در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سازگاریهای شگفت در طبیعت
بسیاری از مردم فکر میکنند، تنها حیوانات و گیاهانی که میلیونها سال پیش زندگی میکردند، بتدریج خود را با تغییرات محیطی وفق دادهاند و موجوداتی که در عصر حاضر زندگی میکنند، این توانمندی را ندارند. واقعیت چیز دیگری است. تحقیقات نشان میدهند حیوانات، گیاهان و حتی انسانهایی که در دوران فعلی زندگی میکنند، در تطبیق خود با شرایط متغیر محیطی، به سطح قابل توجهی دست یافتهاند.
سکویی که گیاه به پرنده گردهافشان هدیه کرده است
تصور کنید، پرندهای برای رسیدن به گردههایی که در عمق چند ده سانتیمتری گلبرگهای یک گل جمع شده است، چگونه باید نفوذ کند. این داستان هیجانانگیزی است که درخصوص نوعی گیاه و پرندهای که گردههای آن را به مناطق دیگر منتقل میکند، به واقعیت تبدیل شده است. بابیانا نام گلی است که بومی آفریقای جنوبی محسوب میشود و در زبان محلی به آن دم موش گفته میشود. این گیاه در یک بازه نسبتا طولانی تکامل منحصربهفردی یافته است. در قالب این تکامل گیاه دم موش دارای زائده شاخکمانندی شده که با استفاده از آن، پرنده میتواند براحتی به گل نزدیک شود و عمل گردهافشانی را بخوبی انجام دهد. این گیاه روی زمین رشد میکند و معنای آن این است که پرندگان چندان متوجه آن نخواهند شد یا پرندگانی که در اطراف پرواز میکنند، نباید به آن علاقهای داشته باشند. این گیاه در مناطقی میروید که میتواند برای پرندگان خطراتی به همراه داشته باشد و این یکی از مهمترین دلایلی است که میتواند موجب دوری پرنده از این گیاه شود، اما گیاه دم موش در گذر زمان دچار تغییرات زیادی شده است.
رویش این شاخک بهترین امکان را برای پرنده فراهم میکند تا از آن به عنوان سکویی برای نشستن و تمرکز در گرده افشانی استفاده کند، اما نکته شگفتیآور، تفاوت اندازه شاخک گیاه در مناطق مختلف است. در مناطقی که پرنده sunbird زندگی میکند، این شاخک بلند و کشیده و در نواحی که سایر پرندگان متخصص در عمل گردهافشانی زندگی میکنند، ارتفاع شاخک معمولا کمتر است. محققان دانشگاه تورنتو که این گیاه و نحوه انطباق آن با محیط اطراف را برای مدت طولانی بررسی کردهاند، معتقدند این فرآیند انطباقی، نشانی روشن از توانمندی جانداران امروزی در کنار آمدن با تغییرات محیطی است.
مقاومت چشمگیر نوعی موش در برابر مرگ موش
همزمان با توسعه شهرنشینی، مبارزه گستردهای با موشها آغاز شده و در این رهگذر، فناوری نیز به کمک انسان آمده است. تولید ترکیبات شیمیایی که به عنوان مرگ موش به کار گرفته میشوند، نتیجه چنین نگرشی است. در سراسر جهان از طیف گسترده و متنوعی از مرگ موشها استفاده و روز به روز بر تنوع آنها افزوده میشود، اما محققان متوجه شدهاند نوعی موش خانگی نسبت به یکی از قویترین مرگ موشهای ساخت دست بشر مقاوم شده است. محققان چند هفته پیش متوجه این مقاومت مثال زدنی شدند. این فرآیند تکاملی در واقع نوعی آمیختگی یا دورگه شدن است. گونهای مرگ موش موسوم به Warfarin وجود دارد که روی بسیاری از موشهای خانگی اثر خوبی دارد، اما محققان در کمال حیرت متوجه شدهاند، نوعی موش الجزایری در برابر آن جان سالم به در میبرد. این موش که محل زندگی آن با گونهای که در ساحل مدیترانه زندگی میکنند، فاصله بسیار زیادی دارد از بعد ژنتیک شباهتهایی با آن دارد. این دو گونه موش به طور طبیعی هیچ گاه همدیگر را ندیدهاند، اما فرآیندهای تجاری و مبادلات مردم این مناطق موجب شده تا آنها در هم آمیختگی چشمگیری با یکدیگر داشته باشند. نکته جالب توجه این است که نتیجه این در هم آمیختگی، نوعی موش ساکن آلمان است که در برابر این مرگ موش مهلک مقاومت خیرهکنندهای از خود نشان میدهد.
