صعود به قله‌های معنویت

حدود ساعت 19 بود که در استودیوی شبکه رادیویی معارف حاضر شدم تا گزارشی را از برنامه سلام تهیه کنم. تقریبا همه عوامل در استودیو حضور داشتند تا برنامه شروع شود. ابوالفضل سلیمانی تهیه‌کنندگی، سردبیری و نویسندگی این برنامه را به عهده دارد. سلیمانی که در حال شنیدن آیتم‌ها و چیدن آنهاست، می‌گوید: مهم‌ترین اصل یک برنامه رویکرد آن است. ما در برنامه سلام رویکردی معنوی و شاد داریم که هرروز به تبیین اخلاق فردی و راه‌های گسترش آن در اجتماع می‌پردازیم. به طور مثال خواندن نماز اول وقت، کمک و احسان به دیگران، زندگی قرآنی و بسیاری از موضوعات که با کمک کارشناسان نیاز سنجی شده تا به آنها پرداخته شود.

وی می‌افزاید: ما سعی کردیم 30 موضوع را انتخاب کنیم و هر روز موضوعی را بررسی، تبیین و نتیجه‌گیری کنیم تا شنونده‌ای که با ما همراه است بتواند اطلاعات مورد نظرش را به دست بیاورد. رادیو همیشه ارتباط بهتری نسبت به تلویزیون با مخاطبانش دارد. افرادی هستند که بیشتر رادیو گوش می‌کنند تا این‌که تلویزیون ببینند و در ماه مبارک رمضان و بخصوص هنگام افطار، مخاطبان رادیو بیشتر می‌شوند و ما هم به همین دلیل می‌کوشیم موضوعاتی را انتخاب کنیم که مردم در زندگی روزمره با آنها مواجه‌اند و تاکنون نتوانسته‌اند به‌گونه‌ای این مشکل را حل کنند.

سلیمانی یکی از ویژگی‌های برنامه‌های افطار نسبت به سحر را تحرک، پویایی و فضای شاد عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: در برنامه‌های افطار می‌توان با استفاده از ایجاد فضای معنوی شاد مطالب و محتوای معارفی خوبی در اختیار مخاطب قرار داد که برنامه‌سازان رادیو باید در این ایام کمال استفاده را از لحظات بکنند و با برنامه‌ریزی دقیق در برنامه حاضر شوند.

وی طراحی آیتم‌های متنوع را یکی از عوامل موثر در جذب مخاطب می‌داند و بیان می‌کند: به طور مثال ما با طراحی بخش نمایشی، طنزی با عنوان اوس عباس که پیرمردی ساده‌لوح است و هر روز به علتی دچار یکی از مبطلات روزه می‌شود، توانستیم مخاطبان بیشتری کسب کنیم. در این بخش دلایل بطلان روزه از زبان حجت‌الاسلام بابایی تشریح می‌شود.

او از رضا هدایت‌فر، گوینده برنامه می‌خواهد خودش را برای اجرا آماده کند. آرم برنامه پخش می‌شود. هدایت‌فر با لحنی مهربان به شنوندگان سلام می‌کند و از آنها می‌خواهد تا پایان برنامه همراه باشند. در این برنامه سعید رحیمی و محسن مه‌آبادی صدابردار هستند و خانم ایرانی هم نویسنده بخش‌هایی از برنامه.

این برنامه از آیتم‌های متعددی تشکیل شده است. استادان مجتهدی و ماندگار نکات کوتاهی را درباره اخلاق می‌گویند، استاد نیکنام در بخشی با عنوان مهمان خوب، صحبت‌های زیبایی را بیان می‌کند و دکتر مسعودی در بخش تغدیه سالم، نکاتی را درخصوص خورد و خوراک در ماه مبارک رمضان برای شنوندگان تشریح می‌کند تا دچار مشکل نشوند.

یکی از بخش‌های جذاب و جالب این برنامه ارتباط با استان‌ها و شهرهای مختلف کشور است که در این بخش، برنامه‌ها و فعالیت‌های قرآنی در سراسر کشور معرفی می‌شوند تا هموطنان عزیز بتوانند بهتر از این فضای معنوی در ماه مبارک رمضان استفاده کنند.

خیلی از مردم نمی‌توانند در ایام ماه مبارک رمضان از نمایشگاه قرآن در مصلای تهران بازدید کنند. به همین دلیل این برنامه در ارتباط زنده، ضمن معرفی آخرین دستاورهای پژوهشی ـ قرآنی و معرفی غرفه‌های حاضر در نمایشگاه قرآن تلاش می‌کند اطلاعات خوبی در اختیار مخاطبان قرار دهد.

