ردپای سینماگران در کتاب

ناصر تقوایی از کارگردان‌های صاحب سبک سینما و تئاتر است. او در حوزه نشر نیز همچون سینما کم‌کار بود، اما با یک مجموعه داستان نامش در میان اهالی ادبیات نیز به نیکی یاد می‌شود. «تابستان همانسال» نام داستان اوست که در دهه 60 برای نخستین بار منتشر شد.

مسعود کیمیایی کارگردان و فیلمنامه‌نویس باسابقه سینما که ساخت آثار ماندگاری چون قیصر و دندان مار را در کارنامه هنری خود دارد، نگارش مجموعه داستان‌هایی از جمله جسد‌های شیشه‌ای، حسد و مجموعه شعری با نام زخم عقل را به چاپ رسانده است. او یکی از فعالان این حوزه است. علاقه‌مندی این کارگردان به حوزه ادبیات را نه فقط از انتشار 2 رمان و یک مجموعه شعر که می‌توان از اقتباس معروف این کارگردان از رمان معروف داش آکل صادق هدایت نیز متوجه شد.

اما شاید پرکارترین سینماگری که مخاطبان فراوانی نیز در حوزه نشر دارد، عباس کیارستمی باشد. کارگردان صاحب سبک و معروفی که این سال‌ها در حوزه نشر بیش از گذشته فعال است. آخرین اثر او چند ماه گذشته با عنوان «آتش، جزئی از کلیات شمس» منتشر شد. او پیش از این مجموعه شعرهای «به همراهی باد» و «گرگی در کمین» به همراه انتخاب آثار شاعران کلاسیک «حافظ به روایت عباس کیارستمی»، «سعدی از دست خویشتن فریاد» و «آب» را در کارنامه هنری خود دارد. او به جز این کتاب‌ها گزیده‌ای از برخی مجموعه عکس‌هایش را نیز منتشر کرده بود.

سینماگر دیگری که به نوعی دغدغه ادبیات و البته علاقه‌مندی‌های دیگری نیز در حوزه نشر دارد داریوش مهرجویی است. در کارنامه او از رمانی چون «به خاطر یک فیلم بلند لعنتی» گرفته تا ترجمه کتاب‌هایی مثل «بعد زیبایی شناختی واقعیت»، «جهان هولوگرافیک»، «یونگ خدایان و انسان مدرن» و البته نمایشنامه‌هایی مثل «غرب واقعی و طفل مدفون» و «آوازه‌خوان طاس» و «درس» را به چاپ رسانده است.

او یکی از استادان اقتباس در سینمای ایران است. از آثار شناخته شده نویسندگان مشهوری چون جی‌دی سلینجر و ایبسن گرفته تا داستان‌های ایرانی همچون گاو غلامحسین ساعدی و درخت گلابی گلی ترقی.

مرتضی احمدی بازیگر و دوبلور معروف ایرانی در میان سینماگران از فعالان این عرصه است. مجموعه پژوهش‌های «پرسه در احوال ترون و ترونیا»، «فرهنگ بر و بچه‌های تهرون» و «کهنه‌های همیشه نو» او که با قلم خواندنی احمدی همراه شده‌اند در میان اهالی کتاب نیز طرفداران بسیاری پیدا کرده است.

علی نصیریان بازیگر و نمایشنامه‌نویس نیز در کارنامه‌اش نگارش نمایشنامه‌هایی از جمله بلبل سرگشته، افعی طلایی، بنگاه تئاترال و آقای هالو به چشم می‌خورد. بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس نیز تاکنون نمایشنامه‌های «مترسک‌ها در شب»، «عروسک‌ها»، «غروب در دیاری غریب»، «قصه ماه پنهان»، «پهلوان اکبر می‌میرد»، «هشتمین سفر سندباد»، «دنیای مطبوعاتی آقای اسراری»، «سلطان مار»، «میراث و ضیافت»، «چهار صندوق»، «ساحل نجات» و «در حضور باد» را به دست نشر سپرده است. بیضایی همواره دغدغه ادبیات داشته و دارد و این نکته را می‌توان به گواه آثار ساخته شده‌اش در سینما و البته نمایش‌هایی که روی صحنه برده است متوجه شد. اگرچه فعالیت‌های او در حوزه نشر و کتاب بیش از فعالیت‌هایش در عرصه سینما بوده است و شاید اغراق نباشد او را نویسنده‌ای بدانیم که کارگردانی هم می‌کند نه سینماگری که کتاب هم می‌نویسد!

نام رضا کیانیان را می‌شود گاه به گاه در میان مجلات و روزنامه هم دید. او مقالات بسیاری در حوزه تخصصی‌اش یعنی بازیگری هم دارد که در مجلات تخصصی تئاتر منتشر شده است. همین شاید انگیزه‌ای بود برای این بازیگر خوش‌ذوق که مجموعه نظراتش را در مورد بازیگری در قالب یک کتاب وارد بازار نشر کند. «بازیگری در قاب» اولین کتاب او بود که وارد بازار نشر شد، وقتی استقبال خوبی از این کتاب شد کیانیان مخاطبان کتاب را نیز جدی گرفت.

«اتفاق می‌افتد»، «عکس‌های تنهایی»، «تحلیل بازیگری» و «این مردم نازنین» آثار بعدی این بازیگر هستند که آخرین کار او با استقبال خوب اهالی کتاب نیز مواجه شد. کیانیان در این کتاب با نثری خواندنی و شیرین از خاطراتی گفته است که به عنوان یک بازیگر در کوچه و خیابان با مردم داشته است. تلفیق هنر نمایش و نویسندگی اغلب اوقات باعث به وجود آمدن آثاری می‌شود که به نوبه خود برای مخاطب بسیار جالب توجه است. این‌که مرزبندی‌ها در حوزه‌های مختلف هنر کمرنگ می‌شود و هنرمندان می‌توانند در موضوعات مورد علاقه‌شان ورود پیدا کرده و آثار ماندگاری را خلق کنند یکی از نکات حائز اهمیت این‌گونه کار‌هاست. نشر و چاپ کتاب توسط کسانی که نام و چهره‌شان نزد مردم آشناتر و محبوب‌تر است می‌تواند عامل مهمی برای گرایش طیفی از مردم به سمت کتاب خواندن باشد چه‌بسا که از این طریق بتوان تاثیرات بهتری را بر اقشار مختلف اجتماع مشاهده کرد.

در جدول زیر آثار برخی دیگر از سینماگران قابل مشاهده است.

بهناز شیربانی / جام‌جم