قدم زدن در بلندی‌های ‌ایران

اما خوب است بدانیم تعریف کوه و تپه چیست؟ به ارتفاعاتی که از سرزمین‌های اطرافشان 600 متر یا بیشتر بلندی دارند، کوه گفته می‌شود و به ارتفاعات کمتر از این تپه اطلاق می‌شود. بر این اساس ارتفاعات نیل‌کوه در استان گلستان که بلندترین نقطه آن 1140 متر ارتفاع دارد به خاطر این که زمین‌های شمال آن ارتفاعی کمتر از 200 متر دارند، کوه قلمداد می‌شود در حالی که ارتفاعات شیان در شمال شرق تهران که بلندترین نقطه آن بیش از 1500 متر ارتفاع دارد به خاطر ارتفاع زیاد زمین‌های اطراف، تپه شیان نامیده می‌شود. اگرچه بیشتر مساحت ایران را بیابان‌های خشک در بر گرفته است، ولی تعداد بسیار زیادی از کوه‌ها با ارتفاعات مختلف در سراسر ایران پراکنده هستند. رشته کوه البرز به طول بیش از 1000 کیلومتر از خراسان شمالی تا گیلان و زنجان کشیده شده است. دماوند و علم‌کوه که اولین و دومین قله مرتفع ایران هستند هر دو در این رشته کوه و در استان مازندران قرار دارند.

در شمال شرق ایران کوه‌های خراسان واقع شده است. بینالود در شرق مشهد، هزار مسجد در منطقه کلات و کوه‌های اطراف شهر بیرجند در این منطقه واقع شده‌اند. در شمال غرب کشور، کوه‌های آذربایجان قرار گرفته‌اند. قله مرتفع سبلان با ارتفاع بیش از 4800 متر که مرتفع‌ترین دریاچه جهان بر بلندای آن آرمیده است؛ کوهستان وسیع سهند در جنوب تبریز، رشته‌کوه طویل و زیبای بزقوش در کنار شهر سراب و کوه‌های مرزی کیامکی در نزدیکی جلفا فقط گوشه‌ای از تنوع کوه‌های آذربایجان هستند. رشته کوه‌های زاگرس در جهت شمال غرب به سوی مرکز ایران نیز منطقه‌ای به وسعت چند صد هزار کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد. زردکوه، اشترانکوه و دنا که به خاطر وسعت زیاد و تعداد بسیار زیاد قلل بالای 4 هزار متر، آلپ ایران نامیده می‌شود، از جمله قلل این رشته کوه هستند.

اما این همه، تنها بضاعت کوه‌های ایران نیست؛ حتی شهرهای کویری ایران مثل یزد و کاشان و قم در کنار کوه‌های مرتفع مرکزی ایران قرار دارند. قله شیرکوه و تزرجان در کنار شهر کویری یزد، ییلاق خنکی را حتی برای تابستان‌های سوزان آن منطقه فراهم آورده است. استان کرمان را شاید خیلی‌ها استانی کویری بدانند اما غنای کوه‌های این استان بی‌نظیر است. کوهستان‌های هزار، لاله‌زار، جبال بارز و جوپار قسمت عمده این استان پهناور را در بر می‌گیرند. در جنوب شرق ایران و در استان سیستان و بلوچستان، 2 آتشفشان زیبای تفتان و بزمان قرار دارند که از بلندای آنها کویر لوت تا دوردست افق پیداست. در جنوب ایران و در کنار خلیج‌ فارس هم کوه گنو قرار دارد که همچون دیواری در شمال بندرعباس از شرق به غرب کشیده شده است.

این وسعت و غنای کوه‌های ایران، هر علاقه‌مند به کوه و کوهنوردی را به سوی خود می‌خواند تا روز یا ساعاتی را در دل طبیعت بکر به گردش و تفکر بگذراند.

دکتر رضا کریمی