تصویر باشکوه از یک قهرمان

«افسانه بروس‌ لی» همان‌طور که از نام آن پیداست، مجموعه شرح حال‌گونه درباره معروف‌ترین بازیگر فیلم‌های کاراته‌ای دنیای سینماست که در سال 1973 و در سن 32 سالگی به دلیل تومور مغزی درگذشت. مرگ او در اوج شهرت وی رخ داد و هنوز هم پس از سال‌ها که از مرگش می‌گذرد، این رویداد در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. این ابهام به قدری زیاد است که حتی رسانه‌های گروهی را نیز وادار کرد تا در آن دوران به پخش این شایعه بپردازند که بروس‌ لی را کشته‌اند و مرگ وی طبیعی نبوده است.

در همان ایام در ایران هم مثل بسیاری از کشورهای جهان این طور شایعه شد که لی را سر صحنه فیلمبرداری آخرین فیلمش به قتل رسانده‌اند.

اما قصه مجموعه تلویزیونی چینی توجه چندانی به بخش آخر زندگی بروس‌ لی ندارد و به کالبدشکافی این موضوع نمی‌پردازد. قصه مجموعه به نوعی شرح حال بروس‌ لی را از دوران کودکی و نوجوانی تا جوانی وی به تصویر می‌کشد. عزیمت لی به آمریکا برای ادامه تحصیل و فراگیری فنون‌ هنرهای رزمی ـ‌ که به کشیده شدن وی به دنیای سینما منجر شد ـ بخش مهمی از قصه «افسانه بروس‌ لی» است. سازندگان مجموعه بر این نکته اصرار می‌ورزند که افسانه بروس‌ لی بازگوکننده ناگفته‌های زندگی و فعالیت‌های هنری و اجتماعی این کاراکتر افسانه‌ای است. اما طرفداران بروس‌ لی می‌گویند با این همه کتاب و مقاله که درباره چهره مورد علاقه‌شان منتشر شده، دیگر جایی برای صحبت کردن درباره ناگفته‌های زندگی وی باقی نمانده است. به گفته آنها نه‌تنها تمام مسائل زندگی لی در طول سال‌های گذشته گفته و دوباره‌گویی شده است، بلکه حتی اضافات راست و دروغ زیادی هم به آن وصل شده است.

با وجود این، مجموعه «افسانه بروس‌ لی» در تاریخ هنری کشور چین حکم یک اتفاق را دارد. بروس‌ لی در شرایطی علاقه خود به هنرهای رزمی را در سرزمین مادری‌اش آشکار کرد که بحث درباره این رشته و مطالعه کتاب‌های کمیک استریپی هنرهای رزمی در چین ممنوع بود. دولتمردان چپگرای کشور این نوع قصه‌ها و ورزش کاراته را یک موضوع امپریالیستی ارزیابی می‌کردند که هیچ سنخیتی با فرهنگ مردم کشور ندارد، اما اهالی چین بدون توجه به این دستورالعمل‌های اجباری، در خفا به مطالعه این‌گونه کتاب‌ها می‌پرداختند و درباره‌شان بحث می‌کردند. از قرار معلوم، یکی از دلایل سفر بروس‌ لی به خارج از کشور هم در ارتباط با همین ممنوعیت‌ها و محدودیت‌هاست، اما تغییر سیاست‌های رسمی حزب کمونیست چین در سال‌های اخیر، شامل حال بروس‌ لی هم شد و او بالاخره توانست سوژه اصلی یک مجموعه طولانی شود.

از زمانی که در چین به صورت رسمی خبر تولید افسانه بروس‌ لی پخش شد، میلیون‌ها بیننده تلویزیونی در این کشور چشم انتظار پخش عمومی آن بودند. روزشمار پخش این مجموعه زمانی به اوج خود رسید که تلویزیون چین آگهی 6 دقیقه‌ای مجموعه را پخش کرد. حتی پس از پخش این آگهی، هنوز کسانی در چین بودند که پخش مجموعه زندگی بروس‌ لی از تلویزیون کشور را یک رویا ارزیابی می‌کردند و می‌گفتند هیچ وقت چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. پخش آگهی تبلیغاتی افسانه بروس‌ لی بحث‌های متفاوتی را برانگیخت. تماشاگران تلویزیونی صحنه‌هایی از زندگی و مبارزات بروس‌ لی را می‌دیدند که با یک کارگردانی اغراق شده و افراطی همراه بود و بجز دنی چان در نقش بروس‌ لی، ‌تعدادی از بازیگران مطرح سینمای غرب را می‌دیدند که در نقش‌های مختلف آن بازی کرده‌اند. طبیعی بود که همین تیزر 6 دقیقه‌ای هم باعث بحث و مجادله در بین طرفداران بروس‌ لی با مقامات رسمی کشور بشود.

