نقد ورزش دور از سیاه‌نمایی

ساخت برنامه‌های ورزشی از حوزه‌های جذاب برنامه‌سازی در صداوسیماست. پرداختن به حواشی ورزش، آنقدر کشش دارد که نه‌تنها مخاطب، بلکه برنامه‌سازان را نیز ترغیب به ساخت چنین آثاری در قالب‌های گوناگون ‌نماید.

در این بین هر شبکه تلویزیونی برنامه‌ای ویژه را به این مقوله اختصاص داده است. ورزش از نگاه پنج نیز از جمله این برنامه‌هاست که بیش از هر چیز به معضلات ورزش شهر و استان تهران می‌پردازد.

در استودیوی برنامه ورزش از نگاه پنج مرتضی اسماعیلی در کنار 2 مهمان برنامه (مهدی تاج، نایب‌رئیس فدراسیون فوتبال و حسین علیزاده، رئیس آکادمی ملی فوتبال)‌ حضور دارد.

کمی دورتر از استودیو اتاق رژی (فرمان)‌ عوامل پشت صحنه را در خود جای داده است.

هادی صالح‌نیا (تهیه‌کننده)‌ در حالی که عوامل را معرفی می‌کند با بی‌سیم با مجری در ارتباط است و نکاتی را قبل از شروع بخش ابتدایی برنامه، با او در میان می‌گذارد. «انتخاب سرمربی برای تیم ملی فوتبال» موضوع برنامه امشب است. «روزهای جمعه تلاش برنامه این است تا به معضلات، مسائل و پیروزی‌هایی که نصیب ورزش ملی می‌شود پرداخته شود.»

او ادامه می‌دهد: «ما روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه نیز به صورت 3 بخش 20 دقیقه‌ای برنامه‌ای تولیدی داریم که ادامه ورزش از نگاه پنج است و بیشتر به ورزش شهرهای دور و نزدیک تهران می‌پردازد. حتی تیم‌های گزارشی برنامه را به شهرستان‌هایی چون فیروزکوه، قرچک ورامین و اسلامشهر می‌فرستیم.»

تهیه‌کننده ورزش از نگاه پنج می‌گوید: «متاسفانه جوی بر برنامه‌های ورزشی ما حاکم است که بیشتر روی سیاه را نشان می‌دهد. من به عنوان تهیه‌کننده این برنامه اعتقاد دارم که باید با جریان روز ورزش جلو برویم، اما نه با نگاهی تخریب‌کننده. بحث‌های برنامه نیز به گونه‌ای پیش می‌رود که پس از حلاجی مسائل به نتیجه برسیم.»

گفت‌وگوی برنامه ورزش از نگاه پنج بیشتر به یک بحث ورزشی در رادیو شباهت دارد. نوع بیان مجری و ارتباط صمیمی او هنگام پرسش و پاسخ با مهمانان این باور را ایجاد می‌کند. مرتضی اسماعیلی در این خصوص چنین توضیح می‌دهد: «در این برنامه لحن مجری به گونه‌ای است که فضای گفت‌وگو برای مخاطب سنگین نباشد و مهمانان برنامه به راحتی با بیننده صحبت کنند چون اگر فضای بحث سنگین باشد از بحث اصلی خارج می‌شود.»

وی ادامه می‌دهد: «برنامه زنده است. بخش اعظمی از اتفاقات آن روی آنتن رقم می‌خورد. این مساله در طرح سوالات نیز به چشم می‌خورد. ضمن این که شخصا عقیده دارم در برنامه‌های گفت‌وگو‌محور سوالات می‌بایست از میان حرف‌های مهمان استخراج شود تا بحث به گفت‌وگو شباهت داشته باشد تا یک مصاحبه تلویزیونی!»

مجری این برنامه می‌گوید: «برخی مسائل که به محتوای بحث مربوط می‌شود در میان تلفن‌های مخاطبان نمود بیشتری پیدا می‌کند. من به عنوان مجری تسلط کامل به اتفاقات اتاق فرمان دارم و از طریق گوشی با تهیه‌کننده در ارتباطم و می‌توانم اطلاعات جامع‌تری را نسبت به آنچه در ذهن دارم در خلال سوالات از مهمان‌ها بپرسم. گاهی پیش می‌آید که سوالی از کارشناسان پرسیده شده و باعث دلخوری و ناراحتی آنها شود، اما من معتقدم که مهمان در نهایت یک ساعت با ماست و همراه همیشگی ما مردم هستند و باید با آنها شفاف صحبت کرد.»

