در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
آلودگی دریای خزر، برداشت بیرویه آبزیان مورد تغذیه فکها و صید بیرویه باعث کاهش این نوع ماهی شده است
کیلکا های مازندران ناپدید می شوند
ماهی کیلکا که یکی از ماهیان اختصاصی دریای مازندران است در سالهای اخیر به علت صید بیش از حد، جمعیت آن رو به کاهش است هرچند برخی از کارشناسان معتقدند در کاهش میزان صید این گونه ماهی، ورود ماهی شانهدار به دریای خزر موثر بوده است.
در حالی که هنوز علت این پدیده مهم به طور دقیق مشخص نشده است، شاهد کاهش چشمگیر ماهیان خاویاری و فک دریای خزر و حتی خطر انقراض آنها هستیم. از آنجا که کیلکا مهمترین غذای بسیاری از جانوران این دریا ازجمله ماهیان خاویاری، ماهی آزاد و فک دریای خزر است، به جمعیت این گونهها هم آسیب رسیده است. به این ترتیب کل زنجیره غذایی دریا با اختلال مواجه شده است.
فک تنها پستاندار دریای خزر و کوچکترین گونه فکهای واقعی (بدون گوش) محسوب میشود که بومی این دریاچه است و گفته میشود به دلیل آلودگی شدید، صید بیرویه، به هم خوردن شرایط زیستی و کاهش شدید جمعیت، نیازمند حمایت بینالمللی است.
کارشناسان علت کاهش جمعیت این گونه را، آلودگی فزاینده دریای خزر و برداشت بیرویه منابع آبزیان مورد تغذیه فکها ازجمله صید بیرویه ماهی کیلکا و کاهش ذخایر آن میدانند.
کیلکا؛ اولین قربانی شانهدار مهاجم
آمار و اطلاعات صید ماهیان کیلکا در سالهای اخیر نشان میدهد تولید ماهیان کیلکا که سال 1378 به 95 هزار تن در سال رسیده بود، سال 1381 به کمتر از 27 هزار تن تقلیل یافت.
کارشناسان معتقدند شانهدار مهاجم با تغذیه از پلانکتونها ـ که خوراک اصلی ماهیان کیلکا را تشکیل میدهد ـ جمعیت این ماهیان را بشدت کاهش داده است.در دریای خزر از زمان ورود این جانور میزان پلانکتونهای جانوری 75 درصد کاهش یافته و از آنجا که پلانکتونهای جانوری غذای اصلی ماهی کیلکا و تمامی بچه ماهیان است، شمار کیلکاها کاهش چشمگیری داشته به طوری که مقدار صید آن به کمتر از یکچهارم قبل از ورود شانهدار رسیده است.
به همین دلیل، کیلکاها اولین قربانیان شانهدار مهاجم معرفی شده اند. به طوری که میزان صید ماهی کیلکا از 95هزارتن در سال 1378 به 78 هزار تن در سال 1379 رسید. به بیانی دیگر از سالهای 1379 تا 1381 میزان صید به ترتیب به 78، 45 و 27 هزار تن (یعنی تقریبا یکچهارم) رسید. این روند ادامه پیدا کرد تا این که سال 1382 به 15 هزار تن رسید، میزان صید کیلکا از سال 83 دوباره افزایش یافت یعنی صید کیلکا سال 1383 به 19 هزار تن رسید و سال 1384 به 21 هزار تن بالغ شد و در سال 1385 به 15 هزار تن و در سال 1386 به 12 هزار تن و در سال 1387 به پایینترین حد خود یعنی 9 هزار تن رسید.
طبق گفته مدیرکل شیلات مازندران، تا نیمه نخست آذر امسال بیش از 13 هزار تن ماهیان کیلکا در استان مازندران صید شده است. حسن حبیبنژاد با اشاره به این که صید ماهی کیلکا در استان مازندران از جمله فعالیتهای شیلاتی است که حدود 450 نفر از صیادان را در قالب 44 شرکت تعاونی صیادی به صید در دریا مشغول نموده، افزود: با تلاش صیادان استان از ابتدای سال جاری تا اواسط آذر امسال 13 هزار و 870 تن ماهی کیلکا در استان مازندران صید و روانه بازار مصرف شد که این میزان صید نسبت به مدت مشابه سال قبل 16 درصد افزایش را نشان میدهد. وی ارزش اقتصادی ماهیان صید شده را 29 میلیارد ریال عنوان کرد و افزود: در ماههای اردیبهشت و خرداد سال جاری به علت تخمریزی، صید ماهی متوقف بوده و در مرداد امسال نیز صیادان با مشاهده ماهیان ریز در تورهای خود، صید را به مدت یک ماه تعطیل کردند که این حرکت آنان نشاندهنده مشارکت خود صیادان در مدیریت صید مسوولانه در دریاست.
