رادیو پذیرای «سی سردار» می‌شود

 در این میان مساله اصلی این است که این پیشینه باید به شکلی جذاب مطرح شود تا ماندگار و اثرگذار باشد. اتفاقا فرق ما با بعضی از آن کشورهای بی‌هویت، این است که آنها برای نداشته‌های خود از قالب هنر استفاده می‌کنند تا آنها را در اذهان ماندگار کنند ولی ما برای داشته‌های خود، آنچنان که باید از هنر بهره نمی‌گیریم. به همین دلیل بسیاری از جوانان و نوجوانان ما با بسیاری از شخصیت‌های غربی آشنا هستند اما خیلی از قهرمانان ملی خود را نمی شناسند.

به اعتقاد صاحب‌نظران، دوران دفاع مقدس یکی از پرافتخارترین دوره‌ها در تاریخ ایران به شمار می‌آید، چراکه در طول قرن‌های گذشته بخصوص در 200 سال اخیر، هربار که جنگی به کشورمان تحمیل شد، متاسفانه در پایان آن بخشی از خاک ایران عزیز جدا شده که ننگین‌ترین دوره آن، از دست دادن 17 شهر کشور در دوره قاجار است؛ اما در میان این جنگ‌ها تنها در جنگ 8 ساله عراق علیه ایران است که در پایان آن حتی یک متر از خاک ایران در دست دشمن نماند.

بعلاوه همه کسانی که دوران دفاع مقدس را تجربه کرده‌اند، تصدیق می‌کنند که وضع مردم ایران درآن دوران از نظر روحی و معنوی در بهترین شرایط بود؛ به طوری که به اعتقاد جامعه‌شناسان در آن عصر اغلب عناصری که به عنوان سرمایه اجتماعی هر جامعه محسوب می‌شود (مثل: اعتماد، مشارکت، همکاری، از خودگذشتگی و صداقت)‌ در اوج قرار داشت. به این جهت معرفی سرداران شهید به عنوان شخصیت‌هایی از این دوران پرافتخار می‌تواند یکی از اولویت‌های رسانه ملی باشد و نسل امروز را با بخشی از تاریخ معاصر ایران آشنا کند.

از این‌رو صدا و سیمای مرکز مازندران تهیه و تولید نمایش رادیویی «سی سردار» را برای بیان گوشه‌ای از افتخارات حماسه‌سازان 30 استان کشور در حال ضبط دارد. این مجموعه با حمایت و نظارت اداره کل صدای استان‌ها و با همکاری صدا و سیمای مراکز استان‌ها تهیه می‌شود.

سر ضبط نمایش زندگی سردار شهید سیدکمال فاضل دهکردی از سرداران استان چهارمحال و بختیاری حضور پیدا کردیم. عوامل برنامه با شور و حال خاصی مشغول کارند.

یکی از بازیگران در اتاق فرمان مشغول تمرین صحنه بعدی است. همهمه بازیگران در نقش رزمندگان سال‌های دفاع مقدس مرا به فضای آن زمان می‌برد. در کنار همه اینها، رابطه صمیمی بازیگران توجهم را جلب می‌کند.

در این میان فرصتی برایم ایجاد می‌شود تا سراغ عوامل بروم و با آنها گفت‌وگویی داشته باشم.

محمدصالح ذاکری، تهیه‌کننده نمایش سی سردار می‌گوید: تولید این مجموعه از تیر 89 در 30 قسمت آغاز شده است.

وی با بیان این‌که در این مجموعه رادیویی، از هر یک از استان‌های کشور یکی از سرداران شهید دفاع مقدس انتخاب و به بخشی از زندگی آنها در قالب نمایش پرداخته می‌شود، اظهار می‌کند: ملاک دست‌اندرکاران این نمایش برای انتخاب سردار مربوط به هر استان این است که منابعی کافی درباره آنها موجود باشد.

صالحی می‌افزاید: چون مردم ما و بویژه خانواده‌های این سرداران، حساسیت و علاقه خاصی نسبت به این عزیزان دارند، بنابراین باید نهایت دقت در مورد مستند بودن این نمایش‌ها صورت گیرد.

تهیه‌کننده سی سردار ضمن اشاره به این‌که در مورد بعضی از شخصیت‌های مربوط به دوران گذشته، می‌توان از عنصر تخیل که لازمه آثار نمایشی است، بهره گرفت اظهار می‌کند: در این مجموعه که به شخصیت‌های دوره معاصر می‌پردازد، نمی‌توان زیاد از عنصر تخیل استفاده کرد و باید بر مبنای اسناد و مدارک مطمئن، به نوشتن نمایش پرداخت.

ذاکری به راه‌های دستیابی مدارک و آثار مستند در مورد سرداران در مرحله پیش‌تولید اشاره کرده و می‌گوید: مراجعه حضوری به مراکز بنیاد شهید، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، کنگره سرداران و شهدای استان‌ها، مراجعه به کتابخانه‌های تخصصی مربوط به دفاع مقدس، خرید کتاب از نمایشگاه‌های کتاب استانی و نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، مراجعه به سایت‌های اینترنتی مربوط به دفاع مقدس، تماس تلفنی با مدیران رادیو و برنامه‌سازان مراکز صدا و سیما برای ارسال کتاب‌های مربوط به هر استان، تحقیقات میدانی درباره بعضی از شخصیت‌ها، تماس تلفنی با خانواده تعدادی از سرداران و دریافت اطلاعات به صورت شفاهی یا از طریق نوشته‌ها و سی‌دی‌های صوتی و تصویری ازجمله راه‌هایی بود که برای کسب اطلاعات در پیش گرفتیم.

