آمریکا؛ پشتیبان دیکتاتور یمن

وعده‌های مکرر صالح برای کناره‌گیری که مطابق خواسته‌های مخالفان نبوده، هنوز نتوانسته است به اعتراض‌های مردم یا خشونت نیروهای حامی رژیم او پایان دهد.

در جریان تظاهراتی در شهر تعز، مردمی که در خیابان مرکزی شهر راهپیمایی می‌کردند در شرایطی با خشونت نیروهای امنیتی و حامیان صالح مواجه شدند که بالگردها نیز در آسمان بالای سرشان پرواز می‌کردند.

محمود الشعوبی، یکی از معترضان به نیویورک تایمز گفت: «اشرار و نیروهای امنیتی به طور مستقیم به طرف ما شلیک می‌کردند و خیلی‌ها را هدف قرار دادند.»

نیروهای دولتی در روزهای بعد به افراد بیشتری حمله و تعداد تلفات را از 130 نفر بیشتر کردند. شاهدان همچنین از استفاده بیشتر دولت از بالگردهای نظامی در جریان سرکوبی مردم گزارش داده‌اند. بعضی از این بالگردهای تهاجمی ممکن است بتازگی به نیروهای صالح اضافه شده باشند و بخشی از کمک نظامی 83 میلیون دلاری هوایی اخیر دولت آمریکا به رژیم یمن باشند.

از شروع 2011 براساس برنامه ویژه وزارت دفاع آمریکا، ‌واشنگتن چندین بالگرد تازه بل که نمونه‌های جدید بالگردهای هیویی است ـ یعنی بالگرد تفنگدار و نفربر اصلی ارتش آمریکا در جریان جنگ ویتنام ـ به یمن تحویل داده است.

اگرچه این بالگردها فقط بخشی از کمک‌های نظامی قابل توجهی است که پنتاگون در سال‌های اخیر در اختیار یمن گذاشته، اما این امر نشان می‌دهد آمریکا چگونه از رژیم‌هایی که فعالانه مشغول سرکوبی قیام‌های مردمی در خاورمیانه هستند از هر نظر حمایت می‌کند.

محمد بوعزیزی، میوه‌فروش دوره‌گرد 26 ساله تونسی، دسامبر گذشته در مقابل دفتر شهرداری محلی، خود را آتش زد و موجب شروع اعتراضات مردمی شد که همچنان خاورمیانه و شمال آفریقا را می‌لرزاند.

تا پایان ژانویه 2011 زین‌العابدین بن علی، دیکتاتور مورد حمایت آمریکایی این کشور فرار کرده و مخالفت‌ها، مصر را نیز ـ‌ که سرانجام حسنی مبارک حاکم مستبد و فاسد و متحد قدیمی آمریکایی آن را سرنگون کرد ـ فراگرفت.

در یمن، همچون کشورهای دیگر منطقه، خشم مردم از فساد دولت، فقر فراگیر (40 درصد یمنی‌ها با روزی کمتر از 2 دلار زندگی می‌کنند)، بیکاری گسترده (40 درصد) و دهه‌ها حکومت خشن رژیمی دست‌نشانده و مستبد موجب شد تا ده‌ها هزار نفر در اعتراض به خیابان‌ها بریزند.

ژانویه، در شرایطی که مبارزه برای آزادی در حال گسترش بود، باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا علنا قول داد از برخی ارزش‌های اساسی که ما به عنوان آمریکایی به آنها اعتقاد داریم و معتقدیم ارزش‌هایی جهانی هستند، یعنی آزادی بیان، آزادی رسانه‌ها و آزادی مردم برای استفاده از نظام‌های اجتماعی ـ حمایتی به منظور مشارکت و تقسیم اطلاعات و خدمات بین گروه‌ها حمایت کند.

این در حالی بود که دولت او درست چند روز پیشتر برای نیروهای امنیتی رئیس‌جمهور مادام‌العمر یمن تجهیزات نظامی فرستاده بود.

دولت صالح براساس شرایط قراردادی 27 میلیون دلاری بین پنتاگون و شرکت بالگرد بل، 4 بالگرد هیویی جدید دریافت کرده بود. پیش از آن 12 خلبان نیروی هوایی یمن و 20 خدمه آن طرز پرواز و کار با این بالگردها را در مرکز آموزشی شرکت بل در آلیانس تگزاس آموزش دیده بودند.

