گیلان؛ بازار هزار قیمت برنج

برخی از صاحبنظران امور کشاورزی، عرضه نامناسب را از دلایل رکود بازار برنج داخلی می‌دانند و معتقدند دولت می‌تواند با مشارکت بخش خصوصی ضمن برنامه‌ریزی و راه‌اندازی کارخانه‌های بسته‌بندی، برنج محلی را پس از پاک‌کردن و دانه‌بندی در بسته‌های مشتری‌پسند عرضه کند تا نیازهای نهادهای دولتی و بازار را از برنج‌های محلی که متناسب با ذائقه مصرف‌کننده ایرانی تولید می‌شود تامین کند، از سوی دیگر، تعرفه‌های واردات برنج را افزایش دهد ، ورود برنج را در حد نیاز داخلی محدود و دست واسطه‌ها را کوتاه و برنج محلی را در سهمیه سبد خوار بار کارمندان و کارگران بگنجاند.

یک کارشناس مسائل اقتصادی در این خصوص گفت: سیستم مناسبی که بین تولید، توزیع، عرضه و مصرف برنج وجود داشته باشد و بتواند تا نهایت آن را هدایت کند، تاکنون شکل نگرفته است.علی اصغری افزود: متاسفانه تولیدکننده‌ای در حوزه کشاورزی که یک تشکل منسجم داشته باشد یا محصولش برند خاصی باشد و موضع قابل قبولی در مقابل تغییرات مختلف در عرصه کشاورزی به ویژه تولید برنج بتواند اتخاذ کند، وجود ندارد.

وی ادامه داد: باید سیستمی را در مورد همه محصولات کشاورزی ایجاد کرد تا نوسان قیمت بازار را به خوبی مدیریت کند و از انواع آسیب‌ها مصون داشته شود.

 انبارها مملو از برنج‌های سال قبل

استان گیلان به عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های تولیدکننده برنج کشور است به طوری که بیش از 30 درصد برنج کشور در این استان تولید می‌شود.

متاسفانه مولفه‌های زیادی بازار برنج‌های داخلی را در اقصی نقاط کشور از جمله استان‌های شمالی و برنج‌خیز با مشکلاتی روبه رو کرده است و این در حالی است که هنوز بخشی از برنج‌های تولیدی سال قبل بدون مشتری در انبارها و کارخانه‌های شالیکوبی باقی مانده است.

یک کشاورز گیلانی در این رابطه پایین‌بودن قیمت برنج و ضرر کشاورزان را از پیامدهای واردات بی‌‌رویه و عدم برنامه‌ریزی مناسب این محصول راهبردی دانست و گفت: هنوز برخی از شالیکاران حتی نتوانسته‌اند برنج‌های تولیدی سال گذشته خود را به پول تبدیل کنند.

علی محمدی افزود: شالیکاران در فصل گشایش مدارس و دانشگاه‌ها بشدت نیازمند نقدینگی هستند و ناچارند محصول خود را به قیمت پایین‌تر بفروشند.

همه ساله مسوولان در سطوح کشوری و استانی مشکلات کشاورزان را می‌شنوند، برای رفع آن وعده می‌دهند اما معمولا بسرعت گفته‌های خود را در این باره  فراموش می‌کنند.

یک کشاورز فومنی به مقوله واسطه‌ها و دلالان اشاره کرد و گفت: اگر دست واسطه‌ها کوتاه شود، نرخ برنج متعادل می‌شود.احمد رحمانی افزود: به نظر می‌رسد اگر دولت برای خرید برنج کشاورزان اعتبار مناسب اختصاص دهد و شالیکاران محصول خود را به دولت بفروشند برای کشاورزان سود بیشتری دارد.

وی عنوان کرد: هر کیلو برنج برای کشاورز 25 هزار ریال هزینه دارد، اما شالیکاران برنج تولیدی خود را کمتر از 25 هزار ریال به بازار عرضه می‌کنند و با این روند چگونه می‌توان جوابگوی زندگی بود.

دولت اگر می‌خواهد به داد کشاورزان برسد باید خود، محصول برنج را خریداری کند.

 نرخ‌های بی ثبات و گوناگون برنج

یک کشاورز گیلانی هم از نوسان قیمت برنج در بازار گلایه کرد و گفت: بازار برنج، بازار هزار قیمت است که باید در این زمینه چاره‌اندیشی اساسی از سوی مسوولان انجام شود.