گلی که امواج صوتی را برای جلب نظر خفاشها منعکس میکند
درگوشهای از جنگلهای بارانی کوبا، گونهای گیاه وجود دارد که توانمندی خیرهکنندهای در جلب نظر خفاشها دارد. این گیاه که Marcgravia evenia نام دارد، بسیار تلاش میکند تا توجه این پرنده را به خود جلب نماید. محققان این توانمندی خیرهکننده را بتازگی کشف کردهاند. آنها دریافتهاند برگ این گیاه، دارای ساختار مقعر ناهماهنگ و همانند بشقابهای ماهوارهای است. تحقیقات گستردهای درباره شکل عجیب برگ این گیاه انجام شده است که نشان میدهد گیاه با استفاده از این برگها سیگنالی قوی به محیط اطراف ارسال میکند. در نتیجه محل رویش گیاه برای خفاشهایی که در مناطق اطراف پرواز میکنند، قابل تشخیص میشود.
تحقیقات نشان میدهند حیوانات، گیاهان و حتی انسانهایی که در دوران فعلی زندگی میکنند، در تطبیق خود با شرایط متغیر محیطی به سطح قابل توجهی دست یافتهاند
این فرآیند آنقدر دقیق صورت میگیرد که تعیین محل رویش گیاه حتی در شب هنگام برای خفاشها امکانپذیر خواهد بود. از آنجا که خفاشها نابینا هستند، در جهتیابی و پیدا کردن غذا به سیستم قدرتمند شنوایی خود اکتفا میکنند و محل رویش این گیاه را نیز بخوبی از همین طریق تشخیص میدهند.
وحشت نیویورکیها از گونهای ساس
سالهاست بیشتر ساکنان نیویورک از نوعی حشره در رنج هستند. این حشره گونهای ساس است که مشکلات زیادی برای مردم این کلانشهر ایجاد کرده است. اواخر دهه 90 میلادی و پس از حدود نیم قرن انفعال، این گونه از ساس ناگهان خودنمایی کرد، اما این بار اوضاع با دفعات قبل فرق داشت، به طوری که ساس با قدرت بیشتری به زندگی مردم بازگشته است. به عقیده محققان بازگشت دوباره و البته قدرتمندتر این حشره به زندگی مردم نیویورک همراه با نوعی انطباقپذیری تازه با محیط در حال تغییر این کلانشهر بوده است. در سالهای اخیر، آفتکشهای مختلفی برای مقابله با این حشره ارائه شده که برخی از آنها واقعا تاثیرگذار بودهاند، اما به نظر میرسد، این نوع ساس در برابر این آفتکشها مقاوم شده است. تحقیقات نشان میدهند، این حشره بارها با جهشهای ژنتیک، محققان را در ارائه آفتکشهای موثر ناکام گذاشته است و از این رو آنها قدرت خیرهکننده این ساس را مورد تحسین قرار میدهند.
انطباقپذیری انسان با پرتوهای ایکس
چندی پیش محققان به نمونه بارزی از انطباقپذیری یا تکامل در میان جانوران عصر حاضر اشاره کردند. این رویداد ـ که به تکامل در سطوح سلولی بازمیگردد ـ از آن جهت هیجانانگیز عنوان شده است که به زندگی انسانها مربوط میشود. گروهی از متخصصان قلب ـ که مدتهاست با پرتوهای اشعه ایکس کار میکنند و معمولا در برابر آن قرار دارند ـ دریافتهاند، آن دسته از پزشکانی که با این پرتوها سر و کار همیشگی دارند، مقادیر بیشتری پراکسید هیدروژن در قلب آنها دیده میشود که میتواند هشداری جدی به آنها باشد. این تنها یک روی سکه است. آنها متوجه شدهاند مقادیر قابل توجه پراکسید هیدروژن در خون، موجب تولید نوعی آنتیاکسیدان میشود که به آن گلوتاتیون (glutathione) میگویند. این ترکیب در گیاهان و جانوران دیده میشود و در نقش محافظ سلولی عمل میکند. به عقیده دانشمندان افزایش سطح این ترکیب در خون پزشکان بخوبی نشان میدهد در گذر زمان، نوعی ایمنی طبیعی در بدن این افراد در برابر پرتوهای خطرناک اشعه ایکس ایجاد شده است. آنها این فرآیند تکاملی را داستانی هیجانانگیز از زندگی انسان امروزی تلقی میکنند.
