آنتن‌های موبایل؛ دوست یا دشمن؟

مهم‌ترین موضوع مورد بحث بعد از ورود آنتن‌های موبایل به شهرها 2 نکته بود، اول شکل ظاهری و به هم خوردن زیبایی شهری و دوم موضوع امواج ارسالی این آنتن‌ها که به عقیده برخی، برای سلامت مضر بودند. این در حالی است که تحقیقات علمی تا به حال هیچ‌کدام از این مضرات را به اثبات نرسانده‌اند.

آنتن‌های BTS یا Base Transceiver station فناوری‌های گوناگونی از قبیل: GSM، WLL WAN، CDMA، WiFi و WiMAX را پشتیبانی می‌کنند.

این آنتن‌ها در شبکه تلفن همراه که از نوع شبکه سلولی cell است، وظیفه تشکیل نقاط اتصال سلول‌های 6 ضلعی این شبکه را دارند و عموما 2 نوع ارتباط برقرار می‌کنند، اول ارتباط با سایر آنتن‌ها و دوم ارتباط با وسایل واقع در دامنه تحت پوشش.

بی‌تی‌اس‌ها اغلب دارای 3 سکتور هستند که هر کدام حدود 120 درجه را پوشش می‌دهند که جمعا 360 درجه می‌شود، اما هر سکتور یا قسمت می‌تواند مستقل نیز نصب شود تا محل‌های خاصی را پوشش دهد. بی‌تی‌اس حدود 30 کیلومتر برد دارد که برد مفید آن را در فضای باز و بدون هیچ‌گونه ساختمان یا مانعی 20 کیلومتر تخمین می‌زنند و در فضای شهر با وجود ساختمان‌های بلند و متعدد، برد مفید را بین 2 تا 5 کیلومتر در نظر می‌گیرند. اگر در فضای باز و خارج از شهر باشید، بسته به قدرت سیگنال دریافتی از بی‌تی‌اس می‌توانید مکالمه داشته باشید به عبارتی دیگر در صورت داشتن شارژ کافی براحتی می‌توانید از فاصله 15 کیلومتری سایت مکالمه کنید. در این مقطع میزان تشعشع و قدرت فرستنده و گیرنده اهمیت پیدا می‌کند.

قدرت خروجی بی‌تی‌اس به صورت manual یا دستی و قدرت خروجی گوشی به صورت خودکار تنظیم می‌شود تا مصرف باتری به حداقل برسد.

این آنتن‌ها امواج مایکروویو با فرکانس و توان خاصی ارسال می‌کنند. عموما نیز دو نوع موج ارسال و دریافت می‌شود که یک موج برای ارتباط با سایر آنتن‌هاست و دارای قدرت زیادی است و نوع دیگر برای ارتباط با دستگاه‌های واقع در منطقه تحت پوشش است که قدرت کمتری دارد.

در این میان برای این‌که بدانیم چه نوع تاثیری از این امواج ممکن است دریافت کنیم باید تفکیکی از تعاریف را برای خودمان داشته باشیم.

ابتدا آن‌که هر محرکی می‌تواند تاثیری بر کاربر داشته باشد اما این تاثیر بندرت مضر است. مانند وقتی که کسی صحبت می‌کند و شما می‌شنوید، در این کار نیز امواج صوتی ارسال می‌شود و توسط اندام شنوایی شما دریافت و روی لایه‌های حساس مانند پرده گوش و استخوان‌های ریز و دیگر اجزای آن تاثیر می‌گذارد و آنها را مرتعش کرده و بعد از فعل و انفعالاتی، شما موج دریافتی را به عنوان صدا درک می‌کنید.

