قیمه‌ریزه در خانه‌ای «نقلی»

وقتی نام گلاب و گلابگیری به میان می‌آید همه ناخودآگاه یاد کاشان می‌افتند و برای همین هم بسیاری از مردم فکر می‌کنند زمان سفر به کاشان فقط اردیبهشت و حداکثر اوایل خرداد است و کافی است سری به نیازمندی‌های روزنامه‌ها در این ایام بزنید تا متوجه شوید که تورهای متعدد یک روزه یا حداکثر 2 روزه گلابگیری به مقصد کاشان و قمصر و... آگهی داده‌اند؛ اما در باقی ایام سال کمتر خبری از تور و سفر به کاشان و... به چشمتان می‌خورد و اگر باشد هم بیشتر تور کویر است که حداکثر در بین راه یک وعده غذایی را به شهر کاشان اختصاص می‌دهند.

در این که حضور در مراسم گلابگیری و سفر به کاشان در اردیبهشت و خرداد لطف خاص خودش را دارد هیچ تردیدی نیست، اما اگر از هر کاشانی اهل ذوقی بپرسید که چه زمانی برای سفر به کاشان مناسب‌تر است، مطمئن باشید که بی‌درنگ می‌گوید پاییز کاشان حال و هوای دیگری دارد.

پاییز کاشان یعنی بهترین آب و هوا که نه خشکی و سردی کویر را دارد و نه گرمای شدید تابستانی را؛ پاییز کاشان یعنی قدم زدن در خانه‌های تاریخی که با درخت‌های انار و میوه‌های سرخش آذین‌بندی شده‌اند.

نخستین پیشنهاد ما به شما این است که برای سفر به کاشان به طور مستقل برنامه‌ریزی کنید؛ یعنی یکی از اشتباهات بسیاری از مردم و گردشگران این است که به کاشان به عنوان یک شهر و مقصد میان راهی نگاه می‌کنند؛ به عبارتی اگر می‌خواهیم به زیارت قم و جمکران برویم یا به اراک و اصفهان و دیگر مناطق کشور سفر کنیم پیش خودمان می‌گوییم حالا یکی دو ساعت هم در شهر کاشان به اصطلاح می‌چرخیم؛ در حالی که جاذبه‌های کاشان اعم از تاریخی، طبیعی و از‌همه‌مهمتر خوراکی براحتی می‌تواند حداقل 3‌روز گردشگران را سرگرم کنند.

کاشان به دارالمومنین، شهر عقرب‌ها، دروازه کویر و... مشهور است و البته می‌توان به کاشان شهر خانه‌های تاریخی هم گفت؛ خانه‌هایی که هر‌یک به نام و عنوانی شهرت یافته‌اند مثلا:

خانه بروجردی‌های کاشان، خانه طباطبایی‌های کاشان، خانه عباسیان کاشان، خانه عامری‌های کاشان، خانه آل‌یاسین کاشان

در کنار این خانه‌های معروف پیشنهاد ما به‌شما حضور در خانه تاریخی «نقلی» است که کوچک‌ترین خانه تاریخی کاشان است، اما از نظر جاذبه تاریخی و خوراکی کاملا منطبق بر هدفی است که ما در این صفحه دنبالش هستیم؛ یعنی لذت بردن از آشپزخانه ایرانی به عنوان یک جاذبه گردشگری!

خانه تاریخی نقلی که در مرکز بافت تاریخی شهر کاشان و در نزدیکی بقیه خانه‌های تاریخی و مسجد آقابزرگ قرار گرفته است، قدمتی حدود 180 ساله دارد و از آثار تاریخی دوران قاجار است و در فهرست آثار تاریخی کاشان به ثبت رسیده است.‌ دلیل این که نام خانه را نقلی گذاشته‌اند این است که نام فامیلی صاحب قبلی خانه، «نقلی» بوده، ولی این خانه واقعا «نقلی» است.

خانه نقلی تقریبا یک دهم خانه‌های تاریخی (بروجردی‌ها و طباطبایی‌ها و...) کاشان وسعت دارد و از این منظر هم یک خانه نقلی به شمار می‌رود.

