مستند کودک

با وجود این، نمونه‌های مطرح و قابل ذکر در دنیای مستند بیشتر در حیطه‌ آثار درباره‌ کودک ـ نه برای کودک ـ ساخته و ارائه شده است. یکی از نمونه‌های قابل اشاره در این خصوص مجموعه مستند تلویزیونی «کودک انسان» (Baby Human) محصول 2004 کانادا به نویسندگی و کارگردانی الن تالنبرگ است که رویکردی علمی به موضوع کودک دارد. در این مجموعه مستند، همه چیز حول محور کودک و نیازها و توانایی‌های او می‌گردد. مخاطب این مستند قادر خواهد بود در هر برهه‌ سنی که قرار دارد، برای دقایقی هم که شده دنیا را از چشم کودکان ببیند. اگر مستند بزرگسال به دلیل غرابتی که برای کودک دارد، قادر نیست توجه مخاطب خردسال را به خود جلب کند، مستند کودک اما بخوبی می‌تواند مورد توجه مخاطب بزرگسال قرار بگیرد، چون بالاخره همه خود‌شان زمانی کودک بوده‌اند و با دنیای شگفت‌انگیز کودکان بیگانه نیستند.

گذشته از وجوه نوستالژیک موضوع، جنبه‌ آموزشی و تربیتی مستندی که برای کودک ساخته می‌شود نیز عنصری تعیین‌کننده است که باید به آن توجه ویژه داشت. در مستند کودک انسان، سازندگان بر آن بوده‌اند که برای بزرگ‌ترها دریچه‌ای رو به دنیای کوچک‌ترها بگشایند و آنان را در آموزش و پرورش بهینه‌ کودکان یاری دهند. حتی کودکان هم می‌توانند مخاطب این قبیل آثار مستند باشند و از آنها بیاموزند، ولی شاید جنس ارتباط کودک با این اثر و نظایر آن بیشتر از راه تصویر باشد نه گفتار متن؛ زیرا اگرچه تصاویر این مستند شیرین، دیدنی و کودکانه است، ولی گفتار متن آن به فراخور مقصود سازندگان از تولید این مجموعه، وجهی علمی‌تر و آموزشی‌تر دارد که با وجود لحن ساده و همه‌فهمش ممکن است برای مخاطب کودک چندان جذاب و جالب توجه نباشد.

در میان آثار مستند داخلی هم نمونه‌هایی هستند که می‌توان آنها را دست کم از برخی جهات، مستند کودک دانست. مستندسازانی همچون کامران شیردل و محمد شیروانی تجربه‌هایی در این زمینه دارند و اگر بتوانیم مستند داستانی را هم بخشی از سینمای مستند تلقی کنیم، سهراب شهید ثالث و عباس کیارستمی با فیلم‌های «یک اتفاق ساده» و «خانه دوست کجاست» از مهم‌ترین نمونه‌ها هستند.