با نزدیک‌ شدن افطار، بخش ویژه‌ای روی آنتن می‌رود تا پس از آن شنوندگان با شنیدن اذان بتوانند افطار کنند. فرصت خوبی است تا بتوانم با هدایت‌فر گفت‌وگو کنم. وی ویژه برنامه‌های سحر و افطار را نقطه‌های عطف برنامه‌های رادیو می‌داند و می‌گوید: جایگاه ممتاز و معنوی افطار از سال‌ها پیش تاکنون، محملی برای ساخت برنامه‌های گوناگون رادیو و تلویزیون بوده است. در این میان نقش رادیو، اصیل و بی‌بدیل است. اگرچه پخش سریال‌های تلویزیونی درسال‌های اخیر بدعتی است که ذائقه مخاطب را مسموم کرده، اما در رقابت بین رسانه‌ای، رادیو همچنان یک انتخاب مناسب است.

وی ادامه می‌دهد: برخلاف عادت‌های شغلی وگرایش‌های حرفه‌ای، برنامه‌ساز افطار (همه عوامل) برای تاثیرگذاری برمخاطب روزه‌دار، خود باید ابتدا اهلیت داشته باشد و سپس اقتضائات برنامه افطار را درک کند. فضای افطار حتی متمایزتر از اوقات دیگر سال است. آثار ذاتی روزه‌داری مثل رقیق شدن قلب‌ها، توجه بیشتر انسان‌ها به مبدأ و معاد و بروز و ظهور ویژگی‌های مثبت انسانی در جامعه، فرصتی ویژه برای ارتباط با مخاطب است که برنامه‌ساز باید از ظرفیت‌های آن بخوبی استفاده کند.

هدایت‌فر در پاسخ به این پرسش که گوینده برنامه افطار چه نقشی در برنامه دارد، می‌گوید: نقش گوینده و مجری افطار در این میان بسیار با اهمیت است. صدای آرام و فاخر، اجرای متین و با تسلط و در کنار آن آگاهی از آداب روزه‌داری و سنن دینی رمضان کنار خصایص دیگر می‌تواند جلوه برنامه افطار را دوچندان کند.

وی اضافه می‌کند: به اعتقاد من، استفاده از موسیقی(ساز) در چنین فضایی مانند استفاده از رنگ غذا به جای زعفران است. به عبارت دیگر موسیقی نباید پوششی برای ضعف در عناصر برنامه باشد.

هدایت‌فر تاکید می‌کند: بجاست که رادیو قدر اندوخته‌ها و تجربیات خود را بداند و برای نزدیک کردن مخاطب به قلّه‌های معنویت همه همت و تلاش خود را به کار بگیرد.

با گفته‌های عوامل این برنامه می‌توان فهمید اگر محتوای غنی را در فرم‌های جدید برنامه‌سازی قرار داد، روزبه‌روز بر مخاطب رادیو افزوده می‌شود. در برنامه‌های ویژه مناسبتی هم می‌شود انرژی و شادابی مومنانه وجود داشته باشد و هر روز نعمت‌های الهی را در برنامه به هر طریقی یادآوری کرد تا مخاطب بتواند انس بیشتری با این ماه بگیرد. البته برنامه‌سازان باید لحظه‌‌ این ماه را مغتنم بشمارند و با برنامه‌ریزی صحیح و دقیق از تولید و پخش برنامه‌هایی متناسب با ذائقه مردم روزه دار استقبال کنند.

با استفاده از کارشناسان کاربلد، پیام‌های ارائه شده باید رویکردی فرهنگ‌ساز داشته باشند به‌گونه‌ای که پیام‌های برنامه در جهت تقویت ایمان و عمل صالح، رعایت احکام شرعی، عدالت محوری و گره‌گشایی در امور مردم باشد. می‌توان گفت ماه مبارک رمضان فرصت شکوفا شدن برنامه‌های رادیویی است. امید که همه برنامه‌سازان رادیو بتوانند براساس ذائقه مخاطبانشان برنامه‌سازی کنند.

استاد نیکنام یکی از کارشناسان برنامه سلام درخصوص ویژه برنامه‌های ماه مبارک رمضان می‌گوید: رادیو در طول این سال‌ها توانسته با تولید برنامه‌های مختلف در میان مردم حضور داشته باشد، اما به نظر من مهم‌ترین موضوعی که باید به آن توجه شود این است که اهمیت ماه رمضان برای مردم روشن شود تا آنها بتوانند بخوبی از برکات آن استفاده کنند.

وی با بیان این‌که تنها ماهی که در قرآن به آن اشاره شده ماه رمضان است، ادامه می‌دهد: برنامه‌سازان باید تلاش کنند مردم در این ماه قرآنی شوند، چون ماه مبارک رمضان ماه بندگی است و در برنامه‌های رمضان مردم می‌توانند با قرآن و معارف قرآنی انس بگیرند.

وی خاطرنشان می‌کند: با تلاوت قرآن کریم، اطعام کردن، احترام به بزرگان، کم حرف زدن، خواندن نمازهای مستحبی، قرائت و تفسیر قرآن و ارائه برنامه‌های مفید می‌توانیم مهمان خوبی باشیم.

رسانه باید در سطح جامعه تاثیرگذار باشد و با تولید چنین برنامه‌هایی باید مردم رفتار و کردارشان قرآنی بشود و تقوا در جامعه ترویج پیدا کند. رمضان پالایشگاه روحی است و همه بیماری‌های خلقی باید در این ماه با تلاش برنامه سازان از بین برود.