از انکار تا چاره اندیشی

ایران به علت قرار داشتن در شاهراه ترانزیت مواد مخدر و نیز جایگاه نسبتاً موجه مصرف تریاک در فرهنگ کشورمان، همواره با خطر و عوارض اجتماعی اعتیاد روبه‌رو بوده است.

این در حالی است که مافیای بزرگی در این زمینه مشغول فعالیت است و به صورت تشکیلاتی برای گسترش اعتیاد در میان جوانان ما تلاش می‌کند. در مناطق تحت کنترل آمریکا در افغانستان، سالانه هزاران تن تریاک، هروئین، شیشه و کریستال تولید و به سوی مرزهای ایران هدایت می‌شود.

در ایران زمانی که معتادان مواد مخدر محدود به تعداد اندکی از جمعیت بزرگسال بود، اعتیاد به عنوان یک مسأله اجتماعی و پایه آسیب‌های اجتماعی تلقی نمی‌شد، اما اکنون چنین نیست. کشور ما دارای جمعیتی جوان است و بیش از 50 درصد جمعیت کشور در سنین زیر 20 سال بوده و 62 درصد از این جمعیت در شهرها ساکن هستند. با توجه به ساختار جمعیت فعلی کشور و فراهم بودن بسترهای لازم برای شیوع مصرف این ماده در میان جوانان از قبیل افزایش نرخ بیکاری، اقتصاد بیمار، بالا رفتن سن ازدواج و... حدود 44 میلیون نفر از جمعیت جوان کشور در معرض این آسیب و خطر جدی قرار دارند و بالطبع باید راهکار مناسبی جهت مصون‌سازی جوانان و نوجوانان کشور در برابر این دیو پلید تباهی یافت و به نوعی اقدامات پیشگیرانه را تقویت کرد.

آمار هشدار می‌دهد

علی کریمی فیروزجایی، رئیس کمیته آموزش و پرورش مجلس شورای اسلامی با اشاره به برگزاری جلسه‌ای در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با معاون پرورشی وزیر آموزش و پرورش و قائم مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص آمار دانش آموزان معتاد در کشور می‌گوید: مسوولان آموزش و پرورش، آمار دانش‌آموزان معتاد را 2/0 درصد جمعیت معتادان کل کشور برآورد کردند و قائم مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر تعداد دانش آموزان معتاد را 5/0 درصد کل معتادان می‌داند.به این ترتیب طبق اعلام رسمی مسوولان وزارت آموزش و پرورش، وجود 2400 دانش آموز معتاد در مدارس کشور تایید شده است.

در سال گذشته جانشین سابق فرمانده نیروی انتظامی از وجود 30 هزار دانش آموز معتاد در کشور خبر داده بود که این آمار بعد از انتشار از سوی مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدر و آموزش و پرورش تکذیب شد.

عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس مهم‌ترین علل گرایش دانش آموزان به مواد مخدر را فشار گروه همسالان، گرایش‌های فرهنگی نوپدید، فشار رسانه‌ها و صنایع فرهنگی می‌داند و می‌گوید: ساختار برنامه درسی و ضعف مدیریت مدرسه، نقص در آداب و مهارت‌های زندگی، ابهام و نبود قوانین بازدارنده، محرومیت‌های اقتصادی و زمینه‌های روانی دانش آموزان از جمله موارد دیگر گرایش به اعتیاد است.کریمی فیروزجایی با بیان این‌که طبق آمار رسمی ستاد مبارزه با موادمخدر 5/0 درصد معتادان را دانش‌آموزان تشکیل می‌دهند، می‌گوید: 3 درصد دانش آموزان نیز در معرض خطر استفاده از مواد مخدر هستند.

رئیس کمیته آموزش و پرورش مجلس می‌افزاید: همچنین 5 درصد دانش آموزان تجربه مصرف سیگار را دارند در حالی که 3 درصد دیگر آنها در معرض خطر مصرف آن هستند.نماینده مردم بابل در مجلس اضافه می‌کند: 2 درصد دانش آموزان نیز تجربه مصرف مشروبات الکلی را دارند و 15 درصد دیگر نیز در معرض خطر استفاده از مشروبات الکلی هستند.اگر جمعیت دانش آموزی امسال را 14 میلیون نفر در نظر بگیریم، با یک ضرب و تقسیم ساده اعداد هشدار برانگیزی به دست می‌آید: 2 میلیون و 100 هزار نفر از دانش آموزان در معرض خطر استفاده از مشروبات الکلی و420 هزار نفر در خطر مواد مخدر و استعمال سیگار قرار دارند.همچنین 280 هزار دانش آموز تجربه مصرف مشروبات الکلی و 700 هزار نفر تجربه مصرف سیگار را دارند و 7500 نفر نیز مواد مخدر مصرف کرده‌اند.

