نیم قرن با تأمین اجتماعی

در ایران سازمان تأمین اجتماعی با قدمتی بیش از نیم قرن از جمله نهادهای مردمی است که مسوولیت میلیون‌ها نفر را در گسترش بیمه‌های اجتماعی برعهده دارد.

شمار بیمه‌شدگان تامین اجتماعی در سراسر کشور حدود 30 میلیون نفر است که از این تعداد 8 میلیون نفر از آنها بیمه‌شدگان اصلی هستند. تعداد بازنشستگان کشور و لشکری تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی کشور را نیز افزون بر یک میلیون و 240هزار نفر است که از این تعداد 950هزار نفر از آنان بازنشسته کشوری هستند. حدود 4 میلیون نفر از روستاییان و عشایر سراسر کشور نیز تحت پوشش صندوق بیمه روستاییان و عشایر کشور هستند. نزدیک به 70 بیمارستان و 260 پلی کلینیک نیز تحت مالکیت سازمان تامین اجتماعی است.

سازمان تامین اجتماعی یکی از اهداف خود را جلب رضایت بیمه شدگان خود می‌داند، اما در عمل با اتخاذ تصمیماتی تنها موجبات نارضایتی بخش گسترده‌ای از بیمه شدگان را فراهم می‌کند. بیمه‌شدگان معتقدند همه ماهه مبالغ زیادی بابت بیمه از آنها کسر می‌شود بدون این‌که خدماتی در حد آنچه از آن به عنوان حق بیمه دریافت می‌کند، ارائه شود. از آن سو سازمان نیز زیر فشار مصوبات مختلفی است که هر کدام تعهداتی را ایجاد می‌کند بدون آن که منابعی برای آن پیش‌بینی شده باشد.

منابع مالی سازمان با چالش‌های اساسی مواجه است و از سویی بیمه‌شدگان اغلب در طول سال‌های مختلف برمبنای حداقل حقوق حق بیمه پرداخت می‌کنند. در شرایطی که حقوق دریافتی آنان بیشتر است و تنها در چند سال آخر حق بیمه واقعی را می‌پردازند و بر آن اساس نیز بازنشستگی می‌گیرند.

سازمان تامین اجتماعی، بزرگ‌ترین ارائه‌کننده خدمات درمانی پس از وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی است و در عین حال، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار بخش عمومی، بزرگ‌ترین تولیدکننده دارو در ایران و مالک بزرگ‌ترین و مجهزترین بیمارستان فوق تخصصی خاور‌میانه است. با وجود این امکانات، تامین اجتماعی با چالش‌هایی چون پیشی گرفتن مصارف بر منابع آن، بدهی بالای دولت به سازمان، عدم نظارت جدی و نظام‌مند صاحبان واقعی سازمان، عدم ثبات مدیریت و قوانین، تفاوت اهداف و سیاستگذاری در بخش درمان، سرمایه‌گذاری و مستمری بگیری سازمان تامین اجتماعی، عدم‌اطلاع دقیق از تعداد بیمه‌شدگان، عدم دریافت واقعی حق بیمه و عدم نگاه مشتری مدارانه به بیمه شدگان مواجه است. به نظر می‌رسد اگر چاره‌ای برای این مشکلات سازمان اندیشیده نشود در آینده‌ای نه چندان دور این بزرگ‌ترین نهاد بیمه اجتماعی کشور با بحران روبه‌رو خواهد شد.