فرض که آب رفته به جوی برگردد...

این اتفاقی بود که چندی پیش به‌طور کاملا غیرعمدی، در همایش هماهنگ‌سازی دستگاه و سازمان‌های مسوول در اجرای عملیات کنترل حجاج سال 89 رخ داد و چند تن از مسوولان با اعلام آماری نادرست درباره وضعیت اعتیاد زائران ایرانی، تصویری اغراق‌آمیز از پراکندگی اعتیاد در میان این گروه را به رسانه‌های داخلی و احتمالا اعرابی که در ایام حج پذیرای ایرانیان می‌شوند، نشان دادند.

ماجرا از این قرار بود که معاون قضایی دادستان کل کشور در این همایش اعلام کرد اگر نرخ اعتیاد در کشور را 2.8 در نظر بگیریم در میان زائران امسال باید نزدیک به 6 هزار معتاد وجود داشته باشد که باید آنان را شناسایی و به مراکز ترک اعتیاد هدایت کنیم!

در ادامه همین نشست، مسوولی دیگر با اعلام این که نرخ رسمی معتادان در ایران 1.7 تا 2.8 درصد است و بر این اساس به ازای هر یکصد نفر چندین معتاد در کشور وجود دارد، گفت: «چنانچه بخواهیم این جمعیت را در زائران بررسی کنیم، همین جمعیت معتادان را در زائران هم خواهیم داشت.»

اظهار نظر این مسوولان گرچه کاملا خیرخواهانه بود، اما از دیدگاه کارشناسی، غیرعلمی به حساب می‌آید چرا که تعمیم دادن نرخ اعتیاد در کشور به جمعیتی خاص چون زائران منطقی نیست و فقط در صورتی از نظر علمی درست است که زائران به شکل رندوم، بدون اختیار و از میان تمام اقشار جامعه انتخاب شده باشند در حالی که زائران معمولا از اقشار مذهبی یا اقشاری با باورهای متوسط دینی هستند و به اختیار خود به حج اعزام می‌شوند و به این دلیل نمی‌توان نرخ اعتیاد در جامعه را به این توده جمعیتی تعمیم داد و به دست آوردن آماری در این زمینه نیاز به پژوهش‌های جمعیت‌شناسی و جامعه‌شناسی دارد.

از سوی دیگر شمار معتادان در برخی استان‌های کشور نسبت به برخی استان‌های دیگر بیشتر است و باید دید که آیا شمار زائران این استان‌ها نیز نسبت به زائران دیگر استان‌ها فزون‌تر است یا نه؟

غم‌انگیز اینجاست که سال گذشته عربستان فقط 105 زائر ایرانی را دستگیر کرد که البته جرم بیشترشان حمل مواد مخدر بود و گرچه نرخ اعتیاد در کشور سال گذشته هم مانند امسال اعلام شده بود و اعراب هم در کشف مواد مخدر و بازرسی حجاج از هیچ کاری فروگذار نکردند، اما شمار زائران دستگیر شده به هزار نفر هم نرسید در حالی که با روش تخمینی مسوولان این رقم باید به مرز 6 هزار نفر نزدیک می‌شد!

روز گذشته نیز علی لیالی رئیس سازمان حج و زیارت اعلام کرد: تا این لحظه 50 نفر از زائران در مبادی پروازی کشور به دلیل همراه داشتن مواد مخدر دستگیر شده‌اند که از پرواز آنها جلوگیری شده است و گذرنامه این افراد نیز طبق قانون باطل می‌شود.

با توجه به گفته‌های لیالی حتی اگر گمان کنیم در 10 ماهه باقی مانده سال نیز هیچکدام از زائرانی که معمولا برای مصرف شخصی مواد حمل می‌کنند از این بگیر و ببند‌ها درس نگیرند و جمعیت دستگیرشدگان بدون کم شدن روی رقم 50 در هر ماه ثابت بماند تا پایان سال احتمالا باید 500 نفر به چنین جرمی دستگیر شده باشند اما 500 نفر کجا و 6 هزار نفری که مسوولان پیش‌بینی کرده بودند کجا؟!

اما گذشته از همه این بحث‌ها، حتی اگر امسال حدود 6 هزار معتاد در جمعیت زائران وجود داشته باشد، چه لزومی دارد که با رسانه‌ای کردن آمارهایی از این دست، عرب‌ها را نسبت به مهمانان ایرانی‌شان بدبین‌تر کنیم در حالی که آنها پیشتر نیز رفتار محترمانه‌ای با ایرانیان نداشته‌اند و با روش‌های گوناگونی مانند بهانه‌جویی و ضرب و شتم ایرانی‌ها در مراسم مذهبی، دستگیری در فرودگاه، انگشت‌نگاری، برخی آزمایش‌های پزشکی خاص و جلوگیری از ورود زنان زائر مجرد ایرانی به کشورشان، بی‌حرمتی و بدگمانی‌شان را نسبت به هم‌میهنان‌مان نشان داده‌اند؟!

چه بهتر که امسال با نصب تجهیزات و استفاده از سگ‌های موادیاب در 19 فرودگاه کشور، زائران حامل مواد مخدر یا معتاد، به جای دستگیری در کشوری غریب در ایران دستگیر شوند تا آمار زائران ایرانی دستگیر شده در عربستان، خوراک رسانه‌های خارجی نشود، اما آیا اعلام آماری غیرفنی از نرخ اعتیاد زائران از سوی مسوولانی در کشور خودمان، ایرانیان را مردمی خطرناک و تبهکار جلوه نمی‌دهد؟! براین اساس، متولیان مبارزه با مواد مخدر در کشورمان نباید تعجب کنند اگر بیگانگان نام ایران را، با وجود تقدیم حدود 4 هزار شهید مظلوم در راه مبارزه با مواد مخدر، در زمره صادرکنندگان آن به کشورهای همسایه قرار دهند و نقش کشورمان را در جلوگیری از انتقال مواد مخدر به دیگر کشورهای جهان نادیده بگیرند.

بگذارید این یادداشت را با یک دعا تمام کنیم: کاش خبر‌هایی اینچنینی در خبرگزاری‌ها درباره شمار زائران معتاد ایرانی و....، به هیچ زبانی و در هیچ کشوری ترجمه نشود!

مریم یوشی‌زاده 
گروه جامعه