اتهامی دیگر علیه تغییرات جوی

رشد عجیب درختان و آینده زمین

وقتی صحبت از «سرعت» در دنیای درختان می‌شود منظور همان مفهوم پذیرفته شده‌ای نیست که در میان مردم و عوام به کار گرفته می‌شود بلکه منظور بازه زمانی به درازای قرون طولانی است. با این حال تحقیقات تازه‌ای که نتایج آن در آکادمی ملی علوم آمریکا منتشر شده نشان می‌دهد جنگل‌هایی که در شرق آمریکا می‌رویند با سرعت بیشتری در مقایسه با 225 سال گذشته به رشد خود ادامه می‌دهند.

کد خبر: ۳۲۰۴۶۵

به گفته کارشناسان، این مطالعه جالب توجه نگاه عجیب و بی‌سابقه‌ای به چگونگی واکنش یک اکوسیستم طبیعی به تغییرات جوی را نشان می‌دهد. نتایج این مطالعه شاید در نگاه نخست عجیب و حتی خنده دار به نظر برسد اما کنکاش در ابعاد مختلف آن نشان از آن دارد که در چند دهه گذشته و برخلاف قرون گذشته درختان در برخی نواحی جنگلی با رشد قابل توجهی سر به آسمان می‌کشند. البته به این دلیل از «برخی» استفاده شده است چون تاکنون تحقیقات مشابهی نظیر آنچه که در زیر به آن پرداخته می‌شود در سایر نقاط زمین انجام نشده است.

برای بیش از 20 سال است که جفری پارکر ــ بوم شناس جنگلی ــ رشد و نمو 55 منطقه جنگلی در مریلند را زیر نظر دارد. این درختان به گونه‌های مختلفی تعلق دارند اما در یک نکته اشتراک وجه جالب توجهی دارند: واکنش مشابه به فاکتورهای محیطی. این مناطق در برگیرنده درختان سخت‌چوب هستند. این مناطق از حیث وسعت تفاوت‌هایی با یکدیگر داشته و برخی از آنها تا بیش از 8 هزار مترمربع نیز وسعت دارند. این محقق مطالعات خود را در مرکز تحقیقات زیست‌محیطی اسمیت سونیان واقع در 40 کیلومتری شرق واشنگتن دنبال کرده است. وی در سال‌های گذشته به نوعی به سرشماری درختان این مناطق پرداخته است. در خلال این بررسی‌ها نکات مختلفی فاش شده است از آن جمله که این نواحی جنگلی در مقایسه با آنچه که پیش‌بینی می‌شده است با آهنگ سریع‌تری رشد می‌کنند. مطالعات دامنه‌دار این محقق همچنین نشان داده است به طور میانگین حجم چوب افزایش یافته در این مناطق ــ منظور از چوب حجم کلی درختان است ــ رشد چشمگیر افزایشی 2 تن در هر سال را داشته است. این رقم معادل درختی به قطر 60‌سانتی‌متر است که در تمام طول سال به رشد خود ادامه می‌دهد.

به طورکلی جنگل‌ها و خاک اطرافشان اکثر ذخیره کربنی زمین را در خود جای داده‌اند. از آن گذشته مشخص شده است که بروز تغییرات مختصر در نرخ رشد آنها می‌توان به بروز نوسانات چشمگیری در الگوهای آب و هوایی منجر شود. البته این تنها الگوهای آب و هوایی نیستند که تحت تأثیر قرار می‌گیرند بلکه چرخه‌های غذایی، تغییرات جوی و تنوع زیستی نیز تحت‌الشعاع قرار می‌گیرند. اهمیت این موضوع باعث شده تا برای مشخص شدن چگونه تحت تأثیر قرار گرفتن این سیستم‌ها، مطالعات جامعی آغاز شود. خط سیر اصلی تحقیقات پارکر نیز بر روی فاکتورهایی همچون مؤلفه‌های تأثیرگذار بر افزایش یا کاهش نرخ رشد درختان متمرکز شده است. در خلال این تحقیقات مشخص شده است فاکتور تغییرات جوی متهم اصلی است. البته اگر بخواهیم با دقت موشکافانه‌تری به این موضوع نگاه کنیم باید به افزایش سطح دی اکسیدکربن اتمسفر زمین، افزایش دما و طولانی‌تر شدن فصل رشد درختان اشاره کرد که خود از پیامدهای افزایش دمای زمین است.

