پاسداران فرهنگ مشترک

پس از فتح هرات توسط ناصرالدین شاه، خبر پیشرفت نیروهای مهاجم انگلیس در جنوب و یاس ناصرالدین شاه از مقاومت و پایداری در برابر آنان سرانجام او را به قبول شرایط صلح و عقد معاهده‌ای که تمامی مواد آن فقط بنابر تمایل دولت انگلیس و وفق مراد و مطابق با مقاصد سیاسی و استعماری آن دولت تنظیم شده بود، مجبور ساخت و به سفیر خود در پاریس دستور داد که برای متارکه جنگ و عقد معاهده با سفیر انگلیس در پاریس مذاکره کند. طبق معاهده پاریس(7 رجب 1273قمری) ایران نیروهای خود را از هرات و کل خاک افغانستان خارج کرد. از دیگر اتفاقات مهمی که در تیرماه رخ داد و در روابط میان دو کشور موثر بود، انعقاد پیمان سعدآباد در 17 تیر 1316 بود، زمانی که دولت مصدق صنعت نفت را ملی اعلام کرد. علی محمد خان وزیر امور خارجه افغانستان در 2 تیر 1330تصمیم دولت این کشور را در حمایت ملی شدن صنعت نفت ایران اعلام و عنوان کرد که افغانستان تا آخر در کنار دولت کشور برادر ایران که در تلاش برای گرفتن حق خود از انگلستان است خواهد ایستاد. بروز برخی حوادث، روابط میان دو کشور را تحت تاثیر قرار داده است. رویدادهایی مانند جدا شدن هرات، مساله آب هیرمند، قرارگرفتن ایران قبل از انقلاب در بلوک غرب، روی کارآمدن کمونیست‌های طرفدار شوروی در افغانستان، وقوع انقلاب اسلامی ایران، اشغال افغانستان، شکل‌گیری طالبان و تیره شدن روابط ایران با دولت افغانستان، روی کار آمدن طالبان، سقوط طالبان و شکل‌گیری دولت موقت افغانستان و حضور اشغالگران آمریکایی در این کشور مواردی از این نمونه‌ها هستند. با این که در مرزهای سیاسی با افغانستان تفاوت داریم اما در عرصه‌های فرهنگی دارای پیوندی پایدار هستیم.

بسیاری از رویدادهای تاریخی ایران در کابلستان اتفاق افتاده است و بدون در نظر گرفتن وقایعی که در جغرافیای تاریخی سرزمین افغان‌ها روی داده بررسی سیر گذشته ایران ناممکن خواهد بود. این دو کشور مفاخر ادبی و فرهنگی مشترکی دارند و اگر بگوییم که ایرانی‌ها و افغان‌ها در میهن مشترک فرهنگی به سر می‌برند، سخن گزافی نگفته‌ایم.

اساسا کشورهایی نظیر ایران و افغانستان که مولفه‌های مشترکی چون جغرافیا، تاریخ و فرهنگ دارند در بسیاری موارد از هم تاثیر می‌پذیرند. به عنوان نمونه جنگ داخلی افغانستان تاثیر مستقیمی در ایران دارد که پیامدهایی چون ناآرامی در مرزهای کشور و حضور مهاجران افغان در کشورمان را در پی داشته و همچنین وقوع انقلاب اسلامی در ایران نیز واکنش‌های مهمی را در افغانستان به دنبال داشته است.

از زمانی که افغانستان به طور رسمی به واسطه نقش‌آفرینی‌های انگلستان از خاک ایران جدا شد از آن پس روابط دو کشور وارد مرحله تازه‌ای شد. اگر در برخی مواقع روابط ایران و افغانستان تجربیات تلخی را پشت سر گذاشته، با این وصف باید در نظر گرفت که آینده دو کشور به واسطه پیوندهای مشترک با همدیگر گره خورده است. برای رفع تلخی‌های گذشته باید ضمن به‌رسمیت‌شناختن برادری مشترک دو کشور و شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های موجود میان ایران و افغانستان بیش از گذشته به «ایران تاریخی» توجه کرد.