گاوخونی در معرض خشک شدن

در حالی که پیش از این کارشناسان نسبت به بحرانی شدن وضعیت تالاب بین‌المللی گاوخونی هشدار داده و گفته بودند که در صورت ادامه این روند نام این تالاب در فهرست تغییرات شدید اکولوژیکی تالاب‌های کنوانسیون رامسر قرار خواهد گرفت، اما متاسفانه سرانجام 90 درصد از این تالاب خشک شد.

به گفته کارشناسان ، هم‌اکنون بیش از 90 درصد وسعت 46 هزار هکتاری این تالاب بین‌المللی خشک شده است و امسال تنها زهکش‌های منطقه شرق اصفهان و دشت ورزنه و سگزی به تالاب وارد شد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد، اوضاع نامساعد اقلیمی و خشکسالی، بهره‌برداری‌های بی‌رویه از آب زاینده‌رود، کاهش آب ورودی به تالاب و افزایش آلودگی آب تالاب ناشی از پسماند صنایع و کشاورزی، تالاب بین‌المللی گاوخونی را با خطر نابودی مواجه کرده است.

براساس گزارش‌های منتشر شده، عمق تالاب بکر گاوخونی که از باارزش‌ترین اکوسیستم‌های کشور در فلات مرکزی به شمار می‌رفت، در مواقع پرآبی بیش از 5 متر بود.

تالاب گاوخونی در 140 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان در ارتفاع حدود هزار و 475 متری از سطح دریا قرار دارد و دارای پوشش گیاهی شامل گونه‌های متفاوت از جمله نی، لوئی، بارهنگ‌های آبی، علف بوریا و انواع جلبک و در فصل مهاجرت میزبان پرندگان مهاجر همچون فلامینگو و حواصیل است.

همچنین شاخص جهانی عملکرد زیست‌محیطی سال 2010 میلادی در حالی منتشر شده است که ایران در میان 163 کشور جهان با 11 پله سقوط نسبت به سال 2008میلادی در رتبه 78 قرار گرفته است.

براساس گزارش شاخص عملکردی محیط زیست EPI2010-Environmental Performance Index ایران از میان 163 کشور جهان با کسب نمره 60 در مقام 78 جهان قرار گرفته است، این در حالی است که در سال 2008میلادی با نمره 76.9 در رتبه 67 جهان قرار داشته است.

EPI2010 در 25 شاخص اجرایی و 10 خط مشی دسته و طبقه بر 2 موضوع سلامت محیط زیست و احیای اکوسیستم تقسیم‌بندی شده است. این شاخص‌ها معیاری برای رسیدن کشورها به شاخص‌های جهانی و سیاستگذاری در این خصوص است.

در این تقسیم‌بندی ایسلند با امتیاز 93.5 و پس از آن به ترتیب سوئیس با امتیاز 89.1 ، کاستاریکا 86.4 و سوئد 86 به ترتیب در مقام‌های اول تا چهارم قرار دارند. در این رده‌بندی کشور ترکیه بالاتر از ایران و قرقیزستان پس از ایران قرار گرفته‌اند.

همچنین کمترین امتیاز در این شاخص به ترتیب متعلق به سیرالئون با 32.1 ، جمهوری آفریقای مرکزی با 33.3 ، موریتانی 33.7 و آنگولا 36.3 بوده است.

براساس این شاخص، رتبه ایران در میان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا پس از الجزایر ، مراکش ، سوریه ، فلسطین، مصر و تونس در مقام هفتم قرار گرفته است که پس از آن نام لبنان ، اردن ، عربستان و کویت در این منطقه به چشم می‌خورد.

ایران در این گزارش ، در رابطه با 2 شاخص سلامت محیط‌زیست از 100 امتیاز، نمره 70.21 و احیای اکوسیستم نمره 49.72 دریافت کرده است.

از سوی دیگر سواحل دریای خزر پس از گذشت یک سال بار دیگر شاهد بروز پدیده شکوفایی جلبکی است که براساس بررسی‌های پژوهشکده اکولوژی دریای خزر وابسته به موسسه تحقیقات شیلات ایران در سطحی وسیع و با تراکم انبوه در منطقه بین بابلسر تا نوشهر مشاهده شده است.

براساس این گزارش، گونه شناسایی شده، Nodularia spumigena از شاخه سیانوفیتا (جلبک‌های سبز ـ آبی) است که در زمره سیانوفیت‌های سمی می‌باشد.

محققان با اشاره به این که این گونه در 29 مرداد سال گذشته نیز مشاهده شده بود، تکرار این موارد را زنگ خطری برای دریای خزر خوانده و تاکید کرده‌اند با توجه به این که این جلبک با تولید سم نودولارین، سلامت حیات وحش، حیوانات اهلی و انسان را به خطر می‌اندازد لذا باید از طریق نهادهای ذی‌ربط آگاهی‌های لازم به ساحل‌نشینان داده شود.

رئیس پژوهشکده اکولوژی دریای خزر موسسه تحقیقات شیلات ایران سال گذشته در پی بروز پدیده شکوفایی جلبکی شیری‌رنگ در آب‌های رامسر و تنکابن گفته بود: دریای خزر با توجه به عدم ارتباط به آب‌های آزاد، بیش از سایر منابع آبی تحت‌تاثیر رودخانه‌ها و منابع آلاینده محیطی است و تغییرات جوامع گیاهی و جانوری دریای خزر در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که اکوسیستم طبیعی آن بیش از پیش تحت عوامل زیستی (گونه‌های مهاجم) و غیرزیستی (ماکرو نوترینت‌ها و آلاینده‌ها) قرار گرفته است.

حوادثی چون شکوفایی وسیع و بی‌سابقه پلانکتونی در سال 1384 که در بخش جنوب غربی دریای خزر اتفاق افتاد، با بررسی و مطالعه روی آن مشخص شد که شکوفایی ایجاد شده مربوط به شاخه Cyanophyta و جنس Nodularia است.