برآورد این موضوع که چگونه یک جنگل در حال تغییر و تحول است کار چندان ساده‌ای نیست. بوم‌شناسان جنگلی از این حقیقت آگاه هستند که درختانی که آنها مورد مطالعه قرار می‌دهند به احتمال فراوان بیشتر از خودشان عمر می‌کنند. به همین دلیل آنها باید به دنبال راهی مطمئن باشند تا در سالهای محدودی که زنده هستند به نتایج روشنی از مطالعات خود دست یابند. یک راه مطمئن برای این منظور خلق یک سری نقشه‌های جنگلی از همان گونه‌ها اما در مقیاس متفاوت است. پارکردر تحقیقات جامع خود درختانی را زیر نظر گرفته است که بین 5 تا 225 سال عمر دارند. این امر به وی و تیم تحقیقاتی همراهش این امکان را می‌دهد تا درخصوص رشد شتاب یافته در درختان جنگلی پیر و جوان تشخیص‌های دقیقی به ثبت برسانند. تحقیقات وی با نتایج جالب توجهی همراه بوده است. وی متوجه شده است بیش از 90 درصد درختان مورد مطالعه، 2 تا 4 برابر سریعتر از نرخ رشد پیش‌بینی شده رشد و نمو می‌کنند.

این محققان در ادامه و با جمع‌آوری و گروه‌بندی اطلاعات به دست آمده از درختانی با سن‌های مختلف متوجه شده‌اند فرآیند رشد سریع‌تر درختان پدیده‌ای است که به دوران فعلی باز می‌گردد چون درصورتی که درختان در تمام طول عمر خود با چنین سرعتی رشد و نمو می‌کرده‌اند، اکنون آنها باید بسیار بزرگ‌تر و قطورتر از ابعاد فعلی باشند. پارکر برآورد کرده است که در سال‌های گذشته و با همراهی تیم تحقیقاتی‌اش بالغ بر صدها هزار اندازه‌گیری انجام داده است. آغاز این پروژه طولانی‌مدت به هشتم سپتامبر سال 1987 باز می‌گردد. وی در این روز تحقیقاتی را آغاز کرد که دنباله آن اکنون به صدها هزار درخت رسیده است. او در این کار، تمامی درختانی که 2 سانتی‌متر یا بیشتر قطر داشته باشند را اندازه‌گیری می‌کند و این یعنی که او صدها هزار درخت را مورد بررسی و اندازه‌گیری قرار داده است. او گونه خاصی که هر درخت به آن تعلق دارد را نیز نشانه‌گذاری می‌کند. بدین ترتیب وی و همکارانش با آگاهی از گونه و قطر بدنه می‌توانند توده زنده درخت را محاسبه کنند. آنها تاکنون شمار قابل توجهی از درختان را مورد بررسی قرار داده‌اند اما به نظر می‌رسد همچنان تشنه اطلاعات هستند! آنها اکنون به دنبال مشخص شدن علل اصلی بروز چنین پدیده‌ای هستند: چرا درختان سریع‌تر از قبل رشد می‌کنند؟

طی 22 سال گذشته سطوح دی‌اکسیدکربن در اتمسفر زمین 12 درصد افزایش یافته است. این بدان معناست که دما نیز تقریبا 3/0 درجه افزایش یافته است. از آن گذشته طول فصل رویش درختان نیز 8/7 روز افزایش پیدا کرده است. درختان امروز زمین دی‌اکسیدکربن بیشتری داشته و یک هفته زمان بیشتری برای افزایش وزن خود در اختیار دارند. این محققان به این نتیجه جالب توجه رسیده‌اند که ترکیب این سه فاکتور موجب شده تا درختان زمین در مقایسه با گذشته نرخ رشد سریع‌تری داشته باشند.

در تحقیقاتی از این دست واکنش‌های اکوسیستمی یکی از فاکتورهای اصلی هستند که به جهت فقدان اطمینان کامل از آنها در پیش‌بینی تأثیرات ناشی از تغییرات جوی تردیدهای زیادی درخصوص آنها وجود دارد. پارکر امیدوار است تا سایر بوم‌شناسان جنگلی نیز در گوشه و کنار دنیا به بررسی فاکتورهای مؤثر در رشد سریع‌تر درختان آن نواحی بپردازند. اگر رؤیای وی محقق شود می‌توان امیدوار بود تا در یک یا 2 دهه آتی بسته اطلاعاتی جامعی درخصوص درختان زمین و فاکتورهای مؤثر در رشد و نمو آنها تهیه شود.