دوم آن‌که ضرر داشتن نیز حدود و مقادیر مختلفی دارد و همان‌گونه که تاثیر آن برابر مضر بودن نیست، مضر بودن نیز برابر خطرناک بودن نیست. ضرر داشتن یک سطح دارد مانند این‌که خوردن نمک اضافه در وعده‌های مختلف غذا می‌تواند مضر باشد اما کدام یک از ما با توجه به سبک غذایی کشورمان توانسته‌ایم برای مدت طولانی غذای بدون نمک استفاده کنیم؟ از طرفی مضر بودن در دامنه زمانی کوتاه مدت می‌تواند در زمان طولانی تشدید شود. مانند آن‌که در تمام وعده‌های غذایی در سنین بالا نمک استفاده کنیم که این می‌تواند بسیار ضرر داشته باشد.

سومین دیدگاه نیز آن‌که خطرناک بودن یعنی بالفعل بودن اثر تخریبی. مانند خوردن ماده سمی یا برخورد با خودرو.

این سه تعریف در صورت تفکیک می‌تواند دانش بهتری از محیط به ما بدهد و در مورد امواج موبایل نیز همین‌طور است.

برخی این امواج را سرطان‌زا و خطرناک می‌دانند، اما این موضوع بعید به نظر می‌رسد، چراکه خطر در کوتاه‌مدت باید اثرات خود را نشان دهد اما موبایل چنین تاثیری ندارد و همه ما چند سالی است از آنها استفاده می‌کنیم بدون آن‌که سرطان داشته باشیم.

محققان کالج امپریال لندن اطلاعات حدود 7000 کودک پایین‌تر از 5 سال که 1397 نفر آنها سرطانی بودند را مورد بررسی قرار دادند و هیچ ارتباطی با قرار گرفتن مادر در دوران بارداری در معرض امواج آنتن‌های تلفن همراه و ریسک سرطان از جمله تومور مغزی و سرطان خون نیافتند.

عده‌ای نیز بر این عقیده‌اند که امواج موبایل مضر هستند، یعنی می‌توانند سلامت افراد را به خطر انداخته و روی طبیعت نیز تاثیرات مشابهی بگذارند. این موضوع دارای موارد استناد بیشتری است اما از آنجا که هنوز هیچ مدرک علمی برای اثبات آن به دست نیامده، این امواج را نیز نمی‌توان مضر دانست. در ضمن تحقیقات درباره عوارض جانبی تلفن همراه هم نشان داد که اضطراب، سردرد و خستگی با امواج معمولی منتشر شده از آنتن‌های تلفن همراه ارتباطی ندارند.

به گزارش ایسنا، این تحقیقات از سوی گروهی از دانشمندان در انگلیس روی 44 نفر از افرادی که اعلام کرده بودند به عوارض ناشی از امواج تلفن همراه دچار شده‌اند و 114 فرد معمولی دیگر در آزمایشگاهی که ویژه این مطالعه طراحی شده بود، صورت گرفت. نتایج نشان داد که علائم فیزیکی مانند ضربان قلب و فشار خون تحت تاثیر آنتن‌های تلفن همراه در هر دو حالت خاموش و روشن قرار نمی‌گیرند و اثر قابل توجهی روی افراد گروه اول و دومی که در معرض امواج GSM قرار گرفته بودند، مشاهده نشد. بر اساس یافته‌های این مطالعه 3 ساله، سیگنال‌های تلفن همراه مسوول هیچ عارضه‌ای نیستند بنابراین کسانی که نگران اثرات کوتاه مدت آنتن‌های تلفن همراه روی سلامت خود هستند با این خبر آسوده خاطر خواهند شد.

البته در اینجا ذکر 2 نکته لازم است. اول آن‌که یکی از اصلی‌ترین دلایل رد یا اثبات قطعی مضر بودن این امواج سیاست‌های دست‌اندرکار شبکه‌های ارتباطی در سراسر جهان است که با میلیاردها دلار سرمایه خود می‌توانند جلوی هرگونه تحقیق قطعی و بی‌طرف را بگیرند. مثال مشابه این کار سیگار است که هیچ پزشکی تا سال‌ها نتوانسته بود درباره مضرات سیگار تحقیق واقعی انجام داده و نتایج آن را منتشر کند. اما در پاسخ به این سوال که آیا امواج موبایل بی‌ضرر هستند هم باید گفت رد کردن این‌که این امواج به صورت صددرصد بدون تاثیر هستند اصولا کار عاقلانه‌ای هم نیست، چرا که اگر تاثیر امواج نبود هیچ وسیله‌ای کار نمی‌کرد و امواج داخل خانه یا خودرویی وجود نداشت.

