چوب حراج به گنجینه سینمایی روسیه

اوج این مشکلات طی یک ماه گذشته رخ داد و آن زمانی بود که مسوولان رسمی خبر از فروش استودیوی قدیمی و مجهز لن‌فیلم به بخش خصوصی دادند. این استودیوی قدیمی دولتی که محل خلق بسیاری از آثار کلاسیک و پر سر و صدای صنعت سینمای روسیه است، در دوران پس از حکومت کمونیست‌ها همچنان زیر نظر مسوولان دولتی فعالیت می‌کرد. اما هنرمندان سینمای روسیه هفته قبل خبر خوشی شنیدند. این خبر خوش مربوط به تعویق افتادن فروش این استودیوی کهنسال فیلمسازی است. رسانه‌های گروهی روسیه با شادی به استقبال از این خبر رفتند و دست‌اندرکاران سینمایی در مصاحبه‌های مختلف خشنودی خود را از این مساله ابراز داشتند. به این ترتیب، خصوصی‌سازی قدیمی‌ترین استودیوی فیلمسازی کشور به تعویق افتاد تا مسوولان رسمی، فرصت کافی برای بررسی فروش آن را داشته باشند. مسوولان رسمی می‌گویند استودیوی لن‌فیلم به مرحله ورشکستگی رسیده و درآمد ناچیز آن کفاف مخارج سنگین مربوط به نگهداری آن را نمی‌دهد. به اعتقاد آنها، تنها راه حل ممکن فروش استودیو به بخش خصوصی است. اما از سوی بخش خصوصی و طبقه ثروتمند جدید روسیه هم اشتیاقی برای خرید این استودیوی معتبر دیده نمی‌شود.

استودیوی لن‌فیلم در شهر سن‌پترزبورگ قرار دارد و یک سال پس از پیروزی بلشویک‌ها به رهبری لنین در روسیه، سال 1918 تاسیس و فعالیت خود را آغاز کرد، مسوولان رسمی دولت روسیه طی ماه گذشته تلاش کردند آن را به قیمت 3/5 میلیون دلار بفروشند. چند مشتری هم برای خرید استودیو پیدا شد ولی هیچ یک از آنها در طول مذاکرات نتوانستند بر سر رقم فروش با نمایندگان دولتی به توافق برسند. نمایندگان دولتی می‌گویند نمی‌توان رقم دقیقی را به عنوان ارزش واقعی مالی استودیو اعلام کرد و ارزش آن بسیار بیشتر از 5‌/‌3 میلیون دلار پیشنهادی است. اما منتقدان سینمایی می‌گویند اعتراضات پنهان و آشکار هنرمندان سینمای روسیه، عامل اصلی عقب‌نشینی دولت از طرح پیشنهادی خود است. اقدام جدید دولت در به تعویق انداختن فروش استودیوی لن فیلم دقیقا پس از آن صورت گرفت که 2 فیلمساز مطرح سینمای روسیه آلکسی گرمان (کارگردان اهل سن پترزبورگ) و آلکساندر سوکوروف (فیلمساز مقیم این شهر) نامه‌های سرگشاده‌ای را در روزنامه پرتیراژ نوویاگازیتا منتشر کردند. طرف صحبت این نامه‌ها، پسری اهل این شهر، ولادیمیر پوتین نخست‌وزیر روسیه بوده است. گرمان و سوکوروف در این دو نامه از پوتین خواستند در فروش استودیوی لن‌فیلم مستقیم مداخله کند و مانع فروش آن به بخش خصوصی شود. آنها خواستار نجات این استودیو از خطر نابودی شدند در حالی که پوتین طی سال‌های اخیر شخصا صنعت سینمای کشور را زیر چتر حمایتی و نظارتی خود گرفته است.

پوتین ـ که خود را یکی از طرفداران سینمای بومی می‌‌داند ـ در چند سال اخیر دیدار و گفت‌وگوهای زیادی با دست‌اندرکاران رشته‌های مختلف سینمایی داشته و بیشتر هنرمندان روسی (به شکل جمعی یا فردی)‌ مهمان کاخ کرملین بوده‌اند. در این میان نیکیتا میخا‌لکف، فیلمساز اسکار گرفته و کلاسیک سینمای روسیه از دوستان صمیمی و شخصی پوتین است. سال گذشته کمک‌های بی‌دریغ مالی کرملین به فیلم جدید میخالکف «سوخته از آفتاب» باعث اعتراض اهالی سینما و منتقدان به پوتین شد. فیلم با هزینه تولید کلان 50 میلیون دلاری خود، فروش پایینی در جدول گیشه نمایش سینماهای کشور کرد و این مساله باعث افزایش اعتراضات شد. معترضان می‌گفتند حتی اگر فیلم‌ با فروش بالایی روبه‌رو می‌شد، باز هم از دامنه اعتراضات آنها کاسته نمی‌شد.

به اعتقاد آنها، صنعت سینمای روسیه با 50 میلیون دلار پول اهدایی پوتین، می‌توانست حداقل 10 فیلم سینمایی تهیه و تولید کند. گرمان و سوکوروف در نامه‌های سرگشاده خود اشاره‌ای به دوستی صمیمانه پوتین و میخالکف نکرده‌اند، اما گفته‌اند تحویل استودیوی لن‌فیلم به بخش خصوصی و قرار گرفتن آن در دست‌های نمایندگان این بخش، حکم یک خطر بزرگ را به دنبال دارد. به اعتقاد آنها این مساله باعث نابودی کامل مادی و معنوی استودیویی می‌شود که در دوران جنگ داخلی و جنگ جهانی دوم توانست از دست نیروهای ضدمردمی و عوامل ارتش هیتلری، جان سالم به در ببرد. این استودیو حتی در دوران پرآشوب و سرشار از تحولات تند دهه 90 میلادی (که منجر به سقوط حزب کمونیست شوروی شد)‌ نیز توانست موجودیت خود را حفظ کند.

منتقدان سینمایی عقیده دارند کل صنعت سینمای روسیه در تحولات پس از دوران گلاسنوست و فروپاشی در معرض خطر نابودی قرار گرفت، ولی استودیوی لن فیلم پابرجا ایستاد و به فیلمسازان در تولید فیلم‌هایشان کمک کرد.

هنرمندان سینمای روسیه بر این باورند که از نظر مادی نمی‌‌توان قیمتی برای این استودیو تعیین کرد و ارزش معنوی آن به قدری زیاد است که قابل قیمت‌گذاری نیست. در عین حال، آنها می‌گویند واگذاری استودیو به بخش خصوصی باعث از میان رفتن استقلال و اقتدار آن می‌شود.

منتقدان سینمایی از استودیوی لن فیلم (که برگرفته از نام لنین است و حتی در دوران پس از فروپاشی شوروی هم نام آن تغییر نکرد) به عنوان یک گنجینه ملی و یک میراث فرهنگی و تاریخی باارزش اسم می‌برند و می‌گویند این استودیو در 20 سال اخیر هم کمک‌های زیادی به صنعت سینمای ملی و پروژه‌های مطرح سینمایی کرده است.

دست‌اندرکاران سینمایی در یک واکنش مثبت نسبت به تعویق فروش استودیوی لن فیلم به بخش خصوصی، آن را تصمیم و گامی درست در جهت منافع سینمای ملی دانسته‌اند. آنها اظهار امیدواری کرده‌اند که دولت، طرح فروش استودیو را برای همیشه بایگانی کند و به جای آن درپی راه‌حل‌هایی باشد که بتواند به احیای این استودیوی کهنسال کمک کند.