چاپ کلاقه‌ای محو می‌شود

این هنر اولین بار در چین تولید شد و سپس در جزیره جاوه اندونزی رواج پیدا کرد و بتدریج به کشورهای دیگر صادر شد و در دوران قبل از اسلام از طریق جاده ابریشم و به وسیله تجار آذربایجانی به ایران وارد شد و در شهر تبریز رواج پیدا کرد.

محصولات چاپ کلاقه‌ای شامل انواع روسری، لباس، رومیزی، شال گردن و تابلوهای دیواری هستند که به کشورهای آلمان، ترکیه، جمهوری آذربایجان، آمریکا و ترکمنستان صادر می‌شوند.

مشکلا‌ت چاپ

اتحاد، یکی از پیشکسوتان هنر چاپ کلاقه‌ای درخصوص مشکلات این هنر می‌گوید: تا سال 65 حدود 38 کارگاه رنگرزی در شهرستان اسکو فعالیت می‌کرد که متاسفانه اکنون این تعداد از 10کارگاه فراتر نمی‌رود.

وی علت این افت را بی‌توجهی و عدم رسیدگی مسوولان به مشکلات این قشر از هنرمندان ذکر کرد و گفت: قبلا حمایت صنایع دستی و گردشگری از هنرمندان به مراتب بیشتر از حالا بود. به طور مثال از زمان شروع به کار پاساژ هنرمندان در امیریه مسوولان قول داده‌اند معبر پاساژ را که ناامن و تنگ بوده و قابل تردد برای عموم بخصوص بانوان هنردوست نیست، ساماندهی کنند؛ اما تاکنون اقدامی در این رابطه صورت نگرفته است.

نجفی یکی دیگر از تولیدکنندگان و صنعتگران قدیمی هنر باتیک دراین‌باره می‌گوید: صنعت چاپ کلاقه‌ای صنعت آبا و اجدادی ماست و خودم حدود 30 سال است در این زمینه فعالیت می‌کنم. قبلا مسوولان میراث فرهنگی از هنرمندان این صنعت حمایت می‌کردند؛ اما متاسفانه چندسالی است که هیچ کدام از مسوولان مربوطه به درددل ما گوش نمی‌دهند.

وی ادامه می‌دهد: به طور مثال بنا به درخواست جمعی از هنرمندان، قرار شد میراث فرهنگی جهت حمایت از ما وام بپردازد؛ اما متاسفانه آنقدر شرایط پیش رویمان گذاشتند که از گرفتن وام هم منصرف شدیم.

وضعیت درآمدی

نجفی درخصوص وضعیت مواد اولیه تولیدات خود می‌افزاید: قسمت عمده تولیدات ما را رنگ و رنگرزی تشکیل می‌دهد و با توجه به این‌که قبلا رنگ‌های ما به صورت طبیعی و گیاهی بود تولیدات و اجناس ساخته شده از نظر بافت و رنگ کیفی‌تر و مطلوب‌تر از حالا بود. البته هرچند از نظر بافت، کیفیت محصولات در سطح بالایی است؛ اما چون رنگ‌های ما شیمیایی شده، چندان که باید به دل نمی‌نشیند. سیاوشی که از پیشکسوتان عرصه این هنر در اسکو است، نیز می‌گوید: متاسفانه علی‌رغم این‌که روزانه به طور متوسط 12 ساعت کار می‌کنیم؛ اما متناسب با میزان و سختی کار، درآمد چندانی عاید ما نمی‌شود و بیمه هم نیستیم.

یک مدرس این رشته هنری در دانشگاه هنر می‌گوید: متاسفانه درخصوص تهیه ابریشم و رنگ طبیعی از هیچ منبعی حمایت نمی‌شویم. همچنین وامی که از طریق صندوق مهر امام رضا به هنرمندان می‌پردازند، فقط به آقایان تعلق می‌گیرد و در این رابطه نیز زنان هنرمند نمی‌توانند از کمک میراث فرهنگی و صنایع دستی بهره ببرند.

وی می‌افزاید: اگر مسوولان بخواهند این هنر خاص و منحصر به فرد پایدار بماند، در کمک‌رسانی نباید به مقوله جنسیت توجه کنند؛ چراکه در این دیار چه بسیار زنانی که پابه‌پای مردان روزها را به شب می‌رسانند.

تراب‌محمدی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی نیز در این رابطه گفت: عمده‌ترین هدف سازمان این است که نگذارد صنعت ماشینی جای هنر اصیل و سنتی را بگیرد و هنر چاپ کلاقه‌ای هم که خاص استان ما و منطقه اسکو است، از این امر مستثنا نیست.

وی تصریح می‌کند: هنرمندانی که این هنر را از حالت سنتی خارج کنند، از حمایت‌های سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی محروم می‌شوند؛ اما برعکس صنعتگرانی که به هر نحوی به رشد و تعالی این هنر در قالب سنتی و دستی کمک کرده‌اند، مورد حمایت مستقیم و غیرمستقیم سازمان قرار می‌گیرند و ایجاد مجتمع صنایع دستی اسکو، شاهدی بر این ادعاست.

به گفته رئیس سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی استان آذربایجان شرقی، نبود پوشش مناسب بیمه برای هنرمندان و نبود اعمال معافیت‌های مالیاتی از جمله دغدغه‌های اساسی اصحاب هنر استان به‌شمار می‌رود.