آرامش پس از توفان!

به طور کاملا مشخص و مستدل نمی‌توان صفت «کسادی» یا از رونق افتادن را برای صنعت نمایش خانگی در ایران به کار برد، اما خبرهایی که به گوش می‌رسد حکایت از آن دارد که ماجرای خرید آثار سینمای ایران رونق گذشته را ندارد. سال گذشته تقریبا همین روزها بود که فهرست فیلم‌های خریداری شده توسط موسسات نمایش خانگی منتشر شد و براساس آن، مثلا قیمت رایت فیلم «اخراجی‌ها2» رقمی در حدود 700 میلیون تومان بود. همچنین نام فیلم‌های دیگری مثل «محاکمه در خیابان» و «پسر تهرونی» هم به گوش می‌رسید که آنها هم با رقم‌های کلانی وارد شبکه‌ نمایش خانگی شدند. آن زمان صحبت از این بود که رونق بازار نمایش خانگی، می‌تواند برای سینما و سینماگران در حکم نوعی تامین بودجه باشد و کمک حال اقتصاد بیمار سینما. به این ترتیب تعدادی از فیلم‌ها پیش از اکران عمومی به شبکه فروخته می‌شدند و این بازار رقابت میان موسسه‌ها داغ بود. اما با شروع سال جدید شاهد رویکرد تازه این موسسات بودیم. با توجه به بالارفتن قیمت رایت (حق پخش قانونی) فیلم‌های سینمایی، موسسات به این فکر افتادند که با وارد شدن به عرصه تولید و خودکفایی، سودآوری بیشتری داشته باشند. از این پس بود که خبر تولید و ساخت آثار ویدئویی از سوی موسسات بیشتر به گوش رسید و فیلم‌های کمدی ارزان با حضور کمدین‌های تلویزیون به سرعت تهیه و وارد شبکه نمایش خانگی شد. خیلی از این فیلم‌ها فروش بیشتری نسبت به آثار سینمایی داشتند و به همین دلیل، گرایش صاحبان این شرکت‌ها و موسسات به این جریان بیشتر شد. ادامه این روند، کار را به جایی رساند که وزارت ارشاد اعلام کرد که هر موسسه‌ای باید در طول سال، تعداد مشخصی فیلم سینمایی را خریده و عرضه کند، درغیر این صورت مجوز فعالیتش باطل می‌شود. یعنی کم‌تر از یک سال، موسساتی که برای خرید امتیاز فلان فیلم سینمایی با همدیگر رقابت داشتند، رفته‌رفته آن‌قدر نسبت به فیلم‌های سینمایی بی‌تفاوت شدند که ارشاد آنها را ملزم به خرید فیلم‌ها کرده است. البته این، تنها دلیل نیست. ظهور پدیده‌ای به نام سریال‌های خانگی نیز در این قضیه موثر افتاد. ابتدای سال، تصویربرداری سریالی با نام «قلب یخی» آغاز شد که گفته می‌شد قرار است رقیب سفت و سختی برای سریال‌های تلویزیونی باشد. البته حضور کارگردان سرد و گرم چشیده‌ای مثل محمدحسین لطیفی چنین انتظاری را ایجاد می‌کرد، خصوصا این که از بازیگران مطرح و نام‌آشنایی نیز در این کار استفاده شده بود. اما در عمل این اتفاق نیفتاد و استقبال مردم از این سریال کمتر از آن چیزی بود که سازندگانش تصور می‌کردند. مدتی بعد بحث ورود سریال «قهوه تلخ» به شبکه خانگی مطرح شد و سرانجام در اواخر تابستان این اتفاق افتاد. با این که مهران مدیری یکی از محبوب‌ترین بازیگران سینما و تلویزیون ایران است، اما به دلیل این که مردم هنوز عادت به خریدن سریال از فروشگاه‌ها ندارند، قطعا تعداد بینندگان «قهوه تلخ» بسیار کم‌تر از بینندگان سریال‌های قبلی این بازیگر و کارگردان توانای تلویزیون است. این خودکفایی شبکه خانگی اگرچه با سر و صدا و حاشیه‌های بسیار آغاز شد، اما بسیار بعید است که روند ساخت سریال برای شبکه خانگی ادامه پیدا کند. در حال حاضر بنا به اظهارنظر تعدادی از مدیران موسسات و نیز با در نظر گرفتن آمار فروش فیلم‌ها در شبکه خانگی، به نظر می‌رسد دوران رونق این رسانه به پایان رسیده و نباید انتظار فروش رایت فیلم‌های سینمایی با آن مبالغ سنگین را داشت.

جمعی از فیلمبرداران سرشناس و حرفه‌ای سینمای ایران مدتی قبل به دعوت یک همایش فرهنگی، عازم اروپا شدند تا از نزدیک در جریان تحولات فنی رشته تخصصی‌شان قرار بگیرند. این حضور گروهی به انگیزه آشنایی با روش‌های نوین کار در سینمای استاندارد و حرفه‌ای جهان، می‌تواند خبر خوبی برای سینمای ایران باشد. در سال ده‌ها مراسم مشابه در کشورهای صاحب سینما در قالب کارگاه‌های تخصصی و فنی برگزار می‌شود و حضور سینماگران ایرانی (در هر رشته‌ای) در این نشست‌ها می‌تواند به ارتقای سطح کیفی سینمای ایران کمک کند. خبری هم که در هفته گذشته به آن اشاره کردیم به ماجرای ورود ویتوریو استورارو به ایران مربوط می‌شد و همکاری‌اش با مجید مجیدی در پروژه سینمایی پیامبر اسلام(ص)‌. سال‌هاست که صحبت از ضرورت شناخت فناوران سینمای ایران از دستاوردهای تکنولوژیک و صنعتی سینمای جهان است، اما در عمل شاهد چنین جریانی نبوده‌ایم. خبرهایی مثل حضور فیلمبرداران در اروپا، ورود استورارو به ایران و همکاری یک گروه فنی ایرانی در پروژه «ملک سلیمان» در کنار لئولو (طراح جلوه‌های ویژه فیلم) امیدوارکننده است و نوید روزهای بهتری را می‌دهد.

وقتی صفت برخی از بازیگران سینما «خبرساز» است، بنابراین کوچک‌ترین حرکت آنها می‌تواند موجی از خبر و حاشیه تولید کند. همین چند وقت پیش بود که ماجرای نمایشگاه هدیه تهرانی در خانه هنرمندان با آن همه اخبار و جنجال و شایعه‌سازی همراه شد. سپس بحث بازی و دستمزد او برای فیلم «7 دقیقه تا پاییز» مطرح شد و به همین بهانه بار دیگر تهرانی در صدر خبرها قرار گرفت و مدتی بعد، عدم حضورش در مراسم افتتاحیه فیلم علیرضا امینی، سر و صدا به پا کرد. جدیدترین حاشیه بازیگر کم‌کار سینمای ایران نیز ممنوعیت خروجش از کشور به دلیل مسائل مالیاتی است. او که برای بازی در جدیدترین فیلم کمال تبریزی به نام «خیابان‌های آرام» انتخاب شده بود، در پی این مشکل جای خود را به نیکی کریمی داد و به این ترتیب او طی چند سال گذشته، فقط در همان یک فیلم علیرضا امینی بازی کرده است.