براندون دنه‌که، از سازمان هماهنگی امنیت دفاعی ـ قسمتی از پنتاگون که فروش‌ها و نقل و انتقالات تجهیزات نظامی به متحدان آمریکا را هماهنگ می‌کند ـ گفت: اجرای سریع قرارداد هیویی با یمن نشان می‌دهد تشکیلات نظامی ـ در این مورد ارتش آمریکا ـ می‌تواند با هماهنگی با صنایع آمریکا خدمات و تجهیزات نظامی را به سرعت در اختیار شریکان واشنگتن قرار دهد.

معامله اخیر برای بالگرد، آخرین نمونه حمایت پنتاگون از نیروهای دیکتاتور یمن از طریق به اصطلاح برنامه 1206 آن است که با اجازه کنگره آمریکا انجام می‌شود و به قوه مجریه این کشور اجازه می‌دهد بسرعت به شرکای خارجی خود تجهیزات و آموزش نظامی بدهد.

این برنامه که نام آن از بخش 1206 قانون اعطای اختیار دفاع ملی 2006 گرفته شده به پنتاگون اجازه می‌دهد توانایی نیروهای نظامی خارجی را برای عملیات ضدتروریستی و تامین ثبات تقویت کند.

براساس برنامه 1206 از سال 2006 بیش از 3‌/‌1 میلیارد دلار تجهیزات نظامی اختصاص داده شده و یمن بزرگ‌ترین دریافت‌کننده این تجهیزات در جهان بوده است.

براساس گزارش اخیر بخش پژوهش کنگره، این برنامه شامل هواپیماهای سبک، بالگرد، سلاح‌های سبک، مهمات، وسایل نقلیه سبک تاکتیکی، کامیون، رادیو، دوربین‌های اکتشافی، رایانه، زره‌پوش، قایق گشتی و قطعات بالگرد می‌شود که در اختیار نیروهای امنیتی رژیم صالح گذاشته شده است.

پنتاگون علاوه بر این از سال 2000 به طور مستقیم از انبارها و زرادخانه ارتش آمریکا، سلاح‌ها و تجهیزاتی را به نیروهای امنیتی یمن داده است. براساس تجزیه و تحلیل اسناد وزارت دفاع آمریکا این وسایل و سلاح‌ها شامل نفربرهای زرهی، مسلسل‌های ام ـ 60، کامیون‌های 5‌/‌2 تنی ارتشی، رادیوها و قایق‌های موتوری است.

آمریکا در مجموع طی 5 سال گذشته بیش از 300 میلیون دلار به نیروهای امنیتی یمن کمک کرده و در دوران حکومت اوباما، این کمک‌ها پیوسته افزایش یافته است.

یمن در 2008 در دوره جورج بوش 2‌/‌17 میلیون دلار کمک نظامی صرف از آمریکا دریافت کرد که شامل کمک‌های مربوط به مبارزه با تروریسم یا کمک‌های بشردوستانه نمی‌شد. در 2010 این رقم به 3‌/‌72 میلیون دلار افزایش یافته بود در حالی که مجموع دریافتی‌های یمن در آن سال به 3/155 میلیون دلار رسید که 5/34 میلیون دلار آن شامل کمک به نیروی عملیات ویژه ضدتروریسم مربوط می‌شد.

این کمک‌ها باعث شده است نیروهای امنیتی یمن صاحب بالگردها، سلاح‌ها، مهمات، شبکه‌های رادیویی و دوربین‌های دید درشب جدید شوند که حالا از آنها برای سرکوب مردم این کشور استفاده می‌کنند.

علاوه بر این، نیروهای عملیات ویژه آمریکا همراه با پرسنل نظامی انگلیسی و سعودی از برخی از نیروهای نخبه یمن از جمله گارد ریاست جمهوری، نیروهای عملیات ویژه، و دفتر امنیت ملی ـ که رهبری و اداره آن با پسران و سایر اقوام نزدیک صالح است ـ حمایت می‌کنند.