اما تاثیر این امواج چیست؟ امواج می‌توانند هنگام برخورد با سلول‌های بدن آنها را مرتعش و تولید گرما کنند. اما مقدار ارتعاش بستگی به نوع آنها یعنی یونی یا غیریونی بودن و نیز شدت توان آنها دارد. در مورد آنتن‌های موبایل، این توان بسیار کم است؛ اما از طرف گوشی تلفن همراه توان بالا می‌رود و بنابراین بیشتر از آنتن باید مراقب گوشی بود.

سازمان انرژی اتمی که متولی تشخیص توان پرتوزایی وسایل و اماکن در کشور است، آنتن‌های موبایل اپراتورها را مورد آزمایش قرار داده و برای آنها دستورالعمل و پروانه صادر می‌کند.

به گفته سخنگوی سازمان انرژی اتمی به طور کلی وقتی که از پرتوها سخن به میان می‌آید، افراد پرتوهایی نظیر ایکس و گاما را به خاطر می‌آورند. این پرتوها، مولکول‌ها و اتم‌ها را یونیزه می‌کنند و به همین دلیل با ایجاد واکنش‌های شیمیایی در بافت بدن انسان بر آنها اثر می‌گذارند و به عنوان پرتوهایی که می‌توانند ریسک ابتلا به سرطان را افزایش دهند شناخته شده‌اند. این در حالی است که گرچه ماهیت پرتوهای ایکس و گاما با ماهیت پرتوهای رادیویی و مایکروویو که در ارتباطات رادیویی مورد استفاده قرار می‌گیرند، مشابه است، اما به علت تفاوت بسیار زیاد در فرکانس، تاثیرات این پرتوها بر انسان مشابه نیست. پرتوهای رادیویی و مایکروویو در هیچ شرایطی قادر به یونسازی در بدن انسان نیستند، نقش این پرتوها در افزایش ریسک سرطان توسط مجامع معتبر جهانی، نظیر سازمان جهانی بهداشت تایید نشده است.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی در ادامه با اشاره به وظیفه این سازمان در حفاظت مردم و محیط در برابر پرتوها تاکید کرد: بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه کشور، مصوب مجلس شورای اسلامی در سال 1368، سازمان انرژی اتمی ایران نظارت بر اجرای این قانون برای حفاظت، مردم، کارکنان و نسل‌های آینده در برابر خطرات انواع پرتوها به عهده دارد و این وظیفه به مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور (امور حفاظت در برابر اشعه) محول شده است.

به این ترتیب تمامی اپراتورهای تلفن همراه بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه و با هماهنگی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران باید با اخذ پروانه اشتغال به کار با پرتوهای رادیویی و مایکروویو از امور حفاظت در برابر اشعه کشور به نصب و بهره‌برداری از تجهیزات تلفن همراه بپردازند که در این صورت هر اپراتور برای دریافت پروانه اشتغال فوق متعهد می‌شود ضوابط مربوط و نیز استاندارد ملی ایران را در ارتباط با پرتوگیری مردم رعایت کند. این سازمان به 10 سوال عمومی درباره امواج، چنین پاسخ داده است.

معمولا شدت سیگنال‌های رادیویی در منازل مسکونی مجاور این آنتن‌ها از حدود استاندارد نیز پایین‌تر است. تنها در نقاط بسیار نزدیک به آنتن‌ها ممکن است شدت سیگنال‌های رادیویی نزدیک حد پرتو باشد؛ اما به دلیل این‌که این ایستگاه‌ها در ارتفاع نصب می‌شود، امواج در محل تردد مردم کمتر از یک‌دهم حد استاندارد است.