انطباقپذیری سگهای ولگرد مسکو با شرایط مترو و عابرانی که به آنها غذا میدهند
تا دلتان بخواهد در مسکو سگ ولگرد دیده میشود. براساس آماری که چندی پیش منتشر شد، در این شهر بزرگ و زیبا به ازای هر 300 شهروند، یک سگ ولگرد در گوشه و کنار این شهر زندگی میکند. کارشناسان این نسبت را برای شهری همچون مسکو ـ که در زمره گرانقیمتترین شهرهای جهان قرار دارد ـ ناامیدکننده عنوان میکنند. این وضعیت موجب شده است محققی در این شهر به بررسی چشمانداز آتی زندگی سگهای ولگرد بپردازد. آندره پویارکوف، سگهای ولگرد سراسر مسکو را در 4 دسته تقسیمبندی کرده است که میان آنها از سگهای گرگنما گرفته تا سگهای به اصطلاح گدا به چشم میخورند. در میان این همه سگ ولگرد، سگهایی که گدا نامیده میشوند، بشدت مورد توجه محققان قرار گرفتهاند. این سگها بخوبی تشخیص میدهند چه افرادی تمایل دارند به آنها غذا بدهند و در گذر زمان بخوبی یاد گرفتهاند که چگونه با مترو و خطرات ناشی از آن کنار بیایند. بر خلاف گذشته که شمار قابل توجهی از سگهای ولگرد مسکو در برخورد با قطارهای مترو کشته میشدند، امروزه شمار تلفات این حوادث بسیار کاهش یافته است. هم اکنون در بسیاری از ایستگاههای متروی سراسر مسکو، سگهای ولگرد دیده میشوند که بخوبی با ازدحام مسافران و قطارهای تندرو کنار آمدهاند.
جهشهای ژنتیکی در وزغ استرالیایی
در استرالیا گونهای وزغ زندگی میکند که سرنوشت غمبار و عجیبی در چند دهه اخیر داشته است. سال 1935 با هدف جلوگیری از زیانهای کلانی که نوعی سوسک به مزارع وسیعی از این کشور وارد میکرد، تصمیم گرفته شد از شمار قابل توجهی از این گونه وزغ برای نابودی سوسکها استفاده شود. پروژه ابتدا موفقیتآمیز بود به طوری که جمعیت قابل توجهی از سوسکها به وسیله وزغها بلعیده شدند اما با گذشت مدت زمانی نه چندان طولانی، محققان دریافتند اتفاق عجیبی روی داده است و این در حالی بود که این وزغ تقریبا در سراسر شمال شرق استرالیا پراکنده شده بود. تحقیقات بیشتر نشان داد، این وزغ دچار نوعی جهش ژنتیک شده به طوری که پاهایش درازتر شده و در حالی که مقاومت جانور تا حد قابل توجهی افزایش یافته سرعت حرکت آن نیز به طرز چشمگیری افزایش یافته بود. در نتیجه این جهشهای ژنتیک عملا گونه جدیدی از وزغها در بسیاری از مناطق استرالیا به وجود آمدند. آنها بمراتب سریعتر حرکت میکردند و در دستههای بزرگی نیز پراکنده شده بودند، اما این تمام ماجرا نبود. چنین جهشهایی موجب شده بود جانور از سطح سلامت پایینتری برخوردار باشد. گونه جدید به وجود آمده، نرخ مرگ و میر بیشتری نسبت به گونه اولیه داشت و در اکثر موارد دیده شده بود که جانور در ناحیه ستون فقرات دچار مشکلاتی است. محققان پیدایش این گونه جدید از وزغها را یکی از مثالهای بارز در زمینه جهشهای ژنتیک نامیمون عنوان میکنند.
