پیشگیری از درد ستون فقرات

دکتر ناهید کیان‌مهر، فوق تخصص روماتولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با جام‌جم می‌گوید: ستون فقرات به عنوان بخش اصلی استخوان‌بندی بدن انسان، توانایی چرخیدن و خم شدن را فراهم می‌سازد.

وی می‌افزاید: بین مهره‌های ستون فقرات که به وسیله مفصل‌های کوچکی به هم متصل می‌شوند، دیسک‌ها قرار دارند که از وارد آمدن فشار بیش از حد به مهره‌ها و آسیب جلوگیری می‌کنند، ولی ضربات و فشار‌های بیش از حد به دیسک باعث خروج ماده ژلاتینی میانی آن می‌شود که می‌تواند باعث آسیب عصبی و ایجاد درد شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به این که همه اجزای ستون فقرات از جمله اعصاب، مفاصل، عضلات، تاندون‌ها و لیگمان‌ها (کشیدگی رباط‌ها) می‌توانند باعث درد شوند، درد پشت یا ستون فقرات را به 4 قسمت درد گردن، درد تنه، درد قسمت تحتانی یا کمر و درد ناحیه دنبالچه تقسیم می‌کند و می‌گوید: ممکن است بیماران از یک درد مبهم یا شدید در ناحیه پشت بدن شکایت کنند که این درد می‌تواند به اندام‌های تحتانی یا فوقانی انتشار پیدا کند و از علائم همراه دیگر آن می‌توان از بروز ضعف عضلانی و اختلال حس به صورت گز‌گز و یا بی‌حسی نام برد.

به گفته این متخصص داخلی، درد ستون فقرات را می‌توان براساس علت ایجادی آن به 2 دسته تقسیم کرد: درد مکانیکی یا غیراختصاصی که (98 درصد دردها را تشکیل می‌دهد) و بیشترناشی از اسپاسم عضلات یا کشیدگی تاندون‌ها و رباط‌هاست . از جمله علل درد در این گروه آرتروز مفاصل بین مهره‌ای، دیسک دچار فتق شده، تنگی کانال نخاعی و اختلالات آناتومیک ستون مهره است که با فعالیت بیمار، درد تشدید می‌شود.این پزشک متخصص معتقد است آرتروز در مهره‌های گردنی و کمری نسبت به مهره‌های تنه که تحرک کمتری دارد، شایع‌تر است و درد کمری که به زیر زانو و کف پا انتشار پیدا می‌کند و اصطلاحا سیاتیک نامیده می‌شود. اساسا ناشی از تحت فشار قرار گرفتن رشته‌های عصبی در اثر آرتروز یا بیماری دیسک بروز می‌کند.

وی درباره علت دوم درد ستون فقرات تاکید می‌کند: دردهای ثانویه که 2 درصد دردهای ستون فقرات را تشکیل می‌دهد ممکن است ناشی از بدخیمی، عفونت‌های مهره و دیسک (عفونت‌های میکروبی، تب مالت، سل) آبسه و بیماری‌های روماتیسمی باشد که معمولا با فعالیت، درد بیمار تخفیف پیدا می‌کند.

دکتر کیان‌مهر علت دیگر دردهای ثانویه ستون فقرات را، دردهای اعضای احشایی مانند معده و کلیه، عنوان کرده و می‌افزاید: اختلالات روانی و استرس‌ها از عوامل ایجادکننده و تشدید‌کننده درد ستون فقرات هستند. به گفته وی از علائم هشداردهنده دردهای کمری، می‌توان به ضعف عضلانی پیش‌رونده در اندام تحتانی و فوقانی، بروز اختلال کنترل ادراری یا مدفوعی، وجود درد شدید که خواب بیمار را مختل کرده باشد، وجود تب و لرز و کاهش وزن، بروز درد پس از یک حادثه یا ضربه، بیماران مبتلا به پوکی استخوان و سنین بالای 50 سال اشاره کرد.

این روماتولوژیست با ابراز این که درد حاد ستون فقرات اساسا ناشی از اسپاسم عضله یا کشیدگی رباط‌هاست، می‌گوید: معمولا این دردها حداکثر تا 6 هفته طول می‌کشد که در بیشتر موارد با استفاده از مسکن‌هایی ساده همچون استامینوفن و ‌ایبوپروفن تسکین پیدا می‌کند.

به گفته دکتر کیان‌مهر، استفاده از گرما به صورت دوش آب گرم به مدت 10 تا 15 دقیقه یا حوله مرطوب (نه چندان داغ) در تسکین درد موثر است، همچنین در برخی از بیماران قرار دادن تکه‌های یخ یا یک حوله یخ‌زده که به دور آن حوله خشکی پیچیده شده است، می‌تواند از شدت درد بکاهد ولی نباید این موضوع را فراموش کرد که در صورت وجود درد شدید گردن یا بی‌حسی‌ای که به شانه‌ها انتشار پیدا می‌کند، باید ترجیحا به پزشک مراجعه و انجام ورزش‌های کششی را فراموش کرد.

او می‌افزاید: کاهش استرس‌های روانی تا حد بسیار زیادی در کاهش درد، عود و حتی پیشگیری موثر است و از جمله روش‌های پیشنهادی به منظور کاهش درد، انجام یک دم عمیق و نگه داشتن نفس به مدت چند ثانیه و بازدم به صورت کامل است، ولی در مورد کمر درد، استراحت در منزل به مدت یک تا 2 روز می‌تواند بیمار را مجددا به فعالیت روزانه خود بازگرداند . این روماتولوژیست تصریح می کند: نباید فراموش شود که فعالیت سنگین، برداشتن اجسام سنگین، خم شدن و پیچش کمر به صورت مکرر می‌تواند درد را بازگرداند. بنابراین حرکات نرمشی و ورزش‌های تقویت‌کننده عضلات کمر و شکم و آیروبیک پس از تسکین موقت درد حاد بایستی انجام شود.

دکتر کیان‌مهر با اشاره به این که امروزه ثابت شده است استفاده از کمربند و کرست‌های کمر در بهبود درد تاثیر کمی دارد، می‌افزاید: درد ستون فقرات بیش از هر چیز به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد.

دکتر کیان‌مهر، پرهیز از نشستن در یک وضعیت طولانی، استراحت‌های 5 دقیقه‌ای در حین کار و هم سطح بودن مانیتور کامپیوتر با چشم‌ها را از عومل پیشگیری از درد ستون فقرات ذکر کرده و عنوان می‌کند: حمل کوله‌پشتی و کیف‌های سنگین روی شانه‌ای می‌تواند تا حد زیادی باعث درد شود، بنابراین بهتر است از کیف‌های چرخ‌دار یا کیف‌های دستی استفاده شود و هنگام نشستن یا راه رفتن، اصول سر بالا، شانه‌ها پایین و پشت صاف را فراموش نکرد . همچنین هنگام خوابیدن به پشت باید از بالش کوتاه استفاده کرد و زیر زانوها یک بالش کوتاه قرار داد و در صورت خوابیدن به پهلو ارتفاع بالش در حدی باشد که گردن در وضعیت صاف قرار گیرد و تا حد امکان از خوابیدن روی شکم پرهیزکرد.