هدف شوک ، پیشگیری است نه درمان

ما در برنامه «شوک» یک تیم پژوهشی داریم که شامل اساتید دانشگاه و محققان و پژوهشگران اجتماعی هستند. این گروه کاری با مراجعه به مصادیق واقعی و جمع‌آوری اطلاعات واقعی، پشتوانه علمی این برنامه هستند. اتفاقا موفقیت این برنامه هم بیشتر به دلیل نزدیکی آن به واقعیت بیرونی است وگرنه برنامه‌های متعددی در این زمینه ساخته شده‌اند که نتوانسته‌اند به اندازه شوک مورد توجه مردم قرار بگیرند یا روی آنها تاثیر بگذارند. به عبارت دیگر ما سعی کردیم با مخاطبان صادقانه برخورد کنیم به این معنی که آنچه در واقعیت وجود دارد را به تصویر بکشیم. مثلا قسمتی که به اعتیاد پرداخته می‌شد، همکاران ما با برخی از فروشندگان مواد مخدر ارتباط مستقیم برقرار کرده بودند. یا از دوربین مخفی استفاده می‌کردیم تا هرچه بیشتر به واقعیت نزدیک شویم و یک برنامه کلیشه‌ای نسازیم.

با توجه به تجربه زندگی در محیط اجتماعی به شناخت و رصد کردن سوژه‌ها می‌پردازیم و مطالعه روزنامه‌ها و اخبار نیز به ما کمک می‌کند تا معضلات مهم اجتماعی را بازشناسی کنیم و مورد بررسی قرار دهیم. البته ما سعی کردیم به موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند یا به اندازه کافی روی آنها کار نشده است، متمرکز شویم. اساسا ساختار برنامه شوک خیلی ریزبینانه و جزیی‌نگر است و از کلی‌گویی پرهیز کردیم. از طرف دیگر سعی کردیم تا برنامه شوک مصاحبه محور و کارشناس محور نباشد یعنی صرفا درباره موضوع صحبت نشود بلکه به تصویر هم کشیده شود.

به نظر من اولین کسی که نباید در یک کار مستند، از خط قرمز عبور کند، مستندساز است. اساسا وجود خط قرمز حتی در شرایط فرضی مانع بزرگی در ساخت و شکل‌گیری یک مستند واقعی است. در ارتباط با برنامه شوک خیلی صادقانه بگویم که تلویزیون همکاری خوبی با ما داشت و مدیر و گروه اجتماعی شبکه 3 از ما حمایت کردند. شاید قبلا این خط قرمزها در رسانه ملی پررنگ‌تر بود، اما در حال حاضر مسوولان صدا و سیما بویژه در ارتباط با مستندهای اجتماعی، آزادانه‌تر برخورد می‌کنند و من مستندساز بدون محدودیت می‌توانم واقعیت‌های اجتماعی را به تصویر بکشم. درست است که به تصویر کشیدن برخی واقعیت‌ها تلخ و دردناک است، اما کارکرد برنامه‌هایی مثل شوک شبیه به واکسن می‌ماند که جامعه را از ابتلا به بیماری‌های سخت و لاعلاج مصون می‌کند و ماهیتی پیشگیرانه دارد. به عنوان مثال وقتی برنامه ما درباره تصادفات جاده‌ای پخش شد برخی اعتراض کردند که چرا تلویزیون اینقدر تصاویر دلخراش نمایش می‌دهد؛ اما واقعیت این است که تلفات تصادف و رانندگی در کشور ما از تلفات جنگ هم بیشتر است. خب وقتی با یک بحران در جامعه مواجه هستیم، باید عمق فاجعه را به مردم نشان دهیم حتی اگر دلخراش و دردناک باشد. یا در بحث اعتیاد، پنهان کاری هیچ توجیه اخلاقی و منطقی ندارد و ما باید با توجه به تاثیرات سویی که بر جوانان می‌گذارد واقعیت‌ها را به مردم بگوییم و به خانواده‌ها هشدار دهیم.

بدون تعارف باید بگویم که بیشتر نهادها و مراکز مرتبط با ما همکاری خوبی داشتند و خیلی همدلانه از ما حمایت کردند و این یکی از شانس‌های خوب من در ساخت برنامه شوک بود. البته برخی از افراد حقیقی یا حقوقی نسبت به برخی موضوعات مثل برنامه‌ای که درباره فست فودها داشتیم دلخور شدند، اما واکنش منفی و تندی درباره برنامه شوک وجود نداشت.

به نکته خوبی اشاره کردید. لازم است من در همین جا بگویم که تیم همکاران ما برای ساخت این برنامه زحمات زیادی کشیده‌اند و فشارهای زیادی را تحمل کرده‌اند. ما برای هر موضوع یک تا یک ماه و نیم وقت می‌گذاریم و درباره سوژه‌ها تحقیقات میدانی و مطالعاتی انجام می‌دهیم در حالی که می‌توانستیم در این مدت زمانی یک تله فیلم بسازیم که اتفاقا هم زحمت کمتری دارد و هم درآمد بیشتری. اما عوامل برنامه شوک تمام انرژی، وقت و سرمایه خود را گذاشتند تا مستندی تاثیرگذار و هشداردهنده تهیه کنند تا بتوانند به حل بحران‌های اجتماعی کمک کنند. به نظر من صداوسیما باید از ساخت چنین مستندهای آموزنده‌ای پشتیبانی بیشتری بکند و البته مستندسازان نیز در عین تولید آثاری سرگرم‌کننده و جذاب، جامعه را نسبت به آسیب‌های مختلف اجتماعی آگاه سازند.

همان‌طور که گفتم، تیم علمی ما مسائل و مشکلات روز و عمومی جامعه را رصد می‌کند و با توجه به گستردگی و دامنه نفوذ آنها دست به رتبه‌بندی و اولویت‌گذاری می‌زند.

واقعیت این است که ساخت چنین برنامه‌هایی به تنهایی نمی‌تواند به ارائه راهکارهای عملی و موثر برای برون رفت از این بحران‌ها بینجامد و ما هم قصد نسخه‌پیچی نداشتیم. به نظر من همین که برنامه شوک به قول شما بتواند به مخاطب تلنگر بزند و او را به تامل وادار کند، برای ما کافی است.

ما سعی می‌کنیم که همیشه بی‌طرفی خود را حفظ کنیم ولی احتمال دارد یک جاهایی نیز نظرات شخصی خود را هم وارد کار کرده باشیم. به همین سبب نیز ممکن است خیلی‌ها با نگاه من در این مستند مخالف باشند؛ اما همواره با آغوش باز از انتقادات منتقدان و مخاطبان درباره این برنامه استقبال خواهم کرد.