از اسماعیلی درخصوص اجراهای گفت‌وگومحور در حوزه‌های دیگر می‌پرسم که می‌گوید: «در مدتی که در تلویزیون پیشنهاد اجرا داشتم تمایلم بیشتر به سوی حوزه ورزش بوده چون اگر مجری با یک ژانر شناخته شود و بخواهد حوزه کاری‌اش را تغییر دهد در ذهن مردم تخریب می‌شود. در این مورد تنها بحث تصویر مطرح نیست و نکته اصلی حوزه‌ای است که مجری برای فعالیت آن تخصص، دانش و تجربه کافی را کسب کرده است.»

بحث‌های این برنامه به گونه‌ای است که مخاطبان در کم و کیف موضوعات روز ورزش قرار گیرند. اسماعیلی با اشاره به این موضوع تاکید می‌کند: «در گفت‌وگوها تلاشم این است که حتما به نتیجه لازم دست پیدا کنم. مثلا اگر یک شب راجع به تیم ملی امید صحبت کنیم در انتها از مسوول دعوت شده نتیجه کار را جویا می‌شویم و بیننده‌ها را بلاتکلیف رها نمی‌کنیم تا هفته بعد...»

ورزش از نگاه پنج حدود 2 سال است که با ساختاری جدید روی آنتن می‌رود و در این مدت نیز با تغییرات محتوایی متعددی روبه‌رو بوده است.

تهیه‌کننده برنامه مهم‌ترین عامل تحول یک برنامه ورزشی را تغییرات متعدد در بدنه ورزش یک کشور می‌داند و می‌گوید: «ذات ورزش تحرک است و اگر یک برنامه‌ساز بخواهد با تحولات روز ورزشی همراه شود، باید تحرک داشته باشد. ضمن این که در کشور ما هرچند وقت یک بار به یکی از رشته‌های ورزشی پررنگ‌تر پرداخته می‌شود که با تغییر مدیریت‌ها و حواشی موجود، برنامه‌سازان نیز رنگ و بویی خاص به برنامه خود می‌دهند. در حال حاضر نیز مهم‌ترین مساله حاشیه‌ای مربی تیم ملی فوتبال است که به‌عنوان موضوع اصلی برنامه انتخاب شده است.»

با توجه به شعاری که شبکه تهران برای حوزه برنامه‌سازی خود در نظر گرفته است، امید و آگاهی به‌عنوان 2 رکن اساسی در طرح‌ریزی برنامه‌ای این شبکه محسوب می‌شود.

هادی صالح‌نیا در این مورد می‌گوید: «سعی می‌کنیم در این برنامه آگاهی و خودباوری را در جامعه ورزشی زنده کنیم و به جوانانمان، خاصه ورزشکاران انرژی و امید دهیم تا این طور تصور نشود که رسانه ملی منتظر است تا آنها در مسابقات رده‌های چندم را کسب کنند و ما برنامه‌سازان تنها به نقد ورزش می‌پردازیم. به طور کلی وظیفه رسانه ایجاد همدلی است و ما نیز تلاش می‌کنیم در این زمینه به یک نتیجه و جمع‌بندی برسیم.»

نیره پرورزی (کارگردان تلویزیونی)‌ که حدود 20?سال در تلویزیون سابقه فعالیت دارد، امشب پشت میز سوئیچ برنامه نشسته است. وی درباره ریتم برنامه و استفاده از نماها می‌گوید: «چون ورزش از نگاه 5 گفت‌وگومحور است بیشتر نماهای ما به شات بسته مجری و مهمانان اختصاص دارد و وقتی یک موضوع چالشی با ریتمی تند مورد بررسی است ری‌اکشن‌های سریع‌تری را در قالب کات‌های تصویری در استودیو اعمال می‌کنم و اگر بحث میان مجری و کارشناس سنگین‌تر باشد سوئیچ کردن به سمت استفاده از نماهای کلاسیک می‌رود.»

پرورزی ادامه می‌دهد: «چنین کارهایی معمولا توسط 3 دوربین ضبط می‌شود و هنگام گفت‌وگو بیشتر از نمای بسته بهره می‌گیریم چون برای تهیه‌کننده افرادی که برای هدایت بحث دعوت شده‌اند مهم هستند. ضمن این که در ابتدای برنامه و برای معرفی فضای کلی از نمای لانگ استفاده می‌کنیم.»