رادیو روی موج دلخواه

تصور کنید یک روز بشر گمان نمی‌کرد بتواند به واسطه دستگاه، امواج صوتی را از فاصله‌های دور دریافت کند، اما اکنون به دلیل گستردگی و عمومیت یافتن رسانه‌ای مثل رادیو حتی این تصور به سوالی ذهنی هم بدل نمی‌شود.

رادیو به عنوان یک رسانه شنیداری همواره یک ارتباط یکسویه بوده است، به این معنی که مخاطبان در تولید و مدیریت آن نقشی نداشته‌اند، یعنی آنها بیشتر شنونده بوده‌اند تا گوینده، اما اینک تکنولوژی ارتباطی تا جایی پیش رفته که این امکان را برای افراد ایجاد کرده که هر کدام بتوانند خود یک رادیو تاسیس و به این واسطه با دیگران ارتباط برقرار کنند.

تناقض که البته بیشتر دوگانگی و دوسویه بودن این کارکرد را می‌رساند به این معنی است که رادیو از یک رسانه گروهی به یک رسانه فردی بدل شده است و باز هم جالب‌تر این که این تکنولوژی محصول دو ‌رسانه یعنی اینترنت و رادیوست.

در واقع یک رسانه میان رسانه‌ای است که از کارکردها و عملکردهای هر 2 رسانه بهره می‌برد. به همین دلیل نیز بسیاری از نارسایی‌ها و کمبودهای رادیوی سنتی را رفع می‌کند. به عنوان مثال اگر شما یک بخش از برنامه رادیویی را از دست بدهید دیگر فرصت شنیدن دوباره آن را ندارید مگر این که آن برنامه تکرار شود درست مثل تلویزیون.

هرچند زنده بودن اکثر برنامه‌های رادیویی این مساله را در ارتباط با این رسانه پررنگ‌تر می‌کند، اما در رادیوهای اینترنتی، شنونده از این امکان برخوردار است تا هر برنامه‌ای را چندین‌بار و از هر کجا که خواست بشنود. در واقع یک آرشیو صوتی فراهم می‌شود که مخاطبان بتوانند براحتی به آن دسترسی داشته باشند. ضمن این که می‌توان برنامه‌های دلخواه را ضبط کرد و در فایل شخصی خود نگه داشت.

این کارکردها بویژه در برخی مناسبات و شرایط اجتماعی ـ سیاسی کاربردی‌تر و تاثیرگذارتر می‌شود. در سال 2004 گسترش و محبوبیت این پدیده به حدی بوده است که حتی کاخ سفید هم تعدادی از سخنرانی‌های جورج بوش را به صورت پادکست آماده کرده و روی وبگاه رئیس‌جمهور آمریکا قرار داد.

از سوی دیگر با انتشار یک پرونده آوایی روی وبگاه ناسا که در آن یکی از متخصصان حاضر در فضاپیمای دیسکاوری ـ‌ استیو رابینسون ـ‌ راجع به ماموریت این سفینه توضیح می‌داد، رسانه‌ها با هیجان بسیار از اولین پادکست ارسال شده از خارج از زمین و راهیابی پادپخش‌گری به منظومه شمسی نوشتند.

برخلاف رادیو سنتی که با طیف متنوع و متعددی از مخاطبان ارتباط داشت رادیو اینترنتی یک رسانه نخبه‌گرا و خاص است که بیشتر افراد تحصیلکرده و آشنا به اینترنت از آن استفاده می کنند، هرچند بالا رفتن سطح سواد و دانش عمومی در گسترش این رسانه و کارکردهای آن تاثیر می گذارد.

رادیو رسانه‌ای همچنین یک ابزار چندرسانه‌ای است که می‌تواند از تمهیدات بصری، گرافیکی و نوشتاری استفاده کند و به نوعی از کارکردهای دیگر رسانه‌ها نیز بهره ببرد. برای درک بهتر این مساله می‌توان به مقایسه تلفن ثابت با تلفن همراه اشاره کرد.

همین تفاوت عملکرد با ماهیت مشترک بین رادیو رسمی و رادیو اینترنتی به چشم می‌خورد. برخی معتقدند رادیو اینترنتی یک رسانه است در دنیای مجازی که همانند دیگر شبکه‌های رادیویی برنامه پخش می‌کند، با این تفاوت که این برنامه‌ها فقط در اینترنت قابل استفاده و شنیدن هستند، اما کارکردهای رادیو اینترنتی بیش از شیوه دستیابی به آن است و کارکردهای دیگری دارند که برخی از آنها را برشمردیم.

مثلا با توجه به پیشرفت جوامع در استفاده از اینترنت، رادیوی اینترنتی راه‌حل بسیار مناسبی برای انتشار قوی‌تر اطلاعات به صورت سمعی است.

واقعیت این است که در جهان امروز رادیو و تلویزیون اینترنتی بخشی از امکانات شبکه جهانی است که روزانه تعداد بسیاری از مشترکین در سراسر دنیا از آن استفاده می‌کنند و می‌تواند جایگزین مناسبی برای سیستم عادی آن باشد.

هم‌اکنون تمامی شبکه‌های رادیویی کشور از شبکه جهانی اینترنت به نام ایران‌صدا (که در تاریخ 8/11/86 افتتاح شده است) قابل دریافت هستند.

ضمنا وب‌سایت شبکه‌های رادیویی قابلیت آرشیو برنامه‌های هر شبکه و در اختیار قرار دادن آنها به مخاطبان خود را دارند. در واقع این رسانه به عنوان یک رسانه تکمیلی در خدمت اهداف و کارکردهای رادیو کلاسیک قرار می‌گیرد.

اگر بخواهیم باز هم دست به قیاس بزنیم، رادیو اینترنتی و کارکردهایی آن را باید با شیوه‌های نوین بانکداری و خدمات بانکی دیجیتال دانست که از حیث ذاتی و بنیانی به همان بانک‌های سنتی وابسته است با این تفاوت که تسهیلات بیشتر و سریع‌تری را در اختیار کاربران خود قرار می‌دهد.

از حیث سخت‌افزاری نیز این رادیو به تجهیزات و فضای محیطی کمتری نیازمند بوده و در فضا و امکانات سایبر قابل دستیابی است.

با این حال این رسانه نیز محدودیت‌های خاص خود را دارد، مثلا این که با قطع بودن اینترنت امکان دسترسی به‌آن غیرممکن یا مواقعی که سرعت اینترنت پایین است دانلود کردن برنامه‌های آن دشوار است، اما بدون شک با گسترش شبکه اینترنت و همگانی شدن آن و بسط مدرنیته و اهمیت یافتن بیشتر هویت فردی این رادیوهای اینترنتی هستند که جای رادیوهای کلاسیک شده که به شبکه ارادی روی موج دلخواه قابل دریافت هستند.

سید رضا صائمی
جام‌جم