زمین را برای آیندگان نگه‌داریم

با تکیه بر این مطالعه که با استفاده از تازه‌ترین فناوری‌های بررسی اوضاع جوی و مدلسازی‌های رایانه‌ای انجام شده است، ارتباط میان دمای کلی زمین و سطوح بالای دی‌اکسیدکربن موجود در اتمسفر سیاره مادر را که مربوط به ده‌ها میلیون سال پیش می‌شود، اندازه‌گیری می‌کنیم. نتایجی که به دست آورده‌ایم، حاوی هشدارهای جدی بوده است.

براساس یکی از آنها، اگر آلاینده‌های کربنی زمین و از جمله دی‌اکسیدکربن تولید شده در سراسر زمین همچنان با همین روند فعلی راهی اتمسفر سیاره مادر شود و این روند تا پایان قرن فعلی ادامه پیدا کند، غلظت اتمسفریک گازهای گلخانه‌ای به سطوحی می‌رسد که نمود بارز آن در 30 تا یکصد میلیون سال پیش وجود داشته است و آن زمانی بوده است که میانگین دمای کلی زمین 16 درجه سلسیوس بالاتر از دمای زمین در دوران پیش از صنعتی شدن آن بوده است. در حقیقت می‌توان گفت این مطالعه همچون زنگ خطری برای انسان‌هاست.

دی‌اکسیدکربن به عنوان یک گاز گلخانه‌ای در جذب حرارت خورشید و افزایش کلی دمای زمین تاثیرگذار است. اصولا اگر سطح قابل قبولی از این گاز در اتمسفر زمین نباشد، سیاره مادر یخ می‌بندد؛ اما زمانی که غلظت این گاز در اتمسفر افزایش بیش از حد پیدا می‌کند، آنگاه است که نگرانی‌ها نیز آغاز می‌شود. با افزایش تدریجی حجم این گاز در اتمسفر، شرایط برای گرم شدن بیش از حد زمین فراهم می‌شود.

به عقیده من، افزایش دمای زمین در آینده طی یک فرآیند تدریجی و نه سریع صورت خواهد گرفت. این بازه زمانی بیش از چندین قرن تا چند هزار سال طول خواهد کشید و البته بدون شک واکنشی طبیعی نسبت به افزایش سطح دی‌اکسیدکربن زمین خواهد بود. نکته مهم این است که سطوح بالای دی‌اکسیدکربن ممکن است تا زمان بسیار طولانی مثلا تا ده‌ها هزار سال در اتمسفر زمین باقی بماند. ما این پیش‌بینی‌ها را با تکیه بر مدلسازی‌های رایانه‌ای که در ماه‌های اخیر انجام داده‌ایم، ارائه کرده‌ایم و نسبت به قطعیت آنها اطمینان زیادی داریم. در کل باید منتظر یک فرآیند تخریبی تدریجی بود و متاسفانه اثرگذاری آن تا دوران‌های بسیار طولانی ادامه پیدا خواهد کرد.

مطالعه ما نشان می‌دهد که سیستم جوی سیاره مادر در گذر زمان (در اینجا منظور گذر طولانی زمان است، یعنی بازه زمانی در حدود ده‌ها میلیون سال) با تغییرات زیادی درخصوص واکنش‌دهی به فاکتورهای محیطی همراه بوده است. براساس نتایجی که از این مطالعه به دست آورده‌ایم، می‌توان گفت که سیستم جوی زمین در قبال دی‌اکسیدکربن موجود در جو تا 2 برابر حساس‌تر از آن چیزی است که در مدلسازی‌های رایانه‌ای پیش‌بینی می‌شود. این تغییر حساسیت نیز نکته بسیار مهمی است که نباید از آن غافل شد. با توجه به افزایش غلظت آلاینده‌های کربنی در سطوح مختلف جو در قرون اخیر می‌توان متصور شد که در قرون آتی، وضعیت اتمسفر زمین به مراتب وخیم‌تر از دوران فعلی خواهد بود و این به معنای افزایش گرمای زمین و بالا آمدن سطح آب اقیانوس‌هاست که در چنین شرایطی عملا ادامه حیات برای بسیاری از گونه‌های زیستی غیرممکن خواهد بود.

پاسخ به این پرسش ساده و روشن است. فاکتورهای زیادی در افزایش این حساسیت دخیل هستند و از آنجا که مدلسازی‌های رایانه‌ای فعلی ما با استفاده از رایانه‌هایی صورت می‌گیرد که توانمندی چندانی در پردازش فرآیندهای بسیار پیچیده و تلفیق انبوهی از فاکتورهای تاثیرگذار نظیر ذوب شدن صفحات یخی مناطق قطبی را ندارند، می‌توان نتیجه گرفت که واقعیت موجود فراتر از آن چیزی است که آنها نشان می‌دهند.

نکته مهم این است که اگر سریعا اقدامات جدی در این زمینه صورت نگیرد، باید منتظر فرارسیدن روزی بود که زمین و ساکنان آن و از جمله انسان‌ها با دورانی روبه‌رو ‌شوند که تاکنون هرگز آن را تجربه نکرده‌اند. باید قبول کنیم که در قبال تمدن انسانی متعهد هستیم. نسل‌های بعدی نیز در راه هستند و آنها به جایی مناسب برای ادامه حیات نیاز دارند. افزایش حجم قابل توجهی از دی‌اکسیدکربن در اتمسفر زمین گرچه تاثیرگذاری بسیار اندکی در گرمایش زمین در کوتاه‌مدت دارد؛ اما در بلندمدت شاهد اثرات مخرب این فرآیند خواهیم بود.

مهدی پیرگزی