بشر ساکن جدید اقیانوس‌ها

با توجه به رشد جمعیت ساکنان زمین در دهه‌ها و قرون آینده هیچ‌کس نمی‌داند زندگی روی سیاره مادر چگونه خواهد بود؟ زندگی در سایر سیارات، یکی از هیجان انگیزترین ایده‌هایی است که از سوی بسیاری از دانشمندان مورد توجه قرار گرفته است. البته این ایده تا تبدیل شدن به یک واقعیت عینی ممکن است چندین دهه به طول انجامد. اما آیا راه‌های دیگری وجود ندارد؟ برخی به امکان زندگی در محیط‌های آبی و بویژه در زیر سطح آب اشاره می‌کنند.

کد خبر: ۴۱۹۰۷۵

این نکته زمانی از اهمیت برخوردار می‌شود که بدانیم حدود 70 درصد از سطح زمین را آب فرا گرفته است. پس با یک حساب ساده سرانگشتی می‌توان نتیجه گرفت اگر امکان ادامه زندگی انسان‌ها در محیط‌های آبی فراهم شود، نگرانی‌های موجود درخصوص آینده زندگی روی سیاره مادر تا حد زیادی و حداقل به مدت چندین دهه فروکش خواهد کرد، پروژه Sub-Biosphere2 یکی از ایده‌های خلاقانه‌ای است که در این زمینه مطرح شده است.

پروژه Sub-Biosphere2 چیزی نیست جز امکان بررسی ادامه زندگی انسان‌ها، حیوانات و گونه‌های متنوع گیاهی در محیط‌های آبی. فیل پاولی، طراح ایده‌های مفهومی در لندن است که پروژه‌های جالب توجهی را کلید زده است. او طراحی جالب توجهی برای Sub-Biosphere2 ارائه کرده است که نه تنها برای زندگی طولانی مدت انسان و ادامه حیات گونه‌های متنوع جانوری و گیاهی است، بلکه به عنوان یک سازه آبی یا به عبارتی، زیرآبی برای توسعه توریسم دریایی و حتی علم اقیانوس شناسی محسوب می‌شود. اما این‌که چرا این سازه بزرگ، ساختاری عجیب و غریب دارد، در نوع خود جالب توجه است.

شاید علت آن را باید در طرح‌های همیشه خاص و متفاوت فیل پاولی پیدا کرد. این طراح پیش از این با ارائه پروژه Sub-Biosphere2 در دنیای معماری نوین خبرساز شده بود. این پروژه بزرگ در حقیقت سیستم اکولوژیک ساخت دست بشر در آریزوناست که از سوی محققان برای بررسی و کشف امکان حیات پایدار در محیط‌های بسته و تحت کنترل را مورد مطالعه قرار می‌دهند.

اما برخلاف آن پروژه که روی زمین ساخته شده و در آن، مجموعه‌ای از مؤلفه‌های سازنده محیط زیست نظیر جنگل‌های بارانی، اقیانوسی به همراه تپه‌های مرجانی و تالاب‌ها، اراضی تحت پوشش علف و پوشش گیاهی متنوع دیده می‌شود ـ البته در مقیاسی کوچک ـ پروژه جدید پاولی روی امکان ادامه حیات گونه‌های متنوع حیاتی در محیط زیر آبی متمرکز شده است. این پروژه دارای یک سیستم تولید قدرت زیست بومی است که در کنار آن، 8 زیست بوم زنده کنترلی نیز دیده می‌شود. هر یک از این زیست بوم‌ها در حقیقت یک اکوسیستم متفاوت است. به گفته پاولی، تمامی سیستم‌های مرتبط با ادامه حیات در این مجموعه یعنی مواردی نظیر هوا، آب، غذا، الکتریسیته و سایر منابع صرفا به وسیله نوعی سیستم کنترلی فشار متغیر اتمسفریک که در اعماق آب به کار گرفته می‌شود، تقویت و تثبیت می‌شود. گذشته از این پروژه جدید، به عنوان یک بانک بزرگ که تمامی فاکتورهای مورد نیاز برای ادامه حیات انسان‌ها، گونه‌های جانوری و گیاهی را در خود دارد، عمل می‌کند.