حسن باقری افزود: تا زمانی که برنج در دست برنجکار است، قیمت برنج کاهش می‌یابد، ولی وقتی برنج از دست کشاورز خارج و در دست دلال‌ها و واسطه‌ها قرار می‌گیرد، بهای آن بشدت افزایش می‌یابد.علیرضا مرادی، صاحب یک واحد شالیکوبی با اعلام این‌که فروش محصول از دغدغه‌های کشاورز است، افزود: برخی از کشاورزان حاضر به فروش محصول خود هستند اما تقاضا برای خرید کم است.

وی ادامه داد: در حال حاضر افزایش تحویل شالی به واحدهای شالیکوبی رو به افزایش است اما پس از تبدیل به برنج سفید در انبارها انباشته می‌‌شود.

 غذای دو سوم جهان

برنج یکی از غلاتی است که غذای دوسوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد اما به دلیل نیاز به شرایط طبیعی خاص برای کشت این محصول، برنج تنها در مناطق معینی از دنیا کشت می‌شود.

وجود منابع آب فراوان، مسطح بودن سطح زمین به لحاظ یکدست ماندن آب روی زمین و زهکش‌شدن آب از جمله شرایط یزم برای کشت برنج است.

در بخش عظیمی از قاره آسیا، برنج تامین‌کننده بیش از 80 درصد کالری و 75 درصد پروتئین مصرفی مردم است. پس ازگندم، برنج مهمترین محصول کشاورزی است و نقش بسیار بارز و چشمگیری در تغذیه مردم جهان و ایران دارد.

براساس آخرین آمار منتشره از سوی سازمان خوار بار و کشاورزی جهان (FAO) در سال 2003، سطح زیر کشت برنج جهان 151 میلیونهکتار بوده است که کشورهای هند و چین با 74 میلیون هکتار نزدیک به 50 درصد کشت برنج جهان را به خود اختصاص داده‌اند.

بیشترین کشت برنج در ایران در 2 استان شمالی کشور، گیلان و مازندران انجام می‌گیرد و از مراکز عمده کشت و تولید برنج بهحساب می‌آیند.

مقام دوم تولید برنج

استان گیین با اختصاص بیش از 30 درصد تولید و 8‌/‌32 درصد سطح زیر کشت شلتوک در کشور، بعد از استان مازندران مقام دوم را از لحاظتولید و سطح زیرکشت برنج در کشور دارد.

در این استان هرساله بیش از 181 هزار بهره‌بردار در سطحی بیش از 238هزار هکتار از اراضی حاصلخیز و مستعد، برنجکاری می‌کنند و مهمترین فعالیت کشاورزی این استان شالیکاری است و اقتصاداین استان نیز بر پایه کشاورزی با محوریت برنج استوار است.

هرساله نوسانات شدید قیمت برنج بویژه کاهش آن در فصل برداشت، لطمات جبران‌ناپذیری به کشاورزان برنجکار وارد می‌کند.با توجه به استراتژی‌های مختلف بازاریابی برنج از نظر زمان و نحوه فروش برنج توسط زارع باید دید چگونه می‌توان بهترین استراتژی را انتخاب کرد، به طوری که وی به حداکثر منفعت خالص دست یابد یا بهعبارت دیگر چگونه می‌توان راهبردهای مختلف بازاریابی برنج را با توجه به ریسک و بازده خالص طبقه‌بندی و اولویت‌بندی کرد؟

استان گیلان ماه‌های شهریور، مهر و آبان بیشترین درصد احتمال عرضه محصول برنج به بازار رادارد و بایترین احتمال هزینه خانوار مربوط به ماه‌های شهریور، مهر، آبان، آذر، فروردین و اردیبهشت است.

 دلایل زارعان برای فروش محصول در ماه‌های شهریور، مهر و آبان شامل پشت سر گذاشتن چندین ماه بدون کسب درآمد، مواجهه باشروع سال تحصیلی و تامین هزینه تحصیل فرزندان، مواجهه با تاریخ سررسید وام سلف یا قرض گرفته شده و بدهکاری‌ها، تامین هزینه‌های عروسی و جهیزیه فرزندان یا مشارکت در عروسی وابستگان، هزینه سفر زیارتی وترس از کاهش قیمت برنج در ماه‌های آتی است.