جای این بالون، آسمان نیست

تغییر شیوه زندگی در کشور ما هم سبب شده است شمار مبتلایان به این بیماری در حال افزایش باشد و عوارض آن مانند فشار خون، بیماری‌های قلبی ـ عروقی، سکته مغزی، کبد چرب، سنگ‌های کیسه صفرا، اختلال در خواب و انواع سرطان‌ها مانند سرطان کلون، روده بزرگ، مری و پانکراس در بزرگسالان و اختلال در رشد و بلوغ در کودکان در سطح جامعه بیشتر شود. اما از میان همه رده‌های سنی، جوان‌ها بیشتر از چاقی نگران می‌شوند، چون آنها بیشتر از بقیه گروه‌ها مشتاق داشتن اندامی متناسب و زیبا هستند. همین تعصب درباره تناسب اندام باعث شده است این گروه به روش‌های مختلفی برای لاغر شدن متوسل شوند که یکی از آنها کار گذاشتن بالون در معده است.

ما برای پاسخ به این پرسش که آیا استفاده از بالون اثر بخش است یا نه با دکتر ستار جعفری، متخصص گوارش و بیماری‌های کبد صحبت کرده‌ایم. این متخصص می‌گوید: استفاده از بالون از سال 1985 در کشورهای دیگر جهان شایع شد. اما هنوز FDA (انجمن غذا و داروی آمریکا) آن را تایید نکرده است. با این حال در اروپا به شکلی گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد. به گفته او بالون وسیله‌ای پلاستیکی است که داخل معده کار گذاشته می‌شود که یا با مایع پر می‌شود یا توخالی است. حجمش از 400 تا 700 سی‌سی تغییر می‌کند و حداکثر 6 ماه در بدن باقی می‌ماند. قرار گرفتن بالون در معده باعث می‌شود فرد احساس سیری کند و با رعایت رژیم غذایی مناسب و کم خوردن بسرعت وزن کم کند. بیشترین میزان کاهش وزن فرد در 3 ماه نخست کار گذاشتن بالون صورت می‌گیرد که حدود 16 ـ 15 کیلو است و پس از آن روال کاهش وزن کندتر می‌شود.

جعفرزاده درباره این که استفاده از بالون برای چه کسانی تجویز می‌شود، می‌گوید: بالون برای هر فردی مناسب نیست و فقط برای بیمارانی که از نظر علمی چاق شناخته شده‌اند، تجویز می‌شود آن هم تنها در شرایطی که آنها از راه‌های دیگر کاهش وزن مانند ورزش و رژیم غذایی نتیجه‌ای نگرفته باشند و دلیل چاقی شان دقیقا از سوی پزشک مشخص شده باشد‌.

اما منظور این متخصص از افراد چاق شناخته شده از نظر علمی چیست؟ او پاسخ می‌دهد: چاقی افراد با شاخص‌های مختلفی سنجیده می‌شود. یکی از این شاخص‌ها بی‌ام‌آی (BMI) است که در آن وزن فرد بر حسب واحد کیلوگرم بر قد او به توان 2 تقسیم می‌شود. در این مساله قد نیز باید بر حسب واحد متر باشد.

اگر حاصل این تقسیم کمتر از 5‌/‌18 باشد، یعنی فرد کمبود وزن دارد اگر بین 5‌/‌18 تا 9‌/‌24 باشد، یعنی طبیعی است، چنانچه بین 25 تا 5‌/‌29 باشد اضافه وزن دارد و در صورتی که بین 30 ـ 40 باشد، چاق است، اما اگر بالاتر از 40 باشد یعنی چاق بیمارگونه یا بسیار چاق است. بنا بر این توضیحات، بالون‌ها برای افرادی به کار می‌روند که بی‌ام‌آی آنها از 30 بالاتر باشد و افرادی که بی‌ام‌آی کمتری داشته باشند نباید از بالون استفاده کنند.

قرار گرفتن یک شیء خارجی در معده پرخطر نیست؟ دکتر جعفرزاده در پاسخ به این پرسش می‌گوید: به هر حال گرچه بالون مزایایی مانند کاهش سریع وزن دارد، اما یک‌سری عوارض هم به همراه خود می‌آورد. برای مثال فرد حداقل در هفته اول احساس تهوع و درد شکم دارد و حتی ممکن است کارایی روزانه او تحت تاثیر قرار بگیرد و مختل شود، اما در این مدت معمولا بیماران به بالون عادت می‌کنند. این متخصص گوارش و بیماری‌های کبدی هشدار می‌دهد: ممکن است کسانی به این وضع عادت نکنند و ناچار شوند بالون را از معده خارج کنند. اگر دوره استفراغ و تهوع طولانی شود، منجر به التهاب مری یا سوء‌تغذیه می‌شود و اگر بادش کم یا پاره شود، امکان دارد به داخل روده برود و سبب انسداد آن یا بیماری‌هایی مانند زخم معده یا اثنی‌‌عشر شود.

از سویی دیگر، لابد شما هم پیشتر در خبرها خوانده‌اید که کاهش وزن بیش از 4 کیلوگرم در ماه معمولا مورد تایید متخصصان تغذیه نیست، اما بالون‌ها می‌توانند در همان ماه‌های نخست، مقدار زیادی از وزن بیماران را کم کنند و به همین دلیل عوارض کاهش شدید وزن نیز یکی از هشدارهایی است که دکتر جعفرزاده خطاب به بیماران درباره آن توضیح می‌دهد: احتمال دارد کاهش ناگهانی وزن به سنگ کیسه صفرا یا کبد چرب منجر شود و واضح است که بر پوست نیز تاثیر می‌گذارد.

کسانی که از بالون استفاده می‌کنند، ناچارند تحت نظر پزشک متخصص پوست نیز باشند، اما آنها معمولا فقط به پوست صورت‌شان توجه می‌کنند در حالی که کاهش وزن پوست همه قسمت‌های بدن شان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بالون گذاشته‌ها ناچارند تا پایان دوره‌ای که بالون در معده شان قرار دارد از خوابیدن روی شکم پرهیز کنند و به پهلوی چپ بخوابند. به گفته دکتر جعفرزاده، افرادی که بالون را از معده شان خارج می‌کنند، همچنان در معرض خطر چاقی هستند و فقط در صورتی از آن مصون می‌مانند که پس از خارج کردن بالون نیز تحت نظر متخصص تغذیه باشند.

اگر با وجود همه توصیه‌های ما هنوز قصد کار گذاشتن بالون در معده‌تان را دارید، پس آخرین هشدار دکتر جعفرزاده را نیز بخوانید: همه کسانی که پیش‌تر معده‌شان را با جراحی کوچک کرده‌اند، همه الکلی‌ها و معتادان به مواد مخدر، همه آنها که مبتلا به فتق معده هستند، مبتلایان به زخم معده و اثنی‌‌عشر و التهاب مری، زنان باردار و کسانی که داروهای ضد انعقاد می‌خوردند از جمله افرادی هستند که باید فکر بالون گذاشتن را از سر بیرون کنند.

مریم یوشی‌زاده ‌/‌ گروه سلامت