این کاغذهای دوست داشتنی

اسکناس ها در چاپخانه های خاصی و تحت تدابیر امنیتی شدیدی چاپ می شود. چاپخانه های چاپ اسکناس عمدتا زیر نظر بانک مرکزی ، خزانه داری یا وزارت دارایی هر کشور است و کشورهایی هم که به صورت سفارشی برای دیگران اسکناس چاپ می کنند تحت نظارت مستقیم دولت قرار دارند.
محمدعلی پیرو، کارشناس رایانه که مدتی در چاپخانه خزانه داری ایالات متحده به عنوان مهندس نگهدار سیستم ها فعالیت می کرده است در این خصوص می گوید: تمام بخشها تحت نظارت کامل و کنترل سفت و سخت قرار دارد.
هر اتاق به 2 تا 3 دوربین مداربسته مجهز است. درها با رمز مخصوص هر کاربر باز و بسته می شوند. به گونه ای که مشخص است هر کاربر در چه ساعتی و چند بار از این در وارد و خارج شده است.
دقت و امنیت در این چاپخانه به نحوی بالاست که حتی راهروها به 2 تا 3 در الکترونیک مجهز هستند و هر فرد پیش از ورود و خروج بازرسی کامل بدنی و اشعه ای می شود.
نکته جالب این که پلیس خاصی از این چاپخانه محافظت می کند که تحت نظارت پلیس معمول قرار ندارد و مستقل عمل می کند و این پلیس به قدری قوی است که مسوولیت حفظ جان رئیس جمهور را نیز به عهده دارد.
چاپ اسکناس ، فرآیند ویژه ای دارد. اسکناس ها هنگام چاپ تحت فشار قرار می گیرند تا کیفیت چاپ آن متفاوت باشد. بسیاری از عوامل تصویر تنها در یک طرف چاپ می شوند، اما لازم است در سمت دیگر اسکناس هم دیده شوند، بنابراین در اینجا فشار و پرس هنگام چاپ نقش مهمی ایفا می کند.
جوهر و مرکب چاپ اسکناس نیز با جوهرهای معمول متفاوت است. این جوهرها رنگدانه های فلورسنت دارند که نسبت به اشعه ماورائ بنفش حساس هستند و از خود طیفهای رنگی بازتاب می کنند.
در حالی که جوهرهای چاپ معمولی چنین ویژگی ای ندارند. طراحی گراور اسکناس ها به گونه ای است که هنگام چاپ طیف متناوبی از رنگ روی کاغذ درج می شود و به همین دلیل ، رنگ سبز اسکناس طیف خاصی دارد و در بعضی مناطق خاص پررنگ تر و در قسمتی دیگر کمرنگ تر است.
نکته دیگری که درخصوص رنگ اسکناس ها باید به آن اشاره شود، این است که رنگهای ترکیبی در چاپ افست به وسیله 2 یا 3 مرکب و جوهر ایجاد می شود؛ مثلا رنگ سبز ترکیب آبی و زرد است.
در حالی که در چاپ اسکناس از جوهرهایی با ترکیب رنگدانه ای خاص استفاده می شود.

شماره سریال

هر اسکناس شماره سریال منحصر به فردی دارد که عمدتا در یک روی اسکناس درج می شود.
این شماره سریال پس از اتمام عملیات چاپ روی اسکناس ها درج می شود و هویت و شناسنامه اسکناس به شمار می آید.

ویژگی های خاص

بعضی اسکناس ها ویژگی های خاصی دارند. در ترکیب کاغذ بعضی از پلاستیک خاصی استفاده می شود تا امکان جعل به کمترین حد برسد، در حالی که بعضی اسکناس ها از نوعی رزین و چسب مخصوص همراه جوهر بهره می برند و نقوش و حروف این اسکناس ها برجسته است.
بعضی اسکناس ها وجه مشخصه ای متمایز مثل سوراخ یا برجستگی در نقاطی خاص دارند.

جعل اسکناس

با وجود تمامی تدابیر امنیتی و طراحی انجام شده ، هنوز هم جاعلان بسیاری هستند که به مشابه سازی اسکناس ها اقدام می کنند.
جرم جعل اسکناس در کشورهای مختلف ، متفاوت است و با توجه به میزان جعل و چگونگی اقدام به جعل ، از 10 سال در ایالات متحده تا حبس ابد در موریتانی فرق می کند.

نگهداری و دوام

بسته به نوع کاغذ اسکناس ، عمر اسکناس ها ممکن است تفاوت کند. عمر معمول اسکناس ها در حدود 6 سال برآورد می شود که البته اسکناس های درشت تر عمری طولانی تر دارند و اسکناس های ریز زودتر فرسوده می شوند.
گفتنی است که فرهنگ استفاده از اسکناس نیز متغیری تاثیرگذار بر این فرآیند است ، به گونه ای که میانگین عمر اسکناس در ایران 5/3 سال و بعضی از کشورهای توسعه نیافته آفریقایی 3 سال است.

منیژه نورمحمدیان