نمایش مثل‌های قرآنی در رادیو

از پله‌های استودیوی پخش بالا می‌روم. ساعت 30‌/‌15 است.

آرم برنامه که تلفیقی از آیات اول سوره‌های شمس، لیل و عصر است، با صدای میثم نیکنام پخش می‌شود.

آنگاه آل عباس می‌گوید: والعصر موعدی است که با رمضان آغاز می‌شود. موعدی به قرار 30 عهد و 30 پیمان. امروز روز شانزدهم است و تو می‌توانی مثل هر روز یک عهد با خدا بگذاری. از روز اول و عهد اول تا عهد سی‌ام.

آل‌عباس ادامه می‌دهد: به نام خدا؛ به نام خدایی که به تمام پیمان‌هایش با بنده‌هاش وفاداره و سلام، سلام به همه شمایی که به قصد رضایت به عهد و پیمانتون با حضرت دوست وفادارید. موعد قرار شانزدهم والعصر را با ما باشید.

پس از شنیدن یک همخوانی قرآنی، آل‌عباس درخصوص پایبند بودن به عهد و پیمان و تاثیر آن در زندگی انسان صحبت می‌کند و از شنونده‌ها می‌خواهد که درخصوص این موضوع کمی فکر کنند و با 2 شماره تلفن 22040086 و 2205009 و پیامک 10006602 با برنامه ارتباط برقرار کنند. او ادامه می‌دهد: به 4 نفر از کسانی که بهترین جمله یا روایت را بگویند هدیه‌ای تقدیم می‌شود.

بعد از آن آل‌عباس قصه مردی را روایت می‌کند که در گرمای تابستان و با زبان روزه در نانوایی کار می‌کند. یک شب که برادرزاده‌اش به خانه عمو می‌رود و دلیل این سختی را می‌پرسد، عمو دست‌های دخترک را در دست‌های پینه‌بسته‌اش می‌گیرد و می‌گوید، اگه زندگیت بند یک قرار باشد چه می‌کنی؟ عمو با طرح این سوال می‌خواهد به برادرزاده‌اش بگوید که چون انسان با خداوند دارای عهد و پیمان است در هر شرایطی نمی‌تواند زیر عهدش بزند و...

حجت‌الاسلام والمسلمین محمود ریاضت به بررسی این داستان می‌پردازد و آیه 27 سوره بقره را متناسب با موضوع داستان برای کاربردی شدن بهتر آن مفهوم در زندگی تفسیر می‌کند. او می‌گوید: هنگام نماز و ماه رمضان وقت وفا کردن انسان به عهد الهی است و اگر کسی خلف وعده به عهدهایی که با خدا بسته کند، ضرر و زیانش متوجه خود فرد می‌شود.

در بخش زیباترین نغمه‌ها، علیرضا فتحی‌پور از توفیق نفس کشیدن در ساعاتی که معطر به عطر قرآن است صحبت می‌کند و رمضان را به ماه حسرت تشبیه کرده و می‌گوید، وقتی این ماه به پایان می‌رسد بندگان می‌گویند ای کاش قدر این لحظات را بهتر می‌دانستند.

در فرصتی که پیش می‌آید از عبدالله علایی، سردبیر جوان برنامه‌های معارفی هدف از ساخت برنامه والعصر را می‌پرسم. وی هدف از ساخت این برنامه را دیدن آیات خدا و کاربردی کردن آن در زندگی می‌داند و می‌گوید: در بخش سفرنامه قرآنی سعی کرده‌ایم مخاطبان خود را تشویق به دیدن آیات الهی و نشانه‌های خداوند متعال که در طبیعت و اطرافمان وجود دارد، کنیم. محمودرضا قدیریان و ابوالفضل آقاخانی بازیگران این سفر قرآنی هستند و علیرضا محمدی هم به عنوان کارشناس حضور دارد. مسافران به سمت غار سهولان در مهاباد حرکت می‌کنند. یکی از مشخصه‌های این غار وجود کبوتر به جای خفاش و تارهای زیاد عنکبوت است. در مسیر این سفر، فضاهایی همراه با افکت ایجاد می‌شود که دستمایه آن یادآوری داستان‌های قرآنی ازجمله داستان اصحاب کهف، داستان نجات پیامبر(ص) در غار توسط کبوتر و عنکبوت، داستان مبعوث شدن حضرت رسول اکرم(ص) و مثل‌های قرآنی همچون کوه، درخت، پشه و مگس است. متناسب با داستان‌های قرآنی آیه مربوط نیز پخش می‌شود. بعد از این غار، مسافران به سمت دریاچه ارومیه حرکت می‌کنند که در آنجا داستان‌های حضرت نوح(ع) و شکافتن رود نیل توسط حضرت موسی(ع) مطرح می‌شود. وقتی که یکی از مسافران مریض شد، داستان مریض شدن حضرت ایوب توسط کارشناس برنامه علیرضا محمدی گفته می‌شود.

