زلزله تخت جمشید را تهدید می‌کند!

دکتر سیدعبدالعظیم امیرشاه‌کرمی در گفت‌و‌گو با ایسنا، افزود: در قسمت چپ پله‌های ورودی تخت جمشید، تعدادی از سنگ‌های دیوار دچار هوازدگی شدید شده و علاوه بر پوسیدگی و هوازدگی سنگ‌ها، ترک‌هایی در سه نقطه از دیوار به‌وجود آمده است. به همین دلیل، استحکام‌بخشی و مرمت این نقاط که حالت بحرانی دارد، باید در اولویت قرار گیرد، زیرا احتمال ریزش آنها با کوچک‌ترین زلزله وجود دارد.

این متخصص سازه، ژئوتکنیک و مدل‌سازی توضیح داد: به‌لحاظ مهندسی، مهم‌ترین بخش سازه‌های تخت جمشید، دیواری است که صفه، پشت و درون آن قرار گرفته است. این دیوار علاوه بر وزن خود و تأسیسات روی آن، نیروی رانش مصالح پرکننده پشت آن را نیز تحمل می‌کند.

او ادامه داد: عوامل آسیب‌رسان به این دیوار شامل زلزله (تخت جمشید دست کم روی دو گسل فرعی قرار دارد)، شیب دامنه و احتمال اختلاف نشست، رطوبت زمین و داخل صفه و تبخیر از سطح دیوار به‌علت خشکی هوا و وزش باد است.

شاه‌کرمی با بیان این‌که برای حفاظت و بهره‌گیری از تخت جمشید باید آن را از منظرهای مختلف نگاه و راه برخورد با آن را انتخاب کرد، گفت: برای این کار، استعدادهای نهفته در تخت جمشید که براساس آنها، این بنا برپا مانده، با توجه به این‌که در شرایط سخت زمین‌شناسی و آب‌وهوایی است، باید شناسایی و بازخوانی شود تا از تخت جمشید بتوان حفاظت کرد.

شاه‌کرمی ادامه داد: تخت جمشید از منظر مهندسی، سازه‌ای پیوسته، نرم و با عملکرد بسیار مناسب در مقابل بارهای زلزله و دفع رطوبت است. سازه باربر آن فقط از دو نوع مصالح، یعنی سنگ معدنی آهکی و برحسب مورد، ماسه‌سنگ (در مکان‌هایی خاص) و بست‌های فلزی ساخته شده است. هم‌چنین ابتکار اصلی، در طرح اتصالات اصطکاکی بدون ملات است. علاوه بر این، دیوارهای داخلی خشتی هستند و در شرایط زلزله درون قاب‌های سنگی محبوس شده‌اند.

وی درباره نقاط بحرانی تخت جمشید توضیح داد: با توجه به این‌که دیوارهای باربر و برشی تخت جمشید، خشتی و بسیار قطور هستند و بین کلاف‌های سنگی مانند قاب‌های سردرها قفل و بست شده‌اند، این دیوارها براثر فرسایش و تخریب به خاک رس و با گذر زمان و ایجاد مواد ارگانیک مانند ریشه گیاهان به عوامل آسیب‌رسان تبدیل و اکنون این آلاینده‌ها (خاک‌های آلوده) به داخل صفه و پشت دیوارها هدایت شده‌اند.

او اظهار کرد: سیستم حفاظتی طراحی‌شده در بخش شمالی دیوار تخت جمشید، در سمت چپ پلکان از کار افتاده و این ناحیه در شرایط بسیار بدی است. البته فرسایش در دیوار سمت چپ به‌علت خاک‌های رس روی صفه بسیار شدیدتر و بحرانی‌تر از سمت راست است، یعنی سیستم حفاظتی سمت راست پلکان هنوز فعال است. هم‌چنین سنگ‌های دیوار، آهکی است و فرسایش شیمیایی، هیدرولوژیکی، حرارتی و مکانیکی (تنش زیاد) سبب شده است که در سه محل از دیوار سمت چپ شرایط بحرانی به‌وجود آید.

این متخصص سازه، ژئوتکنیک و مدل‌سازی تأکید کرد: در این راستا، دو موضوع اورژانسی را باید در نظر گرفت و به آنها عمل کرد؛ نخست این‌که باید به فکر راه‌اندازی و مرمت مهندسی حفاظت از صفه در سمت چپ پلکان بود، یعنی سیستم هوادهی درون صفه (گربه‌روها) دوباره باید احیا و آلاینده‌های روی صفه (خاک‌های رس با بقایای بیولوژیکی) منتقل شود. دیگر این‌که استحکام‌بخشی و مرمت سه نقطه از دیوار سمت چپ پله‌ها که حالت بحرانی دارد و احتمال ریزش آنها در کوچک‌ترین زلزله وجود دارد، باید در اولویت قرار گیرد.