صالح نیز به نوبه خود به آمریکا اجازه داد با موشک به پایگاه‌های مشکوک متعلق به القاعده در یمن حمله کند. حتی براساس اسناد طبقه‌بندی وزارت خارجه آمریکا که سال گذشته از سوی گروه افشاگر ویکی‌لیکس منتشر شد به دولت خود دستور داد اعلام کند این حملات به وسیله دولت یمن انجام شده تا مبادا در صورت اعلام انجام آن از سوی آمریکا احساسات ضدآمریکایی در یمن و کل جهان عرب برانگیخته شود. صالح به ژنرال دیوید پترائوس، مسوول وقت فرماندهی مرکزی آمریکا پس از حملات فوق در دسامبر 2009 گفت: «ما همچنان اعلام می‌کنیم که این بمباران‌ها کار ماست، نه شما.» دولت یمن همچنین داستانی برای مخفی کردن مرگ غیرنظامیان بی‌گناه آن بمباران‌ها سر هم‌بندی و حتی برای آن بهانه‌تراشی کرد.

راشد الیمی، از معاونان نخست‌وزیر، ادعا کرد شهروندان یمنی که در یکی از حملات (آمریکا) کشته شدند همکار تروریست‌ها بودند و از آنها پول می‌گرفتند. در حالی که در واقع آنان خانواده‌های بدوی بودند که کاری جز فروش مواد غذایی نداشتند.

در حالی که نیروهای امنیتی هر روز بر شدت خشونت‌های خود علیه مردم یمن افزوده‌اند دولت اوباما با صالح مماشات می‌کند و نه فقط از قطع رابطه سخن نمی‌گوید بلکه نقش او را در مبارزه با تروریسم حیاتی می‌داند. او حتی از محکوم کردن مستقیم دیکتاتور خودداری کرده است.

رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا 23 مارس گفت: «ما رابطه کاری خوبی با پرزیدنت صالح داشته‌ایم و او متحدی مهم در عرصه ضدتروریسم بوده است اما پیداست که نارضایتی بسیاری در داخل یمن وجود دارد و به نظر من باید به نظارت بر اوضاع ادامه دهیم. ما هنوز هیچ برنامه‌ای برای دوره پس از صالح نداریم.»

جی کارنی منشی مطبوعاتی کاخ سفید، پنجم آوریل با قاطعیت بیشتری گفت: «ایالات متحده استفاده نیروهای دولتی یمن از خشونت علیه تظاهرات‌کنندگان را در صنعا، تعز و حدیده بشدت محکوم می‌کند. مردم یمن حق دارند به صورت مسالمت‌آمیز تظاهرات کنند و ما مسوولیت پرزیدنت علی‌عبدالله صالح را برای تضمین امنیت شهروندان که حق جهانی خود را در زمینه شرکت در آزادی سیاسی اعمال می‌کنند، به وی یادآوری می‌کنیم.»

اما جف مورل، سخنگوی پنتاگون، در همان روز با ابهام بیشتری سخن گفت و ضمن توجیه حمایت مداوم آمریکا از صالح به عنوان «اقدامی عاقلانه» با محکوم کردن استفاده از خشونت، مخالفان را هم‌ردیف نیروهای امنیتی قرار داد و چنین گفت:‌ «لازم است اعتراض‌ها و تظاهرات بدون خشونت باشند. مسلما دولت باید بدون خشونت به آنها پاسخ دهد. ما خشونت را از هر طرف محکوم می‌کنیم.»

او همچنین سعی کرد ارتباط بین کمک آمریکا به نیروهای امنیتی یمن را با سرکوب مردم این کشور نفی کند و به خبرنگاران گفت: «گفتن این‌که از کمک‌های آمریکا به این نیروها برای سرکوبی مردم استفاده می‌شود ادعایی است که مدرکی برای اثبات آن وجود ندارد!»

اما گزارش‌های اخیر حاکی است نیروهای نخبه یمن که در زمینه مبارزه با تروریسم در آمریکا آموزش دیده‌اند امروزه در خیابان‌های صنعا مشغول سرکوب مردم این کشور هستند. پنتاگون اواخر سال گذشته پیشنهاد جدیدی را مطرح کرد که 2‌/‌1 میلیارد دلار دیگر طی 5 سال آینده صرف نیروهای امنیتی یمن کند.

اما با افزایش مداوم معترضان در خیابان‌ها و پیوستن عناصر مهمی از نظامیان به مردم، دولت اوباما نتوانست چکی در وجه صالح بنویسد و به آرامی، از طریق مجاری پشت پرده، از او خواست قدرت خود را ـ ظاهرا به جانشینی طرفدار منافع آمریکا ـ واگذارد و پی کار خود برود.

