کیست تخمدان خطر ندارد

داستان شکل‌گیری این کیست‌ها چندان هم پیچیده نیست. قضیه از این قرار است که یک دختر بعد از تولد، ۴ میلیون تخمک دارد که از زمان رسیدن به سن بلوغ تا یائسگی، هر ماه یکی از تخمک‌ها بعد از طی مراحلی کامل داخل رحم آزاد می‌شود. حال اگر در افرادی، تخمک کامل شده ولی داخل رحم آزاد نشود با جمع شدن مایع در داخل فولیکول حاوی تخمک، این بیماری بروز پیدا می‌کند. البته جای نگرانی زیادی وجود ندارد چراکه خوشبختانه این بیماری در بسیاری موارد طی یک دوره یک تا سه ماهه مصرف داروهای ضدبارداری درمان می‌شود. ضمن این که برخلاف باور بسیاری از دختران جوان، این کیست‌ها منجر به ناباروری نمی‌شوند.

دکتر صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان در گفت‌وگو با «جام‌جم» با اشاره به این‌که کیست‌های تخمدان، عمدتا توده‌هایی توخالی و حاوی مایع هستند، می‌‌گوید: اندازه این کیست‌ها از چند میلی‌متر تا چند کیلوگرم متفاوت است. البته علل مختلفی برای تشکیل این کیست‌ها وجود دارد، ولی شایع‌ترین‌شان کیست‌های عملکردی هستند که به دنبال آزاد نشدن تخمک از داخل فولیکول، طی پروسه عادت ماهیانه و جمع شدن مایع داخل فولیکول ایجاد می‌شود. در واقع اینها کیست‌های فولیکولی یا عملکردی هستند که هیچ خطری هم برای شخص ایجاد نمی‌کنند و به خودی خود یا با مصرف قرص‌های ضدبارداری‌طی یک دوره یک تا سه ماهه از بین می‌روند. وی می‌افزاید: البته گاهی ‌ این کیست‌ها، منشأ التهابی دارند یعنی طی عفونت‌ها و آبسه‌های لگن و لوله‌های تخمدان ایجاد می‌شوند و منشأ برخی از این کیست‌ها هم ممکن است تومورهای خوش‌خیم، بدخیم یا هر دو نوع آن باشد که در موارد اخیر درمان‌های جراحی از طریق لاپاراسکوپی یا جراحی باز برای بیمار، ضروری است. برخی از کیست‌های بدخیم نیز جنبه وراثتی یا ژنتیکی دارند.

دکتر عشوری مقدم با تاکید بر این‌که کیست‌هایی که در سنین باروری یعنی 19 تا 45 سالگی‌تشخیص داده می‌شوند، عمدتا خوش‌خیم هستند، ادامه می‌دهد: درصد بدخیمی کیست‌های تخمدان در سنین زیر باروری یا پس از یائسگی بیشتر می‌شود. بعلاوه بررسی وضعیت ظاهری کیست که جامد و توده‌ای نباشد و نیز نوع ماده‌ای که درون کیست را پر کرده است، می‌تواند نشان‌دهنده بدخیمی یا خوش‌خیمی آن باشد.

همچنین جمع شدن مایع داخل شکم به دنبال بروز این کیست‌ها یا وجود زمینه‌های خانوادگی بدخیمی تخمدان، رحم یا پستان می‌تواند احتمال خطرناک بودن کیست‌ها را بیشتر کند.

این پزشک متخصص زنان با تاکید بر این‌که تخمدان‌های پر کیست (پلی‌کیستیک) ممکن است کاملا بدون علامت باشند، اضافه می‌کند: در تخمدان‌های پلی‌کیستیک ما با یک تخمدان پر از فولیکول و کیست روبه‌رو هستیم که در حالت عادی تنها از طریق سونوگرافی برای کارهای دیگر‌مثلا سونوگرافی مثانه‌ به طور اتفاقی قابل تشخیص است. البته علائمی چون چاقی، آکنه و بروز علائم مردانه مثل پرمویی که ناشی از اختلالات هورمونی هستند، می‌توانند از نشانه‌های این نوع کیست‌ها باشند.

دکتر عشوری مقدم می‌گوید: در مورد سایر کیست‌ها، علائمی چون اختلال در عادت ماهیانه یعنی به تعویق افتادن، بی‌نظمی و لکه بینی طی دوره‌های عادت ماهیانه و نیز بزرگ شدن بدون علت شکم باید حتما بررسی شوند. فراموش نکنید که لزوما اختلالات عادت ماهیانه‌ به علت وجود کیست‌های تخمدان نیست، بلکه بسیاری از این اختلالات، جنبه هورمونی دارند و ممکن است در مقطع دیگری به صورت کیست هم مشاهده شوند.

دکتر عشوری همچنین به تاثیرات رژیم غذایی در بروز تخمدان‌های پرکیست اشاره کرده و می‌گوید: رژیم‌های غذایی‌ای که حاوی کربوهیدرات زیادی هستند و فرد را با اضافه وزن و چاقی روبه‌رو می‌کنند، ممکن است روی ایجاد کیست‌های تخمدان موثر باشند و برای درمان این کیست‌ها، در برخی موارد از داروی متفورمین (داروی کنترل قند) استفاده می‌شود.

دکتر عشوری مقدم با تاکید بر این‌که کیست‌های تخمدان در اغلب اوقات قابل درمان بوده و تاثیری بر ناباروری ندارند می‌افزاید: تنها در مواردی که کیست‌ها بسیار بزرگ هستند یا این‌که کمی احتمال بدخیمی آنها وجود دارد، ممکن است زمینه‌هایی از نازایی در شخص به وجود بیاید. البته برخی از کیست‌های ریز هم به دلیل اختلالاتی که در عادت ماهیانه به وجود می‌آورند، می‌توانند ایجاد نازایی کنند. با این حال نکته مهم آن است که اگر کیستی به خودی خود یا با مصرف چند ماهه قرص‌های جلوگیری، درمان نشود باید حتما مورد بررسی و درمان‌های جدی‌تری قرار بگیرند.

وی می‌افزاید: کسانی که تخمدان‌های پرکیست دارند، بیشتر در معرض دیابت و بیماری‌های قلبی ـ عروقی هستند و حتی اعضای خانواده‌شان هم باید از نظر دیابت مورد کنترل و بررسی قرار بگیرند. بعلاوه به دلیل وجود اختلالات تخمک‌گذاری و ترشح بالای هورمون استروژن در این افراد، ریسک ابتلا به سرطان تخمدان در آینده نیز وجود خواهد داشت. در نتیجه درمان هرچه سریع‌تر این افراد کاملا ضروری است.

دکتر عشوری مقدم با اشاره به این‌که ورزش کردن برای کسانی که کیست‌های ساده و بی‌خطر دارند، مشکلی ایجاد نمی‌کند، می‌افزاید: در مواردی که شخص کیست بزرگی دارد یا به دلیل استفاده از داروهای محرک تخمک‌گذاری، تخمک‌های زیاد و بزرگی در تخمدان دارد، باید از فعالیت فیزیکی، ورزش و استرس‌های ناگهانی بشدت پرهیز کند.