جدا از بافت تاریخی و زیبای خانه، صاحب‌خانه با غذاهای سنتی همچون کال جوش، خورش کدوی ترش، کشک بادمجان، قیمه‌ریزه، گوشت و لوبیا، اشکنه، آش‌جو، آش‌رشته و... و نوشیدنی‌های خوش طعم بومی مانند گل‌گاوزبان، نعنا، بابونه و دارچین و شربت‌های بید مشک و کاسنی و گلاب از گردشگران و مهمانان پذیرایی می‌کند که اگر قسمت شد و سری به کاشان زدید پیشنهاد ما برای خوردن یک غذای کاملا کاشانی را در این خانه نقلی از دست ندهید.

از وعده‌های غذایی کاشانی‌ها که بگذریم نوبت به نوشیدنی‌های آنها می‌رسد، اگر خاطرتان باشد در همین صفحه و در سفر به قم به شربت خاکشیر اشاره کردم؛ در کاشان هم که تا حدودی نزدیک به قم است به‌دلیل گرمای مشابه هوا، نوشیدن شربت‌های گیاهی بسیار مرسوم است و اصلا یکی از میراث کهن و خوشمزه کاشانی‌ها تهیه نوشیدنی‌های سالم است که با شرایط اقلیمی و محیطی این شهر تناسب دارد؛ تهیه شربت‌هایی با گلاب و عرقیات دست‌ساز کاشان نظیر بیدمشک و کاسنی که علاوه‌بر ‌رفع‌تشنگی، برای سلامت جسم و روح بسیار مفید است.

یکی از مرسوم‌ترین شربت‌های کاشان شربت خاکشیر و اسفرزه است که در واقع نوشیدنی سنتی کاشانی‌ها به شمار می‌رود.

روزهای گرم کاشان که فرا می‌رسد، شربت اسفرزه هم فراگیر می‌شود و اگر تا اوایل پاییز به کاشان سفر کنید قطعا می‌توانید طعم این نوشیدنی خنک و دلپذیر را هم بچشید.

البته مصرف شربت خاکشیر امروزه در بیشتر شهرهای ایران رایج شده است و در همین تهران خودمان هم آبمیوه‌فروشی‌ها آن را به مشتریان خود عرضه می‌کنند، اما شربت اسفرزه برای مردم خیلی از مناطق ایران شناخته شده نیست و مصرف آن بیشتر در شهرهای کویری و خشک متداول است، ضمن آن که نوشیدن این دو شربت بدون دانستن خواص آن و بدون طعم گلاب کاشان باور بفرمایید لطفی ندارد.

اسفرزه، دارای مقدار فراوانی لعاب است به طوری که با قرار گرفتن این دانه در آب، پوسته خارجی آن پاره، لعاب آن خارج و حدود ۱۰ برابر حجم خودش متورم می‌شود و با آب و یخ فراوان و افزودن مقداری گلاب یا آبلیمو و مقداری شکر، نوشیدنی‌ای آماده می‌شود که هم از نظر طعم و هم خواص درمانی شگفت‌انگیز است.

حالا که بحث گلاب و نوشیدنی شد همین جا با‌ اجازه کاشانی‌ها یک پرانتز باز کنم و بگویم وقتی بحث گلاب و گلابگیری می‌شود همه یاد کاشان، قمصر، نیاسر و... می‌افتند در حالی که شهر میمند استان فارس هم دارای گلاب‌های اصیل و معروف است.

این شهر که در واقع بهشتی سبز، بکر و دست‌نخورده است در ۱۳۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز در جاده شیراز ـ فیروزآباد قرار دارد؛ شهری که مطمئنم اگر یک بار از باغ‌ها و جاذبه‌هایش دیدن کنید افسوس خواهید خورد که چرا زودتر این منطقه را کشف نکردید.

آخرین پیشنهاد ما برای سفر به کاشان یک پیشنهاد 100درصد فرهنگی است و آن هم حضور در مشهد اردهال (روستایی در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان) که محل آرامگاه شاعر معاصر، سهراب سپهری است فقط حواستان باشد که روی سنگ مزارش نوشته‌اند:

به سراغ من اگر می‌آیید

نرم و آهسته بیایید

مبادا که ترک بردارد

چینی نازک تنهایی من!