سیگنال‌های ارسالی توسط تلفن همراه ممکن است در فاصله نزدیک با تجهیزات پزشکی تداخل ایجاد کند و باعث اختلال در عملکرد آنها ‌شود. به همین دلیل در برخی مکان‌ها علائم و دستورالعمل‌هایی برای این‌گونه موارد وجود دارد.

انواع این دستگاه‌های ضربان‌ساز مصنوعی در برابر سیگنال‌های رادیویی، ایمنی متفاوتی دارند، بنابراین افرادی که از این نوع درمان استفاده کرده‌اند و می‌خواهند از تلفن همراه نیز استفاده کنند، باید به توصیه‌های پزشک خود گوش فرا دهند؛ اما براساس توصیه‌های کلی ارائه شده توسط سازمان جهانی بهداشت WHO می‌بایست همواره فاصله 15 سانتیمتری بین ضربان‌ساز مصنوعی و گوشی تلفن همراه حفظ شود. همچنین از گذاشتن گوشی در جیب لباس طوری که نزدیک قلب باشد، باید خودداری کرد.

بهتر است این افراد در دفترچه راهنمای ضربان‌سازها از سطح پرتوهای RF اطلاع کسب کنند و نیز در زمان خرید تلفن همراه از دفترچه راهنمای آن میزان امواج آن را بررسی تا از عدم ریسک‌پذیری تلفن همراه اطمینان حاصل کنند.

در ایران استاندارد پرتوهای غیر یون‌ساز و حدود پرتوگیری با شماره 8567 که در سال 85 به تصویب موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران رسیده است، باید رعایت شود. حدود استاندارد براساس آخرین یافته‌های بین‌المللی مورد تایید سازمان جهانی بهداشت، تنظیم شده است.

در حال حاضر دلیلی برای محدودیت دسترسی به این ابزار برای کودکان نیست؛ اما بهتر است کودکان کمتر از آن استفاده کنند.

باید توجه داشت که تلفن‌های همراه بنا بر استانداردهای بین‌المللی تولید می‌شوند و از طرفی برای این نوع ابزار مدرکی علمی وجود ندارد که بتواند اثبات کند این وسایل کارایی دارند. انجمن آزمایشگاه‌های مستقل اروپا نیز این ابزار را تایید نمی‌کند؛ اما توصیه سازمان جهانی بهداشت به این قرار است:

با کاهش مدت مکالمه و استفاده از هندزفری از نوع غیر بی‌سیم می‌توان میزان جذب انرژی تابشی از تلفن همراه را کاهش داد؛ اما این یک پیشنهاد است و نه یک هشدار.

هیچ‌یک از این ابزار نیز مورد تایید نیست و عملا نمی‌توانند سر را در برابر امواج محافظت کنند و برخی نیز ممکن است معکوس عمل کرده و انرژی بیشتری را به بدن منتقل کنند.

برای امواج و پرتوگیری امواج مایکروویو، استانداردهایی تعریف شده است. این استانداردها حدود را برای پرتوگیری شاغلان و مردم مشخص می‌کند. در کشورهای اروپایی از حدود ارائه شده توسط ICNIRP و در کشور آمریکا از استاندارد FCCاستفاده می‌شود. مبنای تدوین حدود استاندارد ملی ایران سند ارائه شده اروپایی است.

از آنجا که هنوز مضرات موبایل اثبات نشده است، نمی‌توان گفت که این وسیله می‌تواند امواج را منحرف کند؛ اما می‌تواند سر را از میدان مغناطیسی موبایل دور کند. از طرفی ممکن است با نزدیک شدن تلفن همراه به سایر نقاط بدن (مانند کمر) جذب انرژی در آن ناحیه افزایش یابد.

دارندگان پروانه موبایل در کشور باید از سازمان انرژی اتمی، مجوز تایید کیفیت آنتن‌ها را دریافت کنند و این سازمان با بررسی موردی از رعایت این استاندارد در مناطق مختلف اطلاع کسب می‌کند.

سعید نوری آزاد

منابع: arpansa.gov.au‌

‌aeoi.org.ir