چرا شکلات تلخ بخوریم؟

جالب است بدانید اولین بار سال 1100 قبل از میلاد از درخت کاکائو نوشیدنی‌هایی استخراج ‌شد که به آب تلخ معروف بود تا این که صنعت ساخت شکلات به تدریج پیشرفت کرد و البته در ابتدا فقط افراد ثروتمند قادر به خرید شکلات بودند، ولی به مرور زمان و با ساخت دستگاه‌هایی که جای کارگران را گرفت، از هزینه تولید شکلات‌ کاسته شد و افراد معمولی نیز توانستند از این ماده استفاده کنند.

انواع دیگری از شکلات نیز وجود دارد؛ برای مثال شکلات سفید که با حذف لیکور از شکلات تیره به دست می‌آید و نیز شکلات شیری. از بین تمام انواع شکلات‌ها، شکلات تیره برای انسان مفیدتر است. ولی جالب این‌که همین شکلات در بدن برخی از حیوانات مثل گربه منجر به تولید سموم می‌شود و بشدت برای آنها ضرر دارد.

تحقیقات نشان داده است، مصرف به اندازه شکلات تیره مزایای بسیاری دارد؛ برای مثال این شکلات می‌تواند از پوست در برابر نور ماوراء‌بنفش محافظت کند. همچنین از آنجا که شکلات حاوی ماده خاصی به نام پلی‌فنال است، می‌تواند از طریق افزایش خونرسانی پوست، آن را در مقابل اشعه مضر خورشید، آفتاب سوختگی، قرمزی و التهاب ناشی از آن حفظ کند. شکلات تلخ روی کیفیت پوست نیز تاثیرگذار است؛ در مطالعات متعدد ثابت شده است، افرادی که به صورت منظم شکلات تلخ مصرف می‌کنند از پوست مرطوب‌تر و شاداب‌تری برخوردارند. این اثر بیشتر ناشی از فلاونوئیدهای موجود در شکلات تلخ است که به صورت مستقیم کیفیت پوست را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

جالب است بدانید دانشمندان در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده‌اند که شکلات تلخ می‌تواند باعث بهبودی قابل توجهی در بینایی افراد شود که به نظر می‌رسد شکلات تلخ این کار را از طریق بهبود جریان خون بافت چشم انجام می‌دهد.

از طرف دیگر شکلات می‌تواند علاوه بر اثرات گفته شده، به دلیل دارا بودن مقادیر زیاد آنتی‌اکسیدان، منجر به کاهش کلسترول بد خون و از این طریق، بهبود عملکرد قلبی ـ عروقی شود و آترواسکلروز عروقی را کاهش دهد. شکلات تلخ بر سلول‌های خونی نیز اثر می‌گذارد و کاهش چسبندگی پلاکت‌های خونی را به دنبال دارد و در نتیجه از تولید لخته ممانعت می‌کند.

به علاوه این ماده خوش طعم، نه تنها منجر به کاهش احساس گرسنگی می‌شود، بلکه می‌تواند مانع بالا رفتن فشار خون افراد شود. در مطالعات زیادی دیده شده شکلات تلخ می‌تواند باعث کاهش فشارخون شود و به کنترل فشار خون در بیماران مبتلا به بیماری کبد کمک کند. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در شکلات تلخ بر سلول‌های عضلانی که در دیواره عروق هستند اثر گذاشته و باعث شل شدن و اتساع این عروق می‌شوند که این مساله به کاهش فشار خونی که داخل این عروق جریان دارد، منتهی می‌شود. بنابراین شکلات تلخ با کاهش فشار خون و تسهیل عبور خون از داخل عروق، در سلامت کبد و سیستم قلبی ـ عروقی بسیار موثر است. به علاوه فلاونوئیدهای شکلات تلخ در سلامت عروق و قلب اثرات بسیاری دارند. فلاونوئید در سبزی و میوه‌ها یافت می‌شود، این در حالی است که شکلات تلخ به تنهایی منبع غنی فلاونوئید است. شکلات تلخ می‌تواند از سکته‌های قلبی بکاهد.

در کنار این مزایا، در تحقیقاتی که در کشورهای اروپا صورت گرفته است، شکلات تلخ مانند مرهمی توانسته درد و ناراحتی را در بیماران کبدی کنترل کند، چرا که این شکلات به واسطه مواد آنتی‌اکسیدان مثل فلاوانول منجر به کاهش فشارخون و دردهای مزمن در بیماران کبدی می‌شود. همان‌طور که می‌دانید مشکل برخی از بیماران مبتلا به دیابت شیرین، کاهش حساسیت سلول‌ها به هورمون انسولین است؛ این مشکل در بعضی از بیماری‌های دیگر نیز دیده می‌شود. مشاهده شده است شکلات تلخ در این زمینه نیز اثرات مثبت زیادی دارد و می‌تواند منجر به افزایش این حساسیت در سلول‌های بدن شود. مصرف حدود 300 گرم شکلات تلخ، هم بر فشارخون اثر مثبت دارد و هم حساسیت به انسولین را افزایش می‌دهد. البته مصرف این میزان شکلات تلخ ممکن است منجر به چاقی شود که باید به آن توجه شود.

