دیدگاه شخصی

دیدگاه شخصی منحصرا به سازنده‌ فیلم تعلق دارد. کسی که ممکن است نریشن فیلم مستند نیز به وسیله خود او قرائت شود و در این شیوه از مستندسازی، هیچ محدودیتی جز آنچه کارگردان ـ راوی تشخیص می‌دهد، وجود ندارد. یعنی کارگردان اگرچه پشت دوربین قرار دارد، اما می‌تواند به حوزه مقابل دوربین نیز وارد شود. درخصوص امکانات بیانی این نوع دیدگاه بخصوص فیلم ممکن است دیدگاه کارگردان را به صورت سوم شخص یا اول شخص ارائه کند و در هر دو صورت، جانشین کارگردان ممکن است در فیلم نقش گزارشگر را داشته باشد.

یکی از نمونه‌ آثاری که با دیدگاه شخصی ساخته شده‌ فیلم «رسته آندرسون» (1966) به کارگردانی پی‌یر شوئندورفر است. مستندی درباره‌ جنگ ویتنام که تصویرگر پوچی این جنگ بی‌فاتح است. فیلم، همکاری مستاصلانه‌ سربازان و اکراه آنها از جنگیدن و در مقابل، علاقه‌ وافر آنها به رهایی از این مخمصه را نیز بخوبی نشان داده است. برخی معتقدند این بینش، مستقیم از شخصیت خود شوئندورفر ناشی شده است.

مجموعه‌ «هند اسرارآمیز» (1968) لویی مال، نمونه دیگری است. ویژگی مطرح شده درباره‌ این فیلم، متعارف و سیاحتی بودن آن است در عین این‌که هم به لایه‌های زیرین فرهنگ‌هایی کاملا ناشناس اما جذاب و دیدنی نفوذ می‌کند و هم احساسات و تفکرات شخص کارگردان را از طریق گفتار متن به مخاطب منتقل می‌کند؛ البته برخی منتقدان درباره این فیلم گفته‌اند ماحصل کار، اثری روشنفکرانه از آب درآمده که هیچ ارتباطی با بومیان منطقه ندارد و باید آن را ادامه‌ سنت فیلم‌های مستند مستعمراتی دانست.

نمونه دیگر، فیلم «مونچ» (1978) ساخته‌ پیترواتکینز است. نکته‌ قابل توجه درباره‌ این فیلم برخورداری شکلی آن از دیدگاه دانای کل است. حال آن‌که فیلم قادر نیست جانبداری آگاهانه و پررنگ واتکینز نسبت به موضوع انتخابی را پنهان کند. در واقع می‌توان گفت دیدگاه شخصی فیلم واتکینز علی‌رغم آن‌ چیزی است که در مرحله نخست می‌نماید و حتی چه بسا برخلاف خواست قلبی سازنده. در نتیجه، فیلم شاهدی است بر این مساله که تقسیم‌بندی آثار بر مبنای روش‌های بیانی، کاری مکانیکی نیست که صرفا ناظر به ساحت ظاهری آثار باشد. باید عمیق‌تر دید و داوری شکلی و ساختاری درباره فیلم‌ها را بر نگاهی ژرف‌تر مبتنی ساخت.

و بالاخره از نمونه‌های ایرانی مستندسازی با دیدگاه شخصی می‌توان به مجموعه مستند «روایت فتح» ساخته‌ سیدمرتضی آوینی، مستندهای تاریخی و باستانی پرویز کیمیاوی و همچنین مستندهای نامتعارف خسرو سینایی اشاره کرد.