علایی ادامه می‌دهد: زینب کوچکیان در گزارش‌های تلفنی در آیتم «گوشه کنار ایران» به بررسی و معرفی فعالیت‌های مراکز قرآنی خاص می‌پردازد. ضمن این که موضوعات برنامه والعصر برگرفته از قرآن مجید، تفسیر المیزان و کیمیای سعادت ملااحمد نراقی است؛ به طوری که یک سیر کامل قرآن در این برنامه مطرح می‌شود.

علایی مهم‌ترین وظیفه رسانه‌ها را ساده بیان کردن معارف اسلامی می‌داند و می‌گوید: با تحقیق و بررسی و خلاقیت در برنامه‌سازی می‌توان عطش و اشتیاق مخاطب را برای شنیدن معارف اسلامی و آیات الهی بیشتر کرد.

خانم فاطمه آل‌عباس، گوینده رادیو ایران درخصوص لحن و حس اجرا در برنامه‌های قرآنی می‌گوید: «همان طور که به شاگردانم هم گفته‌ام برای اجرای بهتر باید همه واژه‌ها را درک و حس کرد. وقتی ما هر واژه‌ای را حس می‌کنیم، لحن آن را نیز به‌دست می‌آوریم. چون واژه والعصر نام یکی از سوره‌های قرآن کریم است، انگار حس برنامه را به تو می‌دهند و تو برای اجرا نه نیاز به خلاقیت خاصی داری نه هوشی مضاعف!».

وی از حس و حال اجرا در این برنامه می‌گوید: والعصر برای من یک توفیق است و چقدر روحم به اجرای چنین برنامه‌ای نیاز داشت، انگار خدا می‌خواسته این برنامه به نام من قرعه بخورد!

آل‌عباس ادامه می‌دهد: وقتی ما گوینده‌ها یاد می‌گیریم در برنامه زندگی کنیم، پس حس زندگی بهتر را از میکروفن برای مخاطبانمان جاری می‌کنیم. شاید همیشه این من گوینده بودم که حس و حال لازم را برای برنامه بهتر ایجاد می‌کردم، اما اعتراف می‌کنم که این بار برنامه است که این حس و حال را برای من ایجاد می‌کند و از این بابت خدا را شاکرم.

محمد بخشایش که سابقه 12 سال کار سردبیری و تهیه‌کنندگی برنامه‌های مختلف رادیویی ازجمله کوچه رادیو و پلاک 19 رادیو ایران را دارد درخصوص تهیه برنامه والعصر می‌گوید: والعصر، برنامه‌ای کاملا قرآنی است که عصرهای ماه رمضان از این شبکه رادیویی پخش می‌شود و طرفداران خاص خودش را دارد. من در تهیه این برنامه از موسیقی به عنوان ابزار رادیویی استفاده نکرده‌ام بلکه برای ایجاد فضاسازی و دادن ریتم و حفظ سرعت برنامه از تواشیح، مناجات‌ها و همخوانی‌های کر استفاده می‌کنم. این همخوانی‌ها را از اداره کل نغمات آئینی و رادیو نوا و گاهی از بیرون تهیه می‌کنم.

بخشایش یکی از نقاط قوت برنامه را حضور مهندس فتحی‌پور می‌داند و می‌گوید: این کارشناس قرآنی با ظرافت خاصی قرآن را به صورت آیه به آیه تفسیر می‌کند و در کنار آن از تلاوت‌های زیبا بهره می‌برد.

او پخش اوج تلاوت‌های قرآنی را زیباترین موسیقی برنامه‌های قرآنی می‌داند و می‌گوید: با این که تهیه والعصر، تجربه جدیدی برای من در امر تهیه‌کنندگی برنامه‌های رادیویی بوده، اما در این مدت متوجه شده‌ام که برای ساخت یک برنامه بدون موسیقی چه فاکتورهایی لازم است و به مدد همان قرآن تا امروز توانسته‌ام برنامه مورد قبولی که رضایت مخاطبان را حاصل کند، ارائه دهم.

