جمجمه بوعلی سینا در همدان

بنای آن آرامگاه تاکنون سه بار نوسازی شده است. مقبره قدیمی آن که در زمان قاجاریه ساخته شده بود، در خور شان و شخصیت علمی این متفکر بزرگ نبود. بنابراین انجمن آثار ملی‌ایران، به مناسبت هزارمین سال تولد بوعلی سینا، در سال 1330 تصمیم به تجدید بنای آن گرفت.

طرح و نقشه بنای فعلی، با معماری مهندس هوشنگ سیحون، به سبک معماری قرنی که حکیم درآن می‌زیسته، از روی قدیمی‌ترین بنای تاریخ دار‌الاسلامی، یعنی برج قابوس‌بن وشمگیر در شهر گنبد کاووس اقتباس شده است.

بنای آرامگاه تلفیقی از دو سبک معماری ایران باستان و ایران بعد از اسلام است که با بهره‌گیری از هنر معماری سنتی و شیوه‌های نوین، در آن عناصری چون برج، الهام گرفته از برج گنبدقابوس، باغچه‌ها متاثر از باغ‌های ایرانی، آب نما الهام گرفته از حوض خانه‌های سنتی و نمائی با روکار سنگ‌های حجیم و خشن خارا، که با سنگ گرانیت کوهستان الوند آراسته شده و نمودار کاخ‌های باستانی ایرانیان است، استفاده شده است. به این ترتیب کار ساخت بنای جدید در سال 1333 هجری شمسی به پایان رسید.

ستون‌بندی های قسمت زیرین نمای اصلی اشاره‌ای است به معماری یونان قدیم و برج 12 ترک در بالا از طرفی اشاره به بنای همزمان بوعلی یعنی گنبد قابوس است و از طرف دیگر دانش‌های 21 گانه بوعلی را تداعی می‌کند.

این ایوان 10 ستونی و برج بتونی باز مجموعا در داخل یک مربع بزرگ با ضلع 28/5 متر جا گرفته که البته خود مربع دیده نمی‌شود ولی ضلع افقی آن کف ایوان و ضلع عمودی از کف زمین تا راس برج است و نماد انسان ایستاده با دست‌های گشاده را که خود بوعلی است، تداعی می‌کند؛ یعنی انسان در راه کمال و کمال دانش که از مشتقات این مربع خطوط مهم نماد در منتهی‌الیه نیز به دست می‌آید.

محل فعلی آرامگاه بوعلی، منزل مسکونی ابوسعید دخوک دوست صمیمی بوعلی سینا بوده است، که او نیز در جوار بوعلی مدفون است. در حال حاضر تالار جنوبی آرامگاه موزه، محل نگهداری سکه، سفال، برنز و سایر اشیاء کشف شده زیر خاکی، مربوط به هزاره‌های قبل از میلاد و دوران اسلامی بوده و در تالار شمالی، کتابخانه‌ای مشتمل بر 8000 جلد کتاب خطی و چاپی نفیس ایرانی و خارجی و غرفه‌هایی مربوط به آثار بوعلی سینا و شعرا و نویسندگان همدانی نگهداری می‌شود.

در غرفه آثار بوعلی، عکسی از جمجمه بوعلی نیز در معرض دید گذاشته شده که احتمالاً به هنگام تخریب مقبره قدیمی تهیه شده است. مکمل این بنا، بوستانی است به شکل نیم دایره، با فضای سبز زیبا. تندیس بوعلی نیز در حالی که کتابی در دست و دو چشم خیره بر افق‌های دور دارد، در ضلع شرقی میدان نصب شده است.

آرامگاه بوعلی سینا به عنوان نمونه‌ای برجسته از معماری زیبای ایرانی به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری، نام همدان را به فراتر از مرز‌ها برده تا جایی که کمتر گردشگر ایرانی و خارجی است که به همدان بیاید و شوق دیدار این بنا را نداشته باشد و در گوشه و کنار این بنای زیبا و ماندگار، عکسی به یادگار نگرفته و فیلم تهیه نکرده باشد.