نکته‌ای که سازندگان مجموعه بشدت بر روی آن تاکید می‌کنند، این است که افسانه بروس‌لی با یک هزینه تولید معقول تهیه شده است و پول زیادی را درگیر خود نکرده است. اما وقتی به ترکیب نام بازیگران و لوکیشن‌های آن دقت می‌شود، براحتی می‌توان به این نتیجه‌گیری رسید که هزینه‌ای بیش از 5‌/‌6 میلیون دلار، نباید صرف تولید چنین مجموعه‌ای شود. دنی چان بازیگر نقش بروس‌لی تا قبل از بازی در مجموعه یک چهره بسیار مطرح نبود و این افسانه بروس‌لی بود که باعث شد تا وی بتواند تبدیل به بازیگری مشهور شود. او کار بازیگری را از سال 2001 با کمدی اکشن «فوتبال شائولین» شروع کرد و پس از آن فیلم‌های مطرح «شکارچیان خون‌آشام‌ها» و «کونگ‌فو هاسل» را بازی کرد. در تمام این فیلم‌ها وی بازیگر نقش مکمل بود. افسانه بروس‌لی اولین و تنها کار تلویزیونی دنی چان تا به امروز است. این بازیگر پس از موفقیت مجموعه تلویزیونی خویش، نقش‌های مهم‌تر و بهتری در 3 کار بعدی سینمایی خود گرفت.

منتقدان تلویزیونی چین افسانه بروس‌لی را در کل یک کار اکشن ارزیابی می‌کنند که صحنه‌های اکشن و هنرهای رزمی آن خیلی خوب کار شده است. دنی چان که خودش یک کاراته‌کار است توانسته از عهده ایفای نقش بروس‌لی ـ که خود یکی از طرفداران پر و پا قرص او است ـ برآید. دنی چان هم از خیلی جهات پس‌زمینه‌ای شبیه بروس لی دارد و از نوجوانی مثل او با کار در رشته‌های هنرهای رزمی و حرکات موزون، فعالیت‌های هنری خود را شروع کرد. با این حال، منتقدان عقیده دارند توانایی بروس‌لی در ارائه حرکات رزمی بسیار بهتر از دنی چان است و حتی تکنولوژی پیشرفته سینمایی هم نتوانسته باعث خلق صحنه‌های رزمی بهتری برای چان بشود. دنی چان هنگام بازی در فوتبال شائولین ساخته استفن چو مهارت‌های هنرهای رزمی خود را تکمیل کرد. وی در شرایطی در نقش بروس‌لی در مجموعه تلویزیونی افسانه بروس‌لی ظاهر شد که قبل از او تعداد زیادی بازیگر این نقش را روی پرده سینما و صفحه کوچک تلویزیون بازی کرده بودند. حتی کسانی مثل جکی چان و دانی ین که سوپراستارهای سینمای کشور خود هستند، تلاش کردند تا در نقش این چهره افسانه‌ای ایفای نقش کنند. دنی چان بازی در نقش بروس‌لی را نیز راحت به دست نیاورد. وی با غلبه بر حداقل 50 بازیگری که نامزد بازی در این نقش بودند، توانست امتیاز بازی در نقش لی را از آن خود کند.

یوشنگ لی یکی از تهیه‌کنندگان افسانه بروس لی می‌گوید این مجموعه اولین کار هنری (سینمایی و تلویزیونی)‌ در داخل کشور چین است که درباره بروس لی ساخته می‌شود. مجموعه هر شب از شبکه CCTV پخش می‌شد و هنگام نمایش آن، خیابان‌های اکثر نقاط کشور خالی از مردم عادی بود. هر اپیزود مجموعه حدود 2?ساعت طول می‌کشید، ولی با این حال بینندگان انبوه خود را داشت. شانون لی دیگر تهیه‌کننده مجموعه، یک بازیگر نسبتا قدیمی سینماست که اتفاقا اولین فیلم سینمایی او «اژدها: قصه بروس لی» بود که قصه زندگی لی را به تصویر می‌کشید. مجموعه تلویزیونی که او تهیه کرده،‌ اولین کار وی در زمینه تهیه‌کنندگی است. او پس از این مجموعه در سال گذشته یک کار تلویزیونی دیگر به نام «بروس لی دنیا را تغییر داد» را تهیه کرد که باز هم درباره بروس لی است. او نیز یکی از طرفداران قدیمی این بازیگر ورزشکار است.

