اعراب در اندیشه «سیاست همسایگی جدید»

رهبر لیبی در این اجلاس از حمله لفظی به سایر رهبران عرب خودداری کرد و در بسیاری از موارد بسیار ساکت و آرام بود. اما عمرو موسی دبیرکل اتحادیه عرب با درایت و مهارت خاصی به اظهار نظر پیرامون موضوعات مهم پیش روی اعراب پرداخت. چالش‌برانگیزترین پیشنهاد عمرو موسی در این اجلاس دعوت از کشورهای عربی برای اتخاذ سیاست همسایگی جدید بود.

چنانچه پیشنهاد وی به تصویب اتحادیه عرب برسد، این اتحادیه ترتیبات امنیتی جدیدی برای ایجاد وحدت با سایر کشورهای خاورمیانه، مدیترانه، دولت‌های آفریقایی و جنوب اروپا اتخاذ خواهد کرد. دبیرکل اتحادیه عرب به سران عرب حاضر در این اجلاس گفت که با تشکیل یک منطقه همسایگی عربی می‌توان تمام این دولت‌ها را یکپارچه کرد. عمرو موسی با حمایت از مواضع رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه، پیشنهاد کرد که مرحله اول این سیاست باید الحاق ترکیه به این اتحاد و ائتلاف منطقه‌ای باشد. همکاری نزدیک‌تر با ترکیه، چاد، سنگال و کشورهای حوزه دریای مدیترانه و جنوب اروپا موضوع اختلاف میان کشورهای عربی نیست، اما به باور برخی از دیپلمات‌های عرب اینک تشکیل یک اجلاس منطقه‌ای جدید مهم‌ترین ضرورت پیش روی کشورهای عربی است چرا که هم‌اکنون بسیاری از کشورهای این منطقه عضو سازمان‌های دیگر از جمله سازمان کنفرانس اسلامی، اتحادیه آفریقا، جنبش عدم تعهد و اتحادیه مدیترانه هستند.

برقراری روابط نزدیک‌تر با ایران نیز از موضوعات مهم پیش روی کشورهای عربی است. دبیرکل اتحادیه عرب در سخنرانی خود در اجلاس سران عرب به صراحت اعلام کرد که گفتگو و مذاکره با جمهوری اسلامی ایران باید به عنوان اولویت اصلی کشورهای عربی قرار گیرد. عمرو موسی اظهار داشت هم اکنون بیش از هر زمان دیگری ضرورت انجام گفتگوهای سازنده میان اعراب و ایران احساس می‌شود. وی گفت: پیشنهاد من این است که دبیر اتحادیه عرب به عنوان مسوول انجام مرحله اول این گفتگوها انتخاب شود و به نمایندگی از کشورهای عرب با ایران مذاکره کند. مقامات ایران نیز نسبت به برقراری روابط حسنه با کشورهای عربی علاقه‌مند هستند. نمایندگان ارشد ایران سفرهای فراوانی به پایتخت کشورهای عربی از جمله قاهره داشته‌اند. به گفته منابع نزدیک به اتحادیه عرب، مقامات ایران در گفتگو با عمرو موسی نسبت به آغاز مذاکرات با دولت‌های عربی اظهار تمایل کردند.

احمد ابوالغیط، وزیر خارجه مصر در محل این اجلاس به خبرنگاران گفت: پیشنهاد عمرو موسی بسیار قابل توجه و ارزشمند است. از طرف دیگر سعود الفیصل همتای سعودی وی بر این نکته تاکید کرد که اعراب در انتظار نتایج و پیامدهای عملی گفتگو با ایران هستند. کشورهایی از جمله سوریه، قطر، الجزایر و سودان از پیشنهاد دبیرکل اتحادیه عرب استقبال کردند. البته موضوع گفتگو با ایران در اجلاس به نتیجه قطعی نرسید و مشخص نیست که کدام یک از دو گروه مخالف یا موافق مذاکره با ایران در نهایت حرف خود را بر کرسی خواهد نشاند. اجلاس فوق‌العاده اعراب که قرار است نیمه دوم اکتبر در سرت برگزار شود فرصت خوبی برای نمایش مواضع مشترک اعراب برای گفتگو با ایران است.

عمرو موسی همچنین در این اجلاس به صراحت اعلام کرد که روند به اصطلاح صلح خاورمیانه به پایان راه ناموفق خود رسیده است. وی همچنین خاطرنشان کرد متاسفانه کشورهای عربی وارد یک روند گفتگوی طولانی‌مدت، بی‌پایان و بی‌نتیجه با رژیم اشغالگر قدس شده‌اند و این گفتگوها در واقع وقت کشورهای عربی را تلف کرده است و در مقابل به رژیم صهیونیستی اجازه داده است تا با استفاده از این فرصت به تحکیم موقعیت خود در مناطق اشغالی بپردازد. وزیر خارجه پیشین مصر همچنین به این نکته اشاره کرد که در بیست سال گذشته روند به اصطلاح صلح خاورمیانه نتوانسته مانع اقدامات تجاوزگرانه رژیم صهیونیستی شود و این رژیم به شهرک سازی و ارتکاب جنایات جنگی خود ادامه داده است. این رژیم همچنین در صدد تغییر ماهیت، بافت جمعیتی و جغرافیایی فلسطین و حذف هویت عربی سرزمین‌های اشغالی به خصوص بیت‌المقدس است.

هرچند عمرو موسی تغییر جزئی در رویکرد و رفتار جامعه بین‌الملل در قبال اقدامات تجاوزگرانه رژیم اشغالگر قدس را تایید کرد اما با صراحت اعلام کرد که این تغییر و تحولات به هیچ عنوان کافی نبوده و زمان آن فرا رسیده است که طرح‌های جایگزین مورد بررسی قرار بگیرد. یکی از دیپلمات‌های غربی که تمایل ندارد نامش فاش شود در این مورد اظهار داشت نباید تا پایان سال جاری منتظر اعمال فشار از سوی ایالات متحده آمریکا بر رژیم اشغالگر قدس باشیم. دلیل آن نیز این است که پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر، باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا نمی‌تواند هیچ‌گونه اقدام خاصی در این زمینه انجام دهد. به اعتقاد وی تنها ایالات متحده است که می‌تواند رژیم صهیونیستی را وادار به عقب‌نشینی از مواضع کنونی‌اش کند.