با وجود رشد 16 درصدی افزایش صید ماهیان کیلکا نسبت به مدت مشابه سال 88، شاهد کاهش بسیار چشمگیر صید این ماهی در طول سالیان گذشته بودهایم. به گفته کارشناسان از علل عمده کاهش صید کیلکا میتوان به رقابت غذایی بین کیلکا و شانهدار و همچنین تغذیه شانهدار از تخم و لارو ماهی کیلکا نام برد. هرچند 3 گونه ماهی کیلکا در طبقه کمترین نگرانی قرار دارند، اما باید به این نکته توجه داشت در صورتی که مدیریت صحیحی در زمینه بهرهبرداری از آنها صورت نگیرد نهتنها جمعیت کیلکا ماهیان بلکه ذخایر ماهیان خاویاری، فک دریای خزر و ماهی آزاد در معرض تهدید قرار خواهد گرفت.
ویژگی ماهی کیلکا
ماهی کیلکا با جثه بسیار کوچک سرشار از پروتئین، ویتامین و کلسیم است. ماهی کیلکا علیرغم جثه کوچک خود، از نظر ارزش و ترکیب مواد غذایی در ردیف مابقی ماهیان و حتی در بعضی موارد نسبت به گوشت قرمز دارای مزیت و برتری بیشتری است. این ماهی منبع عمدهای از ویتامینهای مورد نیاز انسان را در بر دارد و سرشار از ویتامینهای
A، B، E، D و K میباشد.تاکنون 3 گونه ماهی کیلکا در دریای خزر گزارش شده است که عبارتند از: ماهی کیلکا انچووی، ماهی کیلکا چشمدرشت و ماهی کیلکا معمولی.
زیستگاه این ماهیان قسمتهای جنوبی دریای خزر است. نوع معمولی کیلکا در مناطق عمیق دریا که بیش از 50 متر عمق دارد و در مناطقی که تغییرات شوری زیادی ندارند قرار دارند و هرگز به سواحل نمیآیند. این ماهی در قسمتهای مرکزی دریای خزر با عمق حدود 300 متر دیده نشده است. به همین دلیل در جنوب دریای خزر در قسمت شرق و غرب تراکم بیشتری دارد. ماهی کیلکای معمولی نسبت به سرما مقاوم است و در مناطقی با دمای 3 درجه سانتیگراد نیز مشاهده میشود و زمستان را در مناطقی با دمای آب 7 تا 10 درجه سانتیگراد میگذراند.
این ماهی در 2 سالگی بالغ میشود و در مناطقی با دمای آب 6 تا 13 درجه سانتیگراد و شوری 6/12 تا 13 قسمت در هزار تخمریزی میکند.
چگونگی صید ماهی کیلکا
ماهی کیلکا در طول روز به صورت گله متراکم یافت و با تاریک شدن هوا پراکنده میگردند. در صید این نوع ماهی، فرمانده کشتی قبل از تاریک شدن هوا با استفاده از دستگاه ماهییاب عملیات تعقیب گلههای ماهی کیلکا را انجام میدهد. از آنجایی که ماهی کیلکا در عمق معینی زندگی کرده و به ندرت از این عمق تجاوز میکند، در نتیجه برای صید آنها لامپ الکتریکی باید مستقیما در عمقی قرار بگیرد که ماهیان در آن عمق به سر میبرند. ماهیان به دنبال لامپ حرکت میکنند و توسط تورهای قیف مانند به دام میافتند. به طور معمول میزان صید در هر نوبت بین 200 تا 300 کیلوگرم میباشد.
مژگان عالیشاه / جامجم مازندران
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
