از همکاری تا منازعه

در راهبردهای کلان ترکیه نزدیکی با غرب و اروپا و خصوصا آمریکا به نوعی اجتناب‌ناپذیر و حتمی لحاظ شده است. حتی اگر دولت‌ها با تفکرات لائیک یا اسلامی در این کشور حاکم شوند، این راهبرد ترکیه را به سمت و سوی داشتن تعاملات تجاری و اجرای مانورهای نظامی با رژیم صهیونیستی ملزم می‌کند. اما هنگامی که ترکیه برای ایفای نقش مثبت خود در جهان اسلام ناوگان آزادی را عازم غزه نمود تا در جهت مطالبات مردمش که اینک گام‌های جدی و استوارتری را در اسلام‌گرایی و توجه به فرهنگ اسلامی برداشته‌اند، حرکت کند، در کمال تعجب مورد هجوم نیروهای نظامی رژیم صهیونیستی قرار گرفت و علاوه بر شهادت سرنشینان و تصرف کشتی مورد نظر، هویت و استقلال ترکیه نیز مخدوش شد. از این رو ترکیه با وضعیت دوگانه‌ای مواجه شد.

اول آن‌که هویت و استقلال این کشور از سوی رژیم صهیونیستی در حالی مورد تهدید قرار گرفت که همکاری‌های اقتصادی و نظامی فراوانی فیمابین این دو وجود داشت و این اقدام رژیم صهیونیستی به منزله تجاوزی آشکار علیه منافع ترکیه بود.

دوم آن‌که مردم ترکیه که مایل بودند به عنوان یک کشور مسلمان کمک‌های خود را به سوی غزه ارسال نمایند، اینک با این اقدام رژیم صهیونیستی از شدت نگرانی ممکن است فشارهای خاصی را به دولت ترکیه وارد کنند. این در حالی است که اتفاقا دولت فعلی ترکیه بیش از سایر دولت‌های قبلی خواستار حفظ ارزش‌های دینی است.

این وضعیت دو سوال اساسی را مطرح می‌سازد. اول آن‌که آیا ترکیه می‌تواند به طور متقابل نسبت به رژیم صهیونیستی تهدید‌آمیز رفتار کند و شروط مطرح‌شده خود (عذرخواهی اسرائیل از ترکیه، پرداخت غرامت واردشده به ناوگان آزادی، باز شدن راه غزه برای کمک‌رسانی و ...) را عملی سازد یا جلوگیری از پروازهای نظامی رژیم صهیونیستی از آسمان ترکیه و مواردی از این قبیل را عملی کند. سوال دیگر این‌که آیا تغییرات سیاسی و بین‌المللی اخیر در روابط ترکیه با رژیم صهیونیستی بر مبانی اعتمادسازی استوار است. در پاسخ، باتوجه به آنچه در بالا مطرح شد و در سابقه رفتار دیپلماتیک ترکیه در فضای بین‌الملل مشاهده می‌گردد، به نظر نمی‌رسد ترکیه تهدیدهای خود را عملی کند و از روشی خارج از چارچوب گفتگو و مذاکره با رژیم صهیونیستی، باعث تغییر منافع فیمابین شود. ترکیه در جهت مطالبات مردمش به عنوان بازیگری اسلامی می‌بایست در ساختار جهان اسلام کنش‌گری کند اما مسیر این کنش‌گری و چگونگی ادامه آن چندان شفاف نیست.