اگر امکان ادامه زندگی انسان‌ها در محیط‌های آبی فراهم شود، نگرانی‌های موجود درخصوص آینده زندگی روی سیاره زمین حداقل به مدت چندین دهه فروکش خواهد کرد

اما تا اینجا صرفا درباره مجموعه درون این پروژه صحبت شد. Sub-Biosphere2 به‌گونه‌ای طراحی شده است که براحتی روی آب به حالت شناور باقی می‌ماند یا در عمق آب فرو رود. همزمان که کل مجموعه در آب فرو می‌رود، فشار در عمق در برابر نیروی هوا همچون قلب و شش‌ها عمل می‌کنند. به این ترتیب، حیات در کل مجموعه متعادل می‌ماند.

پاولی از سال 1998 روی طرح‌های اولیه این پروژه کار و بیش از 2 دهه است که این طرح‌ها را زیر رو می‌کند و در هر سری بررسی، اصلاحات زیادی روی آنها انجام می‌دهد. شاید خود او نیز از ابتدا تصور نمی‌کرد این طرح‌ها در نزدیک به 2 دهه بعد به یک سری مجموعه طرح‌های هیجان‌انگیز و نزدیک به واقعیت تبدیل شوند. او اکنون به دنبال سرمایه‌گذاری‌های لازم جهت پیاده کردن این طرح هاست. این طراح این روزها به دنبال پیدا کردن تیمی از محققان و مهندسان مجرب است تا با کمک آنها، مقدمات پیاده کردن این طرح‌ها را فراهم کند.

مجموعه بزرگ Sub-Biosphere2 بین سال‌های 1987 تا 1991 ساخته شد. کل این مجموعه در فضایی به وسعت بیش از 3 هکتار ساخته شده است. این مجموعه از دنیای خارج کاملا جداست یعنی هیچ راه ارتباطی میان فضای داخلی و دنیای خارج آن وجود ندارد. سقف این مجموعه بزرگ ترکیبی از فولاد و شیشه است که درون آن، تمامی فاکتورهای مورد نیاز برای ادامه حیات انسان‌ها، گیاهان، جانوران و حتی ریزارگانیسم‌هایی نظیر باکتری‌ها دیده می‌شود. در حد فاصل سال‌های 1991 تا 1994 دو سری ماموریت‌های علمی و تحقیقاتی در این مجموعه انجام شد. در نخستین مأموریت گروهی از ساکنان مجموعه از حیث دریافت اکسیژن لازم برای ادامه حیات زیر نظر گرفته شدند اما در نهایت مشخص شد که آنها با کمبود اکسیژن روبه‌رو هستند. البته در ادامه، تحقیقاتی درخصوص علت این موضوع انجام شد که در نهایت اعلام شد در چنین شرایطی می‌توان به حیات ادامه داد، هرچند سطح اکسیژن موجود در محیط چندان قابل توجه نیست. اما در مأموریت دوم که سال 1994 آغاز شد و تاکنون نیز ادامه دارد، گروهی از محققان دانشگاه آریزونا از بخشی از این مجموعه جهت انجام مطالعات تحقیقاتی بویژه در زمینه آموزش و یادگیری نکات کلیدی درباره زمین و سیستم‌های زنده آن استفاده می‌کنند. البته پروژه Sub-Biosphere2 در نهایت با شکست همراه شد و محققانی که در آن کار می‌کردند، هرگز به آنچه که از قبل پیش‌بینی کرده بودند، دست نیافتند. علل مختلفی در این خصوص مطرح شد که از جمله آنها می‌توان به مدیریت نه چندان قوی مجموعه اشاره کرد. اکنون محققان از این بابت نگران هستند که ممکن است این ناکامی درخصوص پروژه Sub-Biosphere2 نیز تکرار شود. از این رو، پاولی برای جلوگیری از تحقق چنین پیش‌بینی‌ای، تمام تلاش خود را برای به کارگیری بهترین مدیریت انسانی به کار خواهد گرفت.

این سازه عظیم به‌گونه‌ای ساخته خواهد شد که نور آفتاب به تمامی اجزای آن راه خواهد یافت. به این ترتیب، یکی از فاکتورهای حیاتی در ادامه حیات ساکنان آنها تأمین خواهد شد. به نظر نمی‌رسد که ساخت این مجموعه چندان زمانبر باشد. پیش‌بینی کارشناسان بر این است که در صورت تأمین بودجه مورد نیاز برای ساخت، کل مجموعه در بازه زمانی 3 تا 5 سال ساخته خواهد شد. در صورتی که این پروژه با موفقیت همراه شود، بستر طراحی و ساخت نمونه‌های متنوعی از این مجموعه‌های آبی فراهم خواهد شد و به این ترتیب، بخش قابل توجهی از نگرانی دانشمندان درخصوص ادامه حیات بشر روی زمین از بین خواهد رفت.