فیلم کوتاه و جشنواره

جشنواره، هم برای فیلمساز فیلم کوتاه که طبعا خواهان دیده شدن اثر خود است اهمیت دارد و هم برای مخاطب علاقه‌مند به پیگیری آثار سینمایی کوتاه. خیلی از کارگردان‌های فیلم بلند هستند که به دلایل مختلف هیچ علاقه‌ای به شرکت دادن فیلم خود در جشنواره‌ها ندارند و ترجیح می‌دهند فیلمشان ابتدا به ساکن و بدون هیچ پیش زمینه قبلی بر پرده سینما دیده شود و فقط هم تماشاگران درباره آن فیلم قضاوت کنند نه منتقدان و داوران جشنواره‌ای؛ چرا که نیازی به تحسین و جایزه و اعتبار در خود حس نمی‌کنند. فیلم می‌سازند برای این که به فیلمسازی و به سرگرم کردن مخاطب و آموختن تجربه به او ایمان دارند نه چیز دیگر. پیداست که جشنواره برای این دسته از هنرمندان چندان موضوعیتی ندارد و شاید فقط تماشاگر باشد که به دلیل جذابیت‌های مربوط به مسابقه و رقابت و غیره مشتاق دیدن فیلم‌های این اشخاص در جشنواره باشد. اما آیا در میان سازندگان فیلم کوتاه هم چنین وضعی مصداق دارد؟

فیلمساز فیلم کوتاه اگر کمترین اعتنایی هم به تشریفات جشنواره‌ای نداشته باشد به دلیل محدودیت‌های موجود، متاسفانه یا خوشبختانه نیازمند شرکت دادن اثرش در جشنواره است؛ چرا که غالبا هیچ راه معمول و مرسوم دیگری برای عرضه اثرش ندارد و اگر هم بی‌اعتنا به شهرت و اعتبار و جلب‌نظر منتقدان و به دست آوردن جوایز جشنواره‌ای، فقط و فقط به مخاطب فکر کند باز هم چاره‌ای جز شرکت در جشنواره ندارد. این ویژگی منحصر به فردی است که به بخش فیلم کوتاه جشنواره‌های سینمایی ارزشی خاص و بی‌مانند می‌بخشد؛ از این‌رو برای کسی که علاقه‌مند به پیگیری آثار فیلم کوتاه فیلمسازان این‌گونه متفاوت از فیلمسازی است توجه به جشنواره فیلم کوتاه امری ضروری و ناگزیر است.

فیلم کوتاه، تبلیغات رسانه‌ای ندارد و بهترین راه آگاهی از تجربه‌های صورت گرفته در این گونه حرفه‌ای فیلمسازی، جشنواره است و همان ارزش‌گذاری‌های مرسوم در آن. از این گذشته اصولا جشنواره به دلیل این که بیشتر از مخاطب عام به مخاطبین خاص و جنبه‌های هنری نه تجