دلی یاسیر، شهری سنگی از عیلامیان

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، مردم بومی منطقه، این شهر خالی از سکنه و تخریب شده را به «دلی یاسیر» می‌شناسند، وجه تسمیه‌ای که هر کس ریشه آن را مربوط به چیزی می‌داند، عده‌ای بر این باورند که «دلی یاسیر» در حقیقت «دیر یاسین» است و متعلق به جد پدری یکی از امامزاده‌های منطقه، برخی دیگر اما بر این باورند که این واژه در حقیقت «دلی حاصل» است که در گذر تاریخ به این شکل درآمده و اشاره‌ای است به حاصلخیزی این منطقه، «دلی یاسر» و «دل یاسر» هم از دیگر اسامی احتمالی این شهر سنگی است.

علی‏سینا برقک، پژوهشگر و کارشناس تاریخ در استان کهگیلویه و بویراحمد در رابطه با شهر تاریخی و سنگی دلی یاسیر می‌گوید: «براساس تحقیقات انجام شده و شواهد موجود، دلی یاسیر تا دوره قاجاریه قابل سکونت بوده و مردمانی در آن زندگی می‌کردند، با این حال آن‌گونه که تاریخ گواهی می‌دهد، در دوره صفویه این شهر یکی از پررونق‌ترین دوره‌های تاریخی خود را سپری می‌کرد.

در این دوره مردمانی از اقوام ترکمن، لر و ترک در دلی یاسیر در کنار هم ساکن بودند. پس از این دوره، به دلیل مشکلات دولت مرکزی و عدم توانایی در تامین امنیت، دلی یاسیر رونق خود را از دست داد.

این پژوهشگر تاریخ در رابطه با معماری و نحوه ساخت بناهای این شهر نیز می‌گوید: «ریشه استفاده از سنگ بدون بکارگیری ملات به دوران ساسانیان برمی‌گردد، از سویی دیگر این شهر در کنار یکی از مسیرهای تابستانه راه شاهی نیز واقع بود، راهی که از انشان فارس به شوش در خوزستان می‌رسید.

شواهد حاکی از آن است که شهر دلی یاسیر در دوره‌های تاریخی مختلف از زمان عیلامیان تا قاجاریه دارای سکونت بوده و رونق داشته است، با این حال اما متاسفانه اداره میراث فرهنگی استان و شهر دهدشت توجه چندانی به این شهر نشان نداده است و از آن محافظت نمی‌شود.»

همه بناهای موجود در این شهر بزرگ از جنس سنگ است، اما بنا بر محل ساخت و موقعیت قرار گرفتن هر بنا جنس سنگ‌های به کار رفته در ساخت ساختمان‌های شهر متفاوت است، در پایین دست و گوشه کنار، آنچه باقی مانده است بقایای ساختمان‌هایی است که از سنگ‌های کوچک و جمع شده از کوه احداث شده بود، در بالادست و مرکز شهر اما مصالح ساختمانی سنگ‌های بزرگ و شکل داده شده و خوش‌تراش است، گردش در این شهر باستانی نشان می‌دهد، میدان مرکزی شهر، کوچه‌ها و خیابان‌های شهر، ساحل رودخانه، اطراف درخت مقدس شهر، زیارتگاه و دیگر گوشه و کنار شهر هر کدام براساس نقشه‌هایی حساب شده و سنگ‌های خاص بنا شده بود. در شیب تپه‌ای که روبه‌روی این شهر واقع شده است، غاری کم‌عمق دیده می‌شود که به گور دخمه‌های تاریخی شباهت زیادی دارد.

حفاران غیرمجاز مدت‌هاست شبانه‌روز گوشه کنار شهر سنگی دلی یاسیر را در پی یافتن اشیای تاریخی و ارزشمند می‌کاوند، در جای جای شهر هم آثار و نشانه‌های این حفاری‌ها دیده می‌شود،  کافی است هر رهگذری در قسمتی از این شهر چرخی بزند تکه‌های سفال و کوزه و دیگر اشیای تاریخی در همه جای آن دیده می‌شود، اما این‌که حفاران غیرمجاز تاکنون توانسته‌اند شیء ارزشمندی از دل خاک این شهر بیرون بیاورند یا نه هنوز معلوم نیست.