زحل یا ماه؟

قراردادی بودن تقویم باعث می‌شود که تعریف عوض شدن یک ماه به ماه دیگر وابسته به مفاد قرارداد مورد نظر باشد. برای مثال کشورهای عربی که بزرگ‌ترین جامعه استفاده‌کننده از گاه‌شمار قمری هستند، از سال 1999 تاکنون سه بار مبنای قراردادهای خود در تقویم قمری خاصی موسوم به ام‌القرا را تغییر داده‌اند. نکته جالب توجه‌تر در مورد تقویم قمری وجود چهار تقویم قمری در کشورهای اسلامی است که برخی مبتنی بر رویت هلال ماه و برخی مبتنی بر محاسبات نجومی است.اما روز گذشته خبری در بسیاری از روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های فارسی زبان منتشر شد مبنی بر اعلام تشکیک انجمن نجوم عربستان سعودی درباره اعلام روز عید فطر در این کشور در سه‌شنبه هفته گذشته و نکته جالب توجه در این خبر اعلام احتمال اشتباه گرفته شدن سیاره زحل با هلال ماه توسط جویندگان هلال بوده است، اشتباهی که حتی از یک کارآموز نجومی نیز بعید به نظر می‌رسد. این سیاره از آنجایی که نسبت به خورشید بعد از زمین قرار گرفته است، هیچگاه به صورت هلال دیده نمی‌شودو به هیچ وجه یک منجم یا رصدگر آماتور قادر به اشتباه گرفتن هلال نازک و کم‌فروغ ماهی که تنها 12 ساعت از تولد آن گذشته است با تصویر یک سیاره گازی با حلقه‌ای بر گردنش نخواهد بود.

اما به گفته سیدمحسن قاضی‌میرسعید، رصدگر مجرب ماه و رکورددار جهانی رویت هلال ماه‌های جوان این امکان وجود دارد که رصدگران آماتور پدیده‌های فراوان دیگری را با هلال ماه اشتباه بگیرند. برای مثال رد عبور هواپیما در آسمان می‌تواند به سادگی با هلال نازک و جوان ماه اشتباه گرفته شود. از طرفی قاضی‌میرسعید معتقد است که مشکلات چشم پزشکی و از آن مهم‌تر توهم مغزی یکی از دلایل اصلی اشتباه در رویت هلال جوان ماه است.

شهرام یزدان‌پناه / دبیر گروه دانش