مقاومت کرم ریشهای در برابر سم مهلک
بسیاری از کشاورزانی که با استفاده از علوم جدید، اقدام به پرورش ارقام گیاهی مهندسی ژنتیک شده میکنند، از این بیم دارند که گونههای جدید نیز قربانی حشرات و آفتها شوند. آنها همواره کابوس جهشهای ژنتیک این موجودات را میبینند و این میتواند خبر بسیار بدی برای کشاورزان باشد، وقتی متوجه شوند گونه گیاهی که با استفاده از مهندسی ژنتیک اصلاحشده و در نظر دارند آن را در اراضی کشاورزی خود به زیر کشت ببرند، نسبت به گونه یا گونههایی از آفتها آسیبپذیر هستند. این اتفاق شوم برای کشاورزانی روی داده است که گونه اصلاح شدهای از ذرت را در آمریکا پرورش میدادهاند. آفتی که این بار بلای کشاورزان و محصولاتشان شده بود، نوعی کرم ریشه بود که با جهشهای ژنتیک در برابر مهلکترین آفتکشها مقاوم شده بود. محققان مطالعات زیادی روی این دسته از آفتها انجام داده و متوجه شدهاند، کرمهای ریشه خود را در برابر هرگونه آفتکش جدیدی که در آزمایشگاهها تولید میشود، مقاوم میسازند. ذرتی که در این مورد خاص مورد تهاجم قرار گرفته بود با استفاده از تازه ترین تکنیکهای دانش ژنتیک دارای نوعی ژن به نام Cry3Bb1 شده بود. این ژن به کرم ریشهای که ذرت را مورد تهاجم قرار میدهد منتقل و باعث مرگ آن میشود. با این حال، مطالعات گروهی از محققان دانشگاه دولتی آیوا نشان داد، کرمهای ریشه به سطحی چشمگیر از مقاومت در برابر این پروتئین دست یافتهاند. به این ترتیب نگرانی درخصوص این نوع آفت و توانمندی خیرهکنندهاش در انعطافپذیری مقابل انواع آفتکشها کشاورزان این محصول را در برگرفته است.
سگها فقط برای انسانها پارس میکنند
در سراسر جهان آنقدر سگ زندگی میکند که میتوان گفت، در برخی کشورهای جهان این حیوانات همنشین اصلی انسانها شدهاند. یکی از عادات بسیار طبیعی سگها، پارس کردن است، اما جالب است بدانید تنها سگهای اهلی و آنها که با زندگی انسانها عجین شدهاند، همواره پارس میکنند. میتوان گفت، این مشخصه بارز به واسطه تقابل انسانها و سگها نمود پیدا کرده است. محققان مطالعات زیادی روی سگها انجام دادهاند و متوجه شدهاند در پارس کردن سگها و جلب توجه انسانها ارتباط منطقی وجود دارد. آنها به این طریق با انسانها ارتباط برقرار و آنها را از وقوع رویدادی خاص مطلع میکنند. این مطالعات همچنین نشان میدهند، پارس کردن سگها معانی مختلفی دارد، به طوری که صاحب یک سگ که مدتهای طولانی با او بوده، بخوبی تشخیص میدهد که هر پارس سگش چه معنایی در خود دارد.
خوردن ماهی مسموم به امید بارش باران
همه ساله گروهی از مردم مکزیک که در منطقه زوکوی این کشور ساکن هستند، مراسمی مذهبی اجرا میکنند که جذابیت آن عمدتا به خاطر محلی است که در آن این مراسم اجرا میشود؛ غارهایی که در آنها مایعات فوقالعاده سمی وجود دارد. سمی بودن این مایعات به خاطر ریشه نوعی گیاه است که ترشحات آن وارد محلول سولفوری موجود در غار میشود. مردم در این مراسم برای بارش باران، مراسم مذهبی اجرا میکنند.
این مایعات بسیار سمی هستند. نکته جالب توجه این که با ورود این ترشحات سمی به جریان مایع غار، ماهیهایی که در آن زندگی میکنند، تلف میشوند و مردمی که برای انجام مراسم به آنجا آمدهاند این ماهیها را میخورند، به این امید که بارش باران هرچه زودتر آغاز شود. نکته جالب دیگر این است که براساس تحقیقاتی که بتازگی صورت گرفته است، این ماهی بتدریج در برابر این سموم مقاوم میشوند و ممکن است در آیندهای نزدیک دیگر به واسطه چنین ترشحاتی از بین نروند.
مترجم: فاطمه پورمزرعه
منبع: Popular Science
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
