بحران قدرت در آل سعود

به گزارش ایسنا، امیر سلطان بن عبدالعزیز، ولیعهد عربستان سعودی روز گذشته در بیمارستانی در نیویورک درگذشت. وی از 2 هفته پیش برای درمان بیماری سرطان به آمریکا منتقل شده بود. قرار است جسد وی برای خاکسپاری روز سه‌شنبه به عربستان منتقل شود.

سلطان بن عبدالعزیز، پانزدهمین فرزند ملک عبدالعزیز، متولد 5 ژانویه 1931بود. وی ولیعهد، معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و نیروی هوایی، و بازرس کل عربستان سعودی بود و تنها بیش از 5 دهه وزارت دفاع این کشور را برعهده داشت. پسر او، شاهزاده بندر بن سلطان از چهره‌های جنجالی عربستان و سفیر پیشین این کشور درآمریکا بود و دیگر فرزندش شاهزاده خالد بن سلطان یکی از فرماندهان ارشد نظامی در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بود. پدر وی ملک عبدالعزیز و مادرش ما حصه بنت احمد بن محمد السدیری بود. سلطان بن عبدالعزیز تا زمان مرگ 17 بار ازدواج کرد و ۱٨ پسر و ۱۵ دختر دارد.

براساس قانون اساسی عربستان، تا زمانی که فرزندان پسر عبدالعزیز (موسس عربستان) زنده هستند کسی حق نشستن بر کرسی پادشاهی را ندارد. هرچند در سال‌های گذشته نسل دوم شاهزاده‌های سعودی تلاش‌هایی برای ورود به مراتب بالای قدرت را از خود نشان دادند اما عرف جاری طی سال‌های اخیر نشان داده است که قدرت در لایه‌های فوقانی همچنان میان پسران عبدالعزیز دست به دست می‌شود. عبدالله (پادشاه کنونی ) در ابتکاری که پس از نشستن بر تخت پادشاهی به خرج داد، نهادی با عنوان هیات بیعت ایجاد کرد که وظیفه انتخاب پادشاه و ولیعهد عربستان سعودی را بر عهده دارد. برای انتخاب ولیعهد، پادشاه به این هیات اسم یا اسامی‌ای (حداکثر 3 نفر)‌ را پیشنهاد می‌کند و این کمیته می‌تواند این اسامی را رد کرده یا نامزد دیگری را به جای آنها تعیین کند.

به نظر می‌رسد با مرگ ولیعهد سعودی، نایف بن عبدالعزیز - 79 ساله - که در حال حاضر معاون دوم نخست‌وزیر است و وزارت کشور را هم از سال 1975 در اختیار دارد بیشترین شانس را برای جایگزینی او داشته باشد. امیر نایف از حمایت‌های ویژه برادر تنی خود، فهد بن عبدالعزیز نیز برخوردار بود و این امر به قدرت و نفوذ او بشدت افزود. او در ایجاد توازن در خانواده بخصوص در زمان اختلافات شدید بین فهد و شاهزاده سلطان و خنثی کردن فعالیت‌های مخفیانه سلطان علیه فهد نقش فعالی ایفا کرد. علاوه بر این در اختیار داشتن نیروهای پلیس و امنیت داخلی (‌زیرمجموعه وزارت کشور) و ریاست یکی از قدرتمندترین تشکیلات مذهبی (‌هیات امر به معروف و نهی از منکر) قدرت ویژه‌ای به نایف بخشیده است.

اگر امیر نایف با توافق پادشاه و هیات بیعت به ولیعهدی برسد آنچه باقی می‌ماند یافتن فردی برای جانشینی نایف است. به نظر می‌رسد چون انتخاب معاون دوم نخست‌وزیر از وظایف هیات بیعت نیست، تعیین فردی برای این سمت چالش جدیدی در میان خاندان سلطنتی ایجاد می‌کند. گفته می‌شود تعداد شاهزادگان سعودی به بیش از 6 هزار نفر می‌رسد. آنها قدرت سیاسی و ثروت کلان نفتی در این کشور را به تناسب بین همدیگر تقسیم کرده‌اند و همین خویشاوندی خونی و قبیله‌ای بافت سنتی حکومت در عربستان را محفوظ داشته است. اخیرا شروع جنبش‌های موسوم به خیزش‌های عربی عربستان سعودی نیز می رفت تا دستخوش ناآرامی‌های سیاسی جدیدی شود، اما دولت سعودی با مشت آهنین خود هرگونه اعتراضی را در نطفه خفه کرد. بخشی از این اعتراضات مربوط به مناطق شیعه‌نشین شرق کشور بود که همچنان به مثابه آتش زیر خاکستر ادامه دارد و هرازچندگاه شعله می‌کشد.