اثر جالب دیگر شکلات بر بیماری کشنده سرطان است. شکلات تلخ می‌تواند با افزایش تخریب سلول‌های سرطانی و کاهش رشد این توده‌ به روند بهبودی بیماران مبتلا کمک کند. محققان با تحقیقات بسیار دریافتند، در شکلات تلخ ماده‌ای به نام GECGC وجود دارد که بر سلول‌های سرطانی روده اثرات خیره‌کننده‌ای دارد، در حالی که بر سلول‌های سالم این اثرات سوء وجود ندارد. به علاوه فلاونوئید‌های موجود در شکلات تلخ با حذف رادیکال‌های آزاد خون از بروز انواع سرطان‌ها و بیماری‌های قلبی ـ عروقی و حتی مغزی جلوگیری می‌کنند.

اثر قابل توجه دیگر شکلات، تاثیر شگفت‌انگیز آن روی سلول‌های مغزی است. تحقیقات نشان داده است؛ شکلات تلخ حاوی موادی است که باعث حفاظت سلول‌های مغز در برابر آسیب‌هایی مثل سکته مغزی می‌شود و سیگنال‌های مغزی را تقویت می‌کند. جالب‌تر آن‌که مقدار مورد نیاز از ماده موثره شکلات تلخ که اپی کاتچین نام دارد، برای ایجاد این اثرات بسیار کم است. این ماده در اصل باعث تقویت راه‌های دفاعی سیستم عصبی در زمان حوادث ناگهانی می‌شود؛ البته باید بدانید اپی‌کاتچین در برابر تغییرات شرایط محیط بسیار حساس است و اگر شرایط تولید و نگهداری این نوع شکلات‌، نامطلوب باشد اثرات چندانی نمی‌توان از آن انتظار داشت.

برای همه ما مسلم است که هر چند برخی از مواد بسیار مفید هستند، ولی نباید به صورت بی‌رویه از آنها استفاده کرد، بخصوص موادی مثل شکلات‌ها که کالری زیادی دارند؛ بنابراین باید آنقدر از این مواد استفاده کنید که ضرر آنها بیش از منفعتی نباشد که از آنها انتظار می‌رود.

بعلاوه در استفاده از شکلات تلخ باید به چند مساله توجه داشته باشید، یکی از این مسائل این است که شکلات‌های سفید خواص شکلات‌های تیره را ندارند و موارد گفته شده بیشتر مختص شکلات‌های تیره و تلخ است. مورد دیگر این که هر چند شکلات تلخ برای بسیاری از بیماران ممکن است مفید باشد، ولی به نظر اغلب پزشکان همچنان در بیماران قلبی داشتن رژیم و استفاده چند وعده میوه و سبزی در روز گزینه بهتری از مصرف تنها یا مقدار زیادی شکلات تلخ است. شاید بهترین انتخاب در این بیماران خوردن مقدار کمی شکلات تلخ با کیفیت بالا باشد.

به طور کلی مصرف روزانه مقدار کمی شکلات تلخ ـ که حدود 30 کالری انرژی داشته باشد ‌ـ می‌تواند بدون این‌که منجر به چاقی شود، برای سلامت افراد معمولی و سالم مفید باشد.

متاسفانه در برخی موارد تولیدکنندگان برای افزایش حجم کاکائو و سود بیشتر، به آن موم پارافین اضافه می‌کنند که تشخیص این قضیه خیلی راحت نیست ولی در برخی از موارد ممکن است شکلاتی که این ماده به آن افزوده شده براحتی در دهان آب نشود.

کاکائوی تلخ ماده خشک زیادی دارد که این مساله احتمالا حساسیت افراد مبتلا به آلرژی غذایی را تشدید می‌کند. در ضمن کافئین این شکلات‌ها باعث افزایش حالات اضطراب و تپش قلب می‌شود و ممکن است در صورت بروز این موارد، استفاده از شکلات ناخوشایند باشد. به علاوه در افرادی که از ریفلاکس اسید معده به مری و سوزش سردل رنج می‌برند، توصیه می‌شود خیلی کم از این مواد محرک استفاده کنند، چرا که ممکن است ریفلاکس آنها عود کند یا بدتر شود. بعلاوه فراموش نکنید که کافئین به دنبال افزایش اسید معده شرایط را در بیماران دچار زخم معده بدتر می‌کند. همچنین در خانم‌های مبتلا به بیماری فیبروکیستیک پستان یا افرادی که تبخال می‌زنند، مصرف کمتر این مواد توصیه می‌شود. در نهایت این که شکلات تلخ حاوی مس و اگزالات فراوان است و در نتیجه برای افراد مبتلا به سنگ‌های کلیه و سیروز ضرر دارد.

فاطمه خداکرمی