سرانجام، روز بیست و سوم آوریل، پس از این‌که صالح ظاهرا با طرح میانجیگران عرب موافقت کرد که براساس آن صالح و خانواده‌اش از تعقیب کیفری معاف می‌شدند پذیرفت برای ایجاد دوره‌ای موقت قدرت را به معاونش واگذار کند و دولت اوباما از این طرح حمایت کرد.

با این حال، برخلاف هفته‌ها خشونت که به کشته و جراحت صدها نفر از مردم بی‌گناه منجر شده، اوباما هنوز به طور قطع خواهان کناره‌گیری صالح ـ همچنان که در مورد حسنی‌مبارک و اخیرا قذافی البته با تاخیر خواسته بود ـ نشده است.

اوایل ماه جاری یکی از فعالان حقوق بشر و رهبران اعتراضات ضددولتی در یمن به نیویورک تایمز گفت: «احساس می‌کنیم به ما خیانت شده است.» حمزه الکمالی، دیگر رهبر برجسته جوانان نیز گفت: «ما دانشجویان اعتماد خود را به آمریکا از دست داده‌ایم.»

ایالات متحده پس از مشاهده سقوط 2 مستبد متحد خود در تونس و مصر، توجه خود را به معمر قذافی در لیبی متمرکز کرده و کاری اساسی در زمینه طرفداری از درخواست‌های مردم سالاری و تغییر اجتماعی مردم در کشورهای متحد آمریکا که همپای طرح‌های نظامی آن در منطقه هستند اردن و عربستان سعودی، انجام نداده است، تا چه رسد به این که در کار مبارزات مردمی تسهیلات ایجاد کند.

واشنگتن برعکس به حمایت از دولت‌های سرکوبگر ادامه می‌دهد. بخصوص کشورهایی که نیروهای آنان را آموزش و اسلحه و تجهیزات نظامی داده که برای سرکوبی جنبش‌های مردمی استفاده کنند.

در مورد بحرین، آمریکا میلیون‌ها دلار تجهیزات و سلاح‌های مرگبار، بالگرد و تانک به رژیم آل‌خلیفه داده و با عربستان قراردادی تسلیحاتی به ارزش ده‌ها میلیارد دلار امضا کرده است که خلبانان سعودی را نیز در آمریکا آموزش خواهد داد.

آمریکا در عراق از واحدهایی در نیروهای امنیتی حمایت می‌کند که وظیفه اصلی آنها مبارزه با آزادی مطبوعات است. اینها فقط نمونه‌های اندکی از تلاش‌های اخیر آمریکا در خاورمیانه است.

نظرسنجی موسسه آمارگیری «گله‌ووم» آمریکا در ژانویه و فوریه از مردم یمن نشاندهنده خشم فوق‌العاده مردم این کشور نسبت به آمریکاست.

99 درصد کسانی که اظهارنظر کردند نظر نامساعدی نسبت به روابط آمریکا با جهان اسلام داشتند 82 درصد نفوذ نظامی آمریکا را در جهان تا «حدی بد» یا «بد» می‌دانستند، 66 درصد معتقد بودند آمریکا منافع مردم کشورهایی مانند یمن را بندرت به حساب می‌آورد یا اصلا به حساب نمی‌آورد و فقط 4 درصد همکاری صالح را با آمریکا «تا حدی» یا «بشدت» تایید می‌کردند. تعداد مخالفان آمریکا در یمن جایی برای بیشتر شدن ندارد اما خشم آنان ممکن است عمیق‌تر و حتی ریشه‌دار‌تر شود.

معترضان یمن وقتی در روزها و هفته‌های آینده به آسمان صنعا نگاه می‌کنند ممکن است متوجه حضور بالگردها و سلاح‌های آمریکایی شوند.

مردم یمن که سن بیش از دو سوم آنان کمتر از 24 سال است اگر شاهد فراری دادن دیکتاتور با این بالگردها نباشند ـ مانند صحنه خفت‌بار و یادآور سایگون در 1975 ـ به احتمال بسیار تا سال‌ها فراموش نخواهند کرد آمریکا در مبارزه آنان برای آزادی خود، طرف چه کسی را گرفت.

نیویورک تایمز / مترجم: علی کسمایی