بودجه اندک

رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در گفتگو با ایسنا با ابراز تاسف از بودجه 3 میلیارد تومانی پیشگیری از اعتیاد دانش آموزان در ایران می‌گوید: در دنیا برای پیشگیری از اعتیاد به ازای هر دانش آموز 20 دلار هزینه می‌شود و این رقم در ایران به ازای هر دانش آموز نیم دلار است.

علی عباسپور تهرانی‌فر بااشاره به این‌که2/0 درصد معتادان کشور را دانش آموزان تشکیل می‌دهند، تصریح می‌کند: انکار وجود اعتیاد میان دانش‌آموزان تنها پاک کردن صورت مساله است و هیچ کمکی به حل وضعیت موجود نمی‌کند.

نماینده مردم تهران در مجلس می‌افزاید: باید واقعیت‌های اعتیاد دانش‌آموزان را پذیرفت و آن را انکار نکرد و دولت نیز به منظور جلوگیری از گرایش دانش‌آموزان به مواد مخدر، باید در لایحه بودجه سال 89 اعتبار مناسبی را برای تامین نیروی انسانی و ارائه آموزش در این زمینه اختصاص دهد.

عباسپور با تاکید بر این‌که باید خانواده‌ها و دانش‌آموزان نسبت به خطرات مواد مخدر آگاه شوند، می‌افزاید: مدارس ما در معرض خطر شدید گرایش دانش‌آموزان به مواد مخدر که تنوع آنها نیز زیاد است قرار دارند و انجمن اولیا و مربیان باید نقش بی بدیلی را در‌این‌باره ایفا کند.

جوانان در خطر

از نظر اکثر کسانی که با نوجوانان کار می‌کنند، مهم‌ترین خطر تهدید کننده این گروه این است که آنها به عنوان واکنشی در قبال قرار گرفتن مکرر در موقعیت‌های نامناسب از جمله احساس ناامنی، فشار، آشفتگی روانی، تعارض با والدین یا مشکلات زندگی روزمره، به مواد مخدر پناه برند، همچنین سوء مصرف مواد مخدر در بسیاری افراد از سنین دبیرستان آغاز می‌شود و از موثرترین راه‌های کاهش مصرف در بزرگسالی، پیشگیری از آن در نوجوانی است.

متاسفانه برخی تبلیغات رسانه‌ها نشان از توانایی بازگشت مجدد به زندگی عادی پس از یک دوره اعتیاد دارد. این تبلیغ به نوجوانانی که در حال رشد هستند، می‌آموزد اگر ناخواسته یا خواسته معتاد شدند، می‌توانند پس از طی فرآیند زمانی به زندگی عادی برگردند در حالی که علم روان شناسی اثبات کرده است که این افراد نمی‌توانند به طور کامل از اعتیاد خود دست بکشند.شاید اگر در زمینه اطلاع‌رسانی مواد مخدر به جنبه پیشگیری توجه کنیم به طوری که نگرش نوجوانان و جوانان نسبت به مواد مخدر تغییر یابد و آنها به عوارض استفاده از این مواد فکر کنند و بدانند که راه برگشتی پس از ابتلا به مواد مخدر نخواهند داشت، گام موثری برداشته‌ایم.

ورود مواد جدید

وضعیت مواد مخدر شیمیایی روز به روز نگران‌کننده‌تر می‌شود. رشد مصرف کراک و شیشه در حالی افزایش می‌یابد که عوارض این نوع مواد مخدر به مراتب بیشتر از مواد افیونی طبیعی نظیر تریاک است. متاسفانه گاهی چالش‌های مرتبط با حوزه اعتیاد به طور شفاف با مردم در میان گذاشته نمی‌شود و برخی مدیران هنوز بر این باورند که با تکذیب مصرف فلان ماده جدید در کشور، حجم تهدید را نیز می‌توان کاهش داد.متاسفانه مصرف‌کنندگان کراک در کشور نسبت به مصرف کنندگان هروئین سن کمتری دارند و با توجه به کم هزینه بودن و در دسترس بودن این ماده در سطح کشور، می‌توان تصور کرد که کراک رتبه اول مصرف مواد در جامعه را کسب خواهد کرد.در ایران بیش از 14 میلیون دانش‌آموز در مقاطع مختلف تحصیلی درس می‌خوانند و موضوع ابتلا به اعتیاد و دیگر آسیب‌های اجتماعی همواره مورد توجه آسیب شناسان اجتماعی قرار داشته است. متاسفانه سن اعتیاد در کشور پایین آمده است. اگر این واقعیت تلخ را پنهان کنیم، مشکل حل نمی‌شود. با پاک کردن صورت مساله نمی‌توان مانع از گسترش یا تخریب‌های اعتیاد در نسل جوان شد.

علی اخوان بهبهانی