وی تاکید می‌کند: برای پرداختن به زندگی شخصیت‌ها تاکنون راه‌های مختلفی تجربه شده، بعضی‌ها کوشیده‌اند در قالب روایت به زندگی آنها بپردازند و بعضی‌ها هم از قالب روایت و هم از قالب نمایش استفاده کرده‌اند، اما رویکرد ما در این مجموعه این بوده که به صورت کاملا نمایشی به زندگی سرداران دفاع مقدس پرداخته شود. انتخاب این قالب سخت و دشوار بود ولی مطمئنا اثرگذاری آن در مخاطب بیشتر است.

وی ادامه می‌دهد: از آنجا که بسیاری از متون موجود در مورد زندگی سرداران دفاع مقدس یا به صورت زندگینامه تنظیم شده یا شامل خاطرات پراکنده از افراد مختلف است، از این رو ظرفیت لازم برای رسیدن به یک داستان و نمایش منسجم و جذاب را ندارد. به همین دلیل ما از هر نوشته‌ای نمی‌توانستیم استفاده کنیم و برای رسیدن به مقصود، مجبور بودیم منابع مختلفی را مورد بررسی قرار دهیم تا به داستانی منسجم که قابلیت نمایشی داشته باشد، برسیم. به همین جهت زمان زیادی صرف تهیه منابع برای نوشتن نمایش شد.

تهیه‌کننده این نمایش درباره رویکرد این برنامه چنین می‌گوید: معمولا در آثاری که به شخصیت‌های خاص می‌پردازند، 2 رویکرد وجود دارد؛ یکی این که به تمام زندگینامه یک شخصیت از تولد تا مرگ پرداخته شود که در این صورت به دلیل کمبود ظرفیت‌های نمایشی، طبیعتا اثر بیشتر جنبه روایی پیدا می‌کند و از حالت نمایشی دور و طبعا اثرگذاری آن کمتر می‌شود. دوم این که به بخشی از زندگی یک شخصیت که دارای مایه‌های نمایشی قوی‌تری است، پرداخته می‌شود که در این صورت اگرچه آن اثر، گویای تمام زندگینامه آن شخصیت نخواهد بود، اما می‌تواند ماندگارتر واثرگذارتر باشد. ما در این مجموعه، رویکرد دوم را انتخاب کرده‌ایم.

علی دنیوی ساروی، کارگردان و سرپرست نویسندگان این مجموعه به سختی‌های تولید اشاره کرده و می‌گوید: ما سعی کردیم در واقع مستندتر برخورد کنیم و تاکید و تکیه ما بر سندهای موجود راجع به هر کدام از این سرداران باشد.

وی ادامه می‌دهد: منابعی که به دست ما رسید بسیار متعدد و متاسفانه مقایسه آنها نیز زمانبر بود، اما تلاش کردیم در کنار مستندات، جنبه‌های نمایشی را هم پیدا کنیم.

لیلا تورانی، بازیگر نقش مادر سردار شهید است. وی با اشاره به احساس خود از ایفای نقش در این مجموعه می‌گوید: من زمان جنگ جوان بودم و قاعدتا احساسی که الان دارم را نداشتم. هنگامی که نقش مادر شهیدی را ایفا می‌کنم با توجه به این که خودم دو پسر دارم، همذات‌پنداری بیشتر و نزدیک‌تری دارم که این در شکل‌گیری احساسات و کنش‌های نمایشی من هم تاثیرگذار است.

وی می‌افزاید: سی سردار، بی‌شک مجموعه‌ای ماندگار و موثر خواهد شد. امیدوارم روند ساخت این گونه آثار که به نوعی اسناد نمایشی محسوب می‌شوند، ادامه پیدا کند.

رحمان قدمی یکی دیگر از بازیگران این نمایش است. وی هدف از این کار را آشنایی با سرداران جنگ عنوان کرده و اظهار می‌کند: امیدوارم از طریق این راهنمایی‌ها و کتاب‌ها و منابعی که داریم، بتوانیم بیشتر با شخصیت‌های 8 سال دفاع مقدس آشنا شویم.

متون این نمایش توسط مینا اسداللهی، عاطفه مکاری، رضا اخروی، ایرج فلاح و وفا مصطفی‌پور نوشته شده و علی دنیوی ساروی سرپرستی این نویسندگان و بازنویسی نهایی این نمایش‌ها را به عهده دارد. همچنین نویسندگانی از استان‌های دیگر هم با این مجموعه همکاری دارند، ازجمله مریم واحد از استان گیلان، امین رسولی از استان اردبیل، رضا جوشعار از استان هرمزگان و علیرضا حنیفی از استان کردستان.

شهرام حق‌شناس و سامی یوسفی صدابردار، نرگس موسی‌پور و مبین بوی‌افراز افکتور و وفا مصطفی‌پور هم دستیار این مجموعه نمایشی هستند. در این نمایش‌ها بازیگرانی از استان مازندران و دیگر استان‌های کشور ایفای نقش می‌کنند.