شب‌زنده‌داری با رادیو فرهنگ

شبستانه که چندی پیش برنامه اصلی پخش موسیقی بود، اکنون در 2 بخش اصلی روی آنتن می‌رود؛ بخش اول شامل سلسله مباحث کارشناسی در شاخه‌هایی چون: مهارت‌های اجتماعی، تحکیم مبانی خانواده، آموزش مهارت‌های فردی و توانمندی در مقابله با اعتیاد و بخش دوم همچون سال‌های گذشته به پخش موسیقی‌های درخواستی شنونده‌ها اختصاص دارد. برنامه شبستانه را هر شب یک گروه برنامه‌ساز تهیه می‌کنند که بخش شبانگاهی آنتن رادیو فرهنگ را در اختیار دارند. چندی پیش مهمان گروه دانش این شبکه رادیویی بودیم و با عوامل این برنامه به گفت‌وگو نشستیم.

شبستانه بخش‌های کارشناس‌محور را تولید می‌کند و می‌کوشد تا مخاطبان خود که بخشی از طیف جامعه را تشکیل می‌دهند، در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی و ضعف‌های مهارتی توانمند سازد.

علی آذرنجات، تهیه‌کننده و سردبیر شبستانه در بامداد پنجشنبه‌های، اولین نفری است که درخصوص تاریخچه این برنامه توضیح می‌دهد: «شبستانه از پرمخاطب‌ترین برنامه‌های این رادیو است و هر شب آمار بیش از 2 تا 3 هزار پیامک را از مخاطبان دریافت می‌کنیم که آماری قابل اعتماد و خوش‌بینانه است».

آذرنجات ادامه می‌دهد: «این برنامه همواره در زمان پخش، مغفول واقع شده و در رسانه‌ای ارتباطی ازجمله رسانه مکتوب کمتر خبری درباره آن درج به‌چشم می‌آید. ولی با توجه به تعدد شبکه‌های رادیویی و مباحث گسترده اطلاع‌رسانی، شبستانه توانسته جای خود را به خوبی در میان مردم باز نماید».

علی آذرنجات به موسیقی‌های درخواستی مردم نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «براساس رسالت شبکه، در بخشی از برنامه طبق خواسته شنونده‌ها به پخش آوازهای قدیمی، موسیقی‌های محلی و آثار فاخر ایرانی می‌پردازیم و فکر می‌کنم چنین فضایی در کنار بخش‌های کارشناسی، ساختاری مخاطب‌پسند را در اختیار شنونده‌ها قرار ‌دهد».

آذرنجات که در برنامه شبستانه پنجشنبه‌ها، در حضور دکتر مهدی اعتمادی، روان‌شناس به آموزش مهارت‌های فردی برای مخاطبان می‌پردازد، ادامه می‌دهد: «معمولا در رسانه‌، ارتباطات خاص و تعریف شده است، اما در این برنامه شاهدیم که علاوه بر ویژگی‌های رسانه‌ای، رابطه‌ای عاطفی میان شنونده‌ و کارشناس برنامه برقرار شده است، ضمن این که مرتضی هاشم‌خانلو (گوینده)‌ نیز در ایجاد این انگیزه ارتباطی تاثیر بسزایی دارد».

شبستانه روزهای شنبه و چهارشنبه به طور خاص به بحث اعتیاد و راه‌های مقابله آن و جلوگیری از اعتیاد می‌پردازد. این موضوع که مورد استقبال طیف وسیعی از مخاطبان این برنامه قرار گرفته است در این دو شب توسط امیررضا راز و مرتضی صداقت‌گو، تهیه و سردبیری می‌شود.

امیررضا راز درباره نگاه این برنامه به بحث اعتیاد می‌گوید: «ما در رادیو به درمان اعتیاد نمی‌پردازیم بلکه تنها اطلاع‌رسانی و راهنمایی می‌‌کنیم؛ یعنی در مدتی که دکتر شهرام نادری به عنوان کارشناس برنامه پاسخگوی پرسش‌های مخاطبان است بحث، حالتی مشاوره‌ای به خود می‌گیرد. از طرفی افرادی که از نزدیک با این مساله ارتباط دارند مانند معتادان و خانواده‌های آنان، بیشتر به دنبال تاییدی هستند تا در راه ترک اعتیاد محکم‌تر قدم بردارند. البته محدودیت‌هایی نیز پیش‌ روی ماست. به طور مثال کارشناس ما نمی‌تواند به معرفی مراکز ترک اعتیاد بپردازد، اما در این زمینه به تماس‌گیرندگان مشاوره می‌دهد و با آنان اظهار همدلی می‌کند، اما در زمینه مشاوره و همدلی با تماس‌گیرندگان گام‌های موثری برداشته شده است».

سردبیر شنبه‌شب‌های شبستانه، رادیو را در بحث اعتیاد یک هدایتگر می‌نامد و می‌گوید: «بسیاری از شنونده‌هایی که با ما تماس می‌گیرند، اعلام می‌کنند پس از آشنایی با این برنامه عزم خود را برای ترک اعتیاد جزم کرده‌اند. رادیو در این مسیر تنها می‌تواند هدایتگر باشد. در یک برنامه رادیویی در نقطه مقابل مخاطب، کارشناسانی حضور دارند که موضوع برنامه را در ذهن خود کدگذاری کرده و با توجه به شاخصه‌های طبقه‌بندی شده‌ای محتوا را ارائه می‌دهند، اما این محتوا تا چه اندازه می‌تواند مورد پذیرش و برطرف‌کننده نیاز مخاطب باشد؟

مرتضی صداقت‌گو سردبیر برنامه در این‌باره اعتقاد دارد: «درخصوص ارائه مباحث تخصصی و کلیدی عملکرد کارشناسان ما بسیار عادی و ساده است. به طوری که طیف‌های مختلفی از شنونده‌ها با برنامه ارتباط برقرار می‌کنند، اما درخصوص پاسخگویی به مخاطب، طبق نیازسنجی او عمل می‌کنیم. کارشناسان برنامه نیز با توجه به موضوع انتخابی هر هفته مباحثی را ارائه می‌دهند و پاسخگوی سوالات مربوط به بحث هستند، اما در این بین سوالات دیگر و کلی‌تر را نیز در مسیر پاسخگویی می‌گنجانیم.»