دنی چان که بازی در نقش بروس لی را بزرگ‌ترین موفقیت هنری خود می‌داند، در رابطه با این مجموعه و کاراکتر لی می‌گوید: «ما همیشه وجه مثبت و باشکوه بروس لی را در فیلم‌ها و مجموعه‌ها دیده‌ایم. فیلم‌های او سرگرم‌کننده‌اند و حضورش پرده سینما را به آتش می‌کشد. اما تعداد اندکی از مردم می‌دانند که او از چه چیزهایی درد می‌کشید و چه عواملی باعث ناراحتی و دلگیری او شدند. اما مجموعه ما سعی دارد جنبه‌های مختلف شخصیت او را به نمایش بگذارد. برای مثال،‌ کمتر کسی می‌داند که او از بیماری وحشت زیادی داشت و بالاخره همین بیماری بود که او را از پا انداخت. نام لی مترادف با توانایی، قدرت، ‌هوش و افتخار است. او براحتی می‌تواند به عنوان سمبل پرقدرت چین جدید که هم‌اکنون در حال رشد است، معرفی شود. او باعث شد تا مردم عادی متوجه کشور چین و مردم آن شوند.»

در همین رابطه است که تحلیلگران هنری تولید مجموعه افسانه بروس لی توسط تلویزیون رسمی چین را یک اقدام دیرهنگام توصیف می‌کنند و می‌گویند این مجموعه در زمانی ساخته شده که همگان با افسانه بروس‌ لی آشنایی کامل دارند و این مجموعه بیشتر به درد آن دسته از سیاستمداران چینی می‌خورد که طی 30 سال گذشته سعی در حذف نام و افسانه بروس لی داشتند.

مجموعه افسانه بروس‌لی تازه‌ترین تلاش دنیای هنر برای به تصویر کشیدن قصه زندگی لی از سال 1973 تاکنون است. این در حالی است که طرفداران بروس لی هربار که یک کار هنری جدید در ارتباط با او ساخته می‌شود، اعتراضات خود نسبت به تحریف بخش‌هایی از زندگی او را شروع می‌کنند. کار تولید افسانه بروس‌لی با سر و صدای زیاد از آوریل سال 2007 شروع شد و حدود یک سال طول کشید. سازندگان مجموعه گفته‌اند با تولید آن قصد دارند چالش‌‌های پیش‌روی لی برای کسب عنوان قهرمان هنرهای رزمی بین‌‌المللی را به نمایش بگذارند. لی در دوران زندگی خود با رقبای داخلی و بین‌المللی زیادی روبه‌رو شد، ولی همچنان به عنوان کسی به یاد آورده می‌شود که هیچ وقت طعم شکست را نچشید. لی‌کیو ون کارگردان مجموعه می‌گوید برای ساخت آن زحمت زیادی کشید که بخش مهمی از آن اختصاص به کار نگارش فیلمنامه داشت. به گفته او، همه از ماجراهای زندگی بروس‌لی خبر دارند. او می‌گوید: بروس‌لی کسی نیست که برای تماشاگران تلویزیونی ناشناخته باشد. حتی کسانی که دوستدار و طرفدارش نیستند با افسانه او آشنا هستند. همین مساله کار مرا در زمان تحقیق برای نگارش فیلمنامه مشکل می‌کرد. من باید دقت کافی می‌داشتم تا چیزی را در جلوی دوربین به تصویر نکشم که بعدا باعث سر و صدا و جنجال شود.

احتمالا به همین دلیل بود که افسانه بروس‌لی تمام زندگی این چهره افسانه‌ای را از دوران کودکی تا زمان مرگ به نمایش می‌گذارد. تعریف کل قصه زندگی لی به سازندگانش کمک می‌کند تا مجبور نباشند تمام جنبه‌های زندگی لی را با ذکر جزئیات کامل به تصویر بکشند. با این حال، قصه مجموعه بخش بیشتری را به دوران زندگی حرفه‌ای و سینمایی لی اختصاص داده است. تهیه‌کنندگان مجموعه به این دلیل تصمیم گرفتند قصه زندگی بروس‌لی را روی صفحه کوچک تلویزیون ـ و نه پرده سینما ـ به تصویر بکشند که بر این باور بودند که نمایش 32 سال زندگی این مرد در قالب یک فیلم سینمایی نمی‌گنجد.

اسکرین پاور / مترجم: کیکاووس زیاری