صادرات غیرنفتی، رکورد شکست

آمریکا و متحدانش بسیار به اثرگذاری این تحریم‌ها امیدوار بودند و آن را شدیدترین تحریم‌هایی که از ابتدا تاکنون برعلیه ایران وضع شده، توصیف می‌کردند . در ماه‌های گذشته نیز رسانه‌های غربی با پوشش وسیع اخبار مربوط به این تحریم‌ها سعی در القای اثربخشی آن داشتند. اما اکنون که سال 90 آغاز شده و آمار مربوط به عملکرد تجاری کشور در سال 89 به طور کلی منتشر شده است، ناکامی و بی‌تاثیری این تحریم‌ها با منطق و استدلال آمار و ارقام اثبات شده است. بر این اساس گزارش تجارت کشور در سال 89 که هم‌اکنون در دفتر آمار و اطلاعات گمرک ایران در حال جمع‌بندی است و احتمالا متن کامل و جزئیات آن تا چند روز آینده منتشر می‌شود، اطلاعات جالبی را درباره اثربخشی ادعایی تحریم‌ها در بخش تجاری کشور نقل کرده است. براساس این گزارش کل صادرات غیرنفتی کشور در سال 89 با 24 درصد افزایش به 6‌/‌32 میلیارد دلار رسیده که در تاریخ اقتصاد کشور بی‌سابقه است.

میزان واردات کشور نیز در 12 ماهه سال گذشته 64میلیارد دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل16 درصد رشد نشان می‌دهد. حجم کالاهای ترانزیتی از مسیر ایران نیز در سال 89 معادل 10 میلیون تن است که این رقم نیز در مقایسه با سال 88 رشدی 42 درصدی را نشان می‌دهد.

این آمار و ارقام نشان می‌دهد برخلاف خواست تحریم‌کنندگان، دنیا درهای خود را روی ایران نبسته و مبادلات تجاری کشور همچنان با شرکای اصلی خود که اتفاقا برخی از بزرگ‌ترین آنان اروپایی و خود جزو تحریم‌کنندگان هستند، مانند سابق ادامه دارد. رشد 24 درصدی صادرات غیرنفتی و نزدیک شدن آن به مرز 33 میلیارد دلار آن هم در حالی که تحریم‌های جدید حتی یکساله هم نشده است، معنی‌دار به نظر می‌رسد. این در حالی است که این رشد در مقایسه با سال 87 و سال‌های پس از آن یک جهش محسوب می‌شود، جهشی که در کوران تحریم‌ها به وقوع پیوسته است. نگاهی به روند صادرات غیرنفتی در 4 سال گذشته یعنی در فاصله سال‌های 85 تا 88 نشان می‌دهد روند رو به رشد صادرات طبیعی و آرام بوده است.

در سال 85 کل صادرات غیرنفتی به 3‌/‌16 میلیارد دلار رسید که در سال 86 با کلی افت، رقم 1‌/‌15 میلیارد دلار را ثبت کرد. اما این صادرات در سال 87 رشد خود را از سر گرفت و با رشد 1‌/‌18 درصدی نسبت به سال 86 به 1‌/‌18 میلیارد دلار رسید. در سال 88 نیز صادرات غیرنفتی با رشدی 1‌/‌10 درصدی که با توجه به متوسط رشد صادرات در سال‌های اخیر طبیعی و حتی متوسط رو به پایین ارزیابی می‌شود رقم 21 میلیارد و 321 میلیون دلار را ثبت کرد. اما در سال 89 که با آغاز تحریم‌های اقتصادی غرب همراه بود به یکباره جهش 3‌/‌11 میلیارد دلاری ـ معادل 50 درصد ـ به وقوع پیوست و رقم صادرات غیرنفتی از 3‌/‌21 به 6‌/‌32 میلیارد دلار افزایش یافت. این در حالی است که متوسط قیمت نفت در سال 89 رشد 50 درصدی یا حتی کمتر را به ثبت نرسانید، تا این‌گونه قضاوت شود که رشد صادرات غیرنفتی متاثر از رشد قیمت نفت یا فرآورده‌های نفتی باشد.

در این میان نکته جدیدی که خبرنگار ما بدان دست یافت تغییر معنی‌دار در ترکیب کشورهای معامله‌کننده با ایران در سال 89 است.

در این راستا کشورهای جدیدی در صدر فهرست تجارت با ایران قرار گرفته و کشورهای تحریم‌کننده دارای تراز منفی تجاری با کشورمان شده‌اند. بر این اساس به ترتیب کشورهای عراق، افغانستان، هند، سوریه و اندونزی 5 کشوری هستند که تراز تجاری ایران با آنها مثبت است. در همین حال به ترتیب کشورهای امارات، آلمان، سوئیس، کره‌جنوبی و ترکیه دارای بیشترین تراز منفی تجاری با ایران بوده‌اند.

پیامی که این ترکیب القا می‌کند این است که رشد صادرات غیرنفتی ایران با جستجوی بازارهای جدید در جهان به وقوع پیوسته و کاهش چشمگیر تجارت با تحریم‌‌کنندگان اثری در کاهش رشد تجاری کشور نداشته است. به عبارت دیگر بود و نبود تحریم‌کنندگان در سبد تجاری ایران یکی است. لذا به نظر می‌رسد صادرات غیرنفتی پاسخ محکمی به تحریم ایران و قطعنامه 1929 داده است.