نگاه برنامه شبستانه در مقابله با اعتیاد، نگاهی خارج از جرم و تخلف و بیشتر به سوی تفکر مثبت و برخوردی بیمارگونه با این معضل اجتماعی است.

تهیه‌کننده برنامه شبستانه چهارشنبه‌ها در این‌باره می‌گوید: «متاسفانه چنین نگاهی در حال حاضر بیشتر به یک شعار می‌ماند و این که اعتیاد جرم است یا بیماری؛ ما نیز در رادیو فرهنگ در پی حل این مسائل نیستیم بلکه می‌کوشیم راهکارهای عملی را نشان دهیم، چرا که در مقابله با این معضل، مراقبت‌های روحی از درمان جسمی بیشتر اهمیت دارد؛ راهکارهایی که کارشناسان ما ارائه می‌کنند، به واقع انرژی‌زاست و حتی در خود ما نیز ایجاد شوق و انگیزه می‌کند که توانسته‌ایم گامی کوچک در نجات زندگی یک انسان برداریم.

رسول تسلیمی، تهیه‌کننده بامداد دوشنبه هر هفته شبستانه در کنار احسان پادگان (گوینده)‌ و محمدرضا ایران‌نژاد (روانپزشک و کارشناس برنامه) مباحثی را در حوزه تحکیم مبانی خانواده در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد. وی در خصوص برنامه‌اش می‌گوید: «در میان مخاطبان برنامه، افراد سرشناسی حضور دارند که گاه با برنامه تماس می‌گیرند و حتی در زمینه موسیقی‌های درخواستی نظراتی ارائه می‌کنند. در بخش دیگر شبانه دوشنبه‌ها نیز مباحث درخصوص مهارت‌های زندگی، از جمله اعتماد به نفس، ارتباطات بین فردی، مشکلات خانوادگی و... ارائه می‌کنیم.»

با توجه به این که در مباحث مشاوره‌ای و ارتباط درمانگر با مراجعه‌کننده،‌ کلام نقش اصلی را بازی می‌کند، می‌توان گفت مشاوره‌های شبستانه رادیو این ارتباط را به بهترین نحو برقرار می‌کند. تسلیمی با اشاره به این نکته ادامه می‌دهد: «نکته مهم دیگر در انجام یک مشاوره موفق تعامل میان 2 طرف است که در رادیو کمتر اتفاق می‌افتد. حال اگر سیستم تلفنی برنامه به صورت پرسش و پاسخ مستقیم و زنده تغییر ماهیت دهد، می‌توان این وجه را نیز بخوبی مد نظر قرار داد. در حال حاضر نیز تمام تلاش ما این است که مخاطبان در ارتباطات تلفنی خود، تمامی زوایا و پنهان و پیدای مشکل خود را مطرح کنند تا کارشناس برنامه بهترین پاسخ را به سوالات آنها بدهد.»

سیدهادی موسوی‌نژاد از دیگر برنامه‌سازان حوزه مسائل خانواده و ارتباطات زوجین است که روزهای جمعه برنامه‌ای را در حوزه مباحث آموزش مهارت‌های اجتماعی با حضور دکتر ولایت‌الله درویشی تهیه می‌کند. او نیز در ادامه گفته‌های دیگر همکارانش ساعت پخش برنامه را از ویژگی‌های مثبت شبستانه می‌داند و می‌افزاید: «برای بررسی این مساله ابتدا باید بررسی کرد که شبکه‌های مختلف داخلی و خارجی در این ساعت شب چه برنامه‌هایی را به مخاطب تحویل می‌دهند و ما در چه سمت و سویی حرکت می‌کنیم؟ مطالبه مخاطب در ساعات شبانه و لحظاتی که در خلوت، خصوصی‌ترین مشکلات خود را در میان بگذارد، مطابق با محتوایی است که شبستانه در اختیار او می‌گذارد. در این برنامه همه عوامل از گوینده تا مدیر گروه (سرکار خانم معصوم‌‌زاده) می‌دانند که مخاطب از برنامه چه می‌خواهد و... خوشبختانه شبستانه در طول دوران کاری‌اش همواره از حمایت‌های ویژه مدیر شبکه نیز برخوردار بوده است. مثلا در برنامه‌ای که در خصوص اعتقادات انحرافی تولید شده بود، پیامک‌های بسیاری از سوی شنونده‌ها رسید که از موضوع انتخابی راضی بودند و نیز از دفتر چند نفر از مراجع عظام نیز پیام‌های تشکرآمیزی درخصوص بازتاب مثبت آن برنامه به دستمان رسید.»

شبستانه روزهای یکشنبه نیز به تهیه کنندگی و سردبیری سیدمحمد حسینی ارجمند و گویندگی ناصر قوام‌پور و کارشناسی دکتر جلیل فتح‌آبادی به ارائه مباحثی درخصوص آموزش مهارت‌های اجتماعی با گرایش خانواده می‌پردازد.