وقتی از بخشایش درخصوص آرم برنامه می‌پرسم، می‌گوید: در آرم برنامه سوگند خداوند به خورشید، ماه و زمان بیان شده است. البته سوگند خداوند به این اسباب رحمت، معنا و محتوا و شان نزول خودش را دارد. چون برنامه والعصر بعدازظهر‌ها پخش می‌شود و ما در عصری هستیم که به خاطر مشغله‌های زندگی کمتر به آیات قرآن توجه می‌کنیم با ساخت این آرم می‌خواستم این نکته را به شنوندگان یادآوری کنم که یک قرآنی در زندگی ما انسان‌ها وجود دارد که آن را خداوند عنایت کرده و اگر به آن مراجعه کنیم، جواب خیلی از مسائل و دغدغه‌های روزمره‌مان را می‌یابیم.

بخشایش تصریح می‌کند: آرم برنامه والعصر از آیه‌های قسم ساخته شده و در انتهای آرم، شکر خدا به صورت تواشیح مطرح شده است.

بخشایش ادامه می‌دهد: در هر برنامه حداقل حدود 3 آرم استیشن یا آنونس با موضوعات مرتبط با برنامه می‌سازم که روایتگر آیات قرآنی و بحث‌های برنامه است.

وقتی از بخشایش از حس و حالش برای تهیه برنامه‌های ماه رمضان می‌پرسم، می‌گوید: تهیه برنامه‌های قرآنی بویژه در ماه مبارک رمضان، سعادتی می‌خواهد و اینها چیزی نیست جز باقیات‌الصالحاتی که از یک نفر باقی می‌ماند.

بخشایش ادامه می‌دهد: وقتی برنامه را می‌سازم، نکته‌ها و فرازهایی از قرآن کریم را می‌شنوم و با آن برخورد می‌کنم که قبلا کمتر به آن توجه کرده بودم. با تهیه این برنامه نه‌تنها معلومات قرآنی‌ام را افزایش می‌دهم که آن را برکتی از این ماه می‌دانم که نصیبم شده است.

وقتی از علیرضا فتحی‌پور، کارشناس قرآنی درخصوص تولید برنامه‌های معارفی در جهت جذب مخاطب می‌پرسم، می‌گوید: در ساخت برنامه‌های قرآنی و معارفی بیشتر توجهمان باید به خود مخاطب باشد و براساس ذائقه مخاطب برنامه قرآنی ساخته شود. در رادیو‌های تخصصی تکلیفمان با مخاطبان مشخص است و با زاویه ورود به مباحث قرآنی مخاطب رادیو را باز و براساس جدول پخش، برنامه خود را انتخاب می‌کند. فتحی‌پور ادامه داد: برای رادیو‌های عمومی با مخاطب آن پیشنهاد می‌کنم که ساختار برنامه‌ها به صورت کاملا غیرمستقیم شروع شود؛ تقریبا همین ساختاری که ما در برنامه والعصر داریم.

در این برنامه سعی کرده‌ایم که موضوعات عمومی را با بیان ساده و تلفیق آن با آیات قرآن برای مردم بیان کنیم و بیشتر از ساختار آیات قرآن برای ارائه راهکارهای عمومی و کاربردی استفاده کنیم. مضاف بر آن که در این میان اشاره به نکات موسیقایی و صوت و لحن آیات که عموما برای مخاطبان جذاب است راه را برای انتقال مفاهیم هموار می‌کند.

این قرآن‌پژوه تصریح می‌کند: هرچه تلاش کنیم قرآن را با بیانی ساده و امروزی به مخاطب ارائه کنیم در ارتقای سطح فرهنگی جامعه بر اساس مبانی قرآن توفیق بیشتری به دست می‌آوریم.

مهندس فتحی‌پور، حسن برنامه‌های رادیویی را به واگذار کردن تصویرسازی آیات و فضاسازی به مخاطب می‌داند و می‌گوید: اگر ما فضای آیات را برای مخاطب ترسیم کنیم او با توجه به ذوق خود می‌تواند با مفاهیم آیات ارتباط برقرار کند. به عنوان مثال ما وقتی صحنه‌ای از بهشت و قیامت و نتیجه رفتار افراد خوب را فضاسازی و بیان می‌کنیم، مخاطب بر اساس ذوق خود این فضا را ترسیم و تجسم می‌کند.

این کارشناس قرآنی به مهم‌ترین کار در برنامه‌های رادیویی اشاره می‌کند و می‌گوید: وقتی برنامه‌ساز کلیدواژه‌ها را به مخاطب ارائه کند، مخاطب در ساده‌ترین حالت می‌تواند به ترسیم فضای خاص خود بپردازد.