تربیت فرزندان؛ سخت یا آسان

هر چند‌ همه می‌دانیم در چنین اموری همواره استثناهایی هم وجود دارد، اما اینجا یک توضیح کوچک لازم است و آن این که در همان دوران هم پدرهایی بودند که همسرشان مشاور امین‌شان بود و بچه‌ها در نظرشان از جایگاهی مناسب برخوردار بودند. اما به هر حال آنها استثناها‌ در اقلیت بودند و جو عمومی جامعه و خانواده‌ها چیز دیگری بود.

اما فقط با گذشت چند دهه، آن جایگاه مستحکم و به ظاهر غیرقابل تغییر در ذهن خانواده، بتدریج رنگ باخت و این تغییر چنان اتفاق افتاد که خود پدرها هم از درکش عاجز ماندند. نسلی که دوران بچگی و نوجوانی را زیر سلطه کامل پدرسالاری گذرانده، حالا در برابر فرزندان خود دست تسلیم بالا گرفته و فرزندسالاری را تجربه می‌کند!

این دگرگونی در روابط و تغییر جایگاه فرمان‌دهنده و فرمانبر‌ در بسیاری از خانواده‌ها بروز مسائلی جدی را سبب شده است.

بر خلاف دورانی که والدین کمتر به مشکلات فکری و روحی بچه‌ها اهمیت می‌دادند و اصولا در باره چنین مواردی فکر نمی‌کردند، امروزه در بعضی خانواده‌ها شاهدیم با کوچک‌ترین تغییری در خلق‌و‌خوی کودکان، مادر و پدر به روان‌شناس و روانپزشک مراجعه می‌کنند و آنها را به مشورت می‌طلبند.

این موارد و گسترش نفوذ رسانه‌های جمعی و حجم غیر قابل تصور اطلاعات گوناگون که از طرق مختلف از جمله بازی‌های رایانه‌ای در اختیار بچه‌ها قرار می‌گیرد، لزوم گسترش اطلاعات والدین در مورد چگونگی برخوردهای تربیتی با بچه‌ها را غیر قابل انکار کرده است.

***

هیچ پدر و مادری صبح که از خواب برمی‌خیزد، نمی‌خواهد زندگی کودکش را به تباهی بکشاند. هیچ مادری به خود نمی‌گوید: امروز سر فرزندم فریاد خواهم کشید، غُر می‌زنم و به او توهین می‌کنم. برعکس، بسیاری از مادرها هر روز صبح چنین تصمیم می‌گیرند: امروز سرشار از صلح و صفا خواهد بود. نه داد و فریادی در کار خواهد بود، نه جر و بحثی و نه زد و خوردی.

با این همه و بر خلاف نیت‌ها و مقاصد خوب ما، شعله‌های جنگی ناخواسته در خانه افروخته می‌شود و ما بار دیگر پی می‌بریم با لحنی حرف زده‌ایم که خود از آن بیزاریم و سخنانی بر زبان رانده‌ایم که از بیان آنها منظوری نداشته‌ایم.

از سوی دیگر همه والدین خواهان خوشبختی، آسایش و امنیت فرزندان‌شان هستند. هیچ‌کس به عمد فرزندش را ترسو، خجالتی، سهل‌انگار یا بی‌نزاکت بار نمی‌آورد. با این حال، بسیاری از کودکان در مرحله رشد خصوصیات ناپسندی کسب می‌کنند و از دست یافتن به احساس امنیت عاجز می‌شوند و نمی‌توانند در برابر خود و دیگران، رفتار احترام‌آمیزی داشته باشند.

همه ما می‌خواهیم فرزندان‌مان مودب باشند، ولی گاهی خشن و بی‌ادب بار می‌آیند؛ می‌خواهیم مرتب و پاکیزه باشند، اما شلخته و نامرتب می‌شوند؛ می‌خواهیم خوشحال و خشنود باشند، اما چنین احساسی ندارند.

پس معلوم می‌شود ما نیاز به کمک داریم. باید بیشتر بخوانیم و بیشتر بدانیم.

***

کتاب «والدین و تربیت فرزند» نوشته «هایم‌گینات»می‌تواند یکی از صدها کتابی باشد که به ما کمک می‌کند بچه‌ها را بهتر بشناسیم و در مورد تربیت آنها نکاتی را بدانیم.

نویسنده این کتاب بحث را از اهمیت گفت‌وگو با بچه‌ها آغاز می‌کند و بر این باور است که بچه‌ها معمولا در برقراری ارتباط ساده‌لوح نیستند و در بسیاری موارد ما برای درک حرف‌هایشان به نوعی رمزگشایی نیازمندیم. او می‌نویسد: والدین از این که هنگام گفت‌وگو با فرزندان‌شان به نتیجه دلخواه نمی‌رسند احساس عجز و ناامیدی می‌کنند؛ همان‌گونه که این گفت‌وگو نمایان است.

«کجا بودی؟»؛ «بیرون.»

«چه کار کردی؟»؛ «هیچ کار.»

والدینی که سعی می‌کنندمنطقی باشند، خیلی زود پی‌می‌برند این تلاش تا چه اندازه می‌تواند خسته‌کننده و دشوار باشد. مادری می‌گفت: سعی می‌کنم با فرزندم رابطه‌ای منطقی برقرار کنم، اما طاقتم تمام می‌شود و از کوره به در می‌روم. او به حرف‌هایم گوش نمی‌کند. فقط وقتی حرفم را می‌شنود که سرش داد بکشم.نویسنده کتاب معتقد است که اصولا کودکان از گفت‌وگو با والدین خود سر باز می‌زنند. از این که کسی نصیحتشان کند، از آنها ایراد بگیرد و برای‌شان تعیین تکلیف کند، نفرت دارند. آنها احساس می‌کنند که والدین زیادی حرف می‌زنند. بنابراین باید از روش جدید ارتباط با کودکان استفاده کرد. این روش مبتنی بر احساس اعتماد به نفس و جایگزینی جمله‌های تفاهم‌آمیز به جای جمله‌های آمرانه و نصیحت‌آمیز است.نویسنده سپس مثال‌هایی نیز در این مورد ارائه می‌کند.

کتاب به 12 فصل تقسیم شده و نکات مهم تربیت کودک را در بر می‌گیرد. مواردی مانند مسوولیت و استقلال کودکان، آسان‌گیری‌ها و محدودیت‌ها، حسادت، برخی سرچشمه‌های اضطراب و... .

مترجم کتاب فروزان گنجی‌زاده است و نشر دات، چاپ سوم آن را با قیمت 2400 تومان در اختیار علاقه‌مندان قرار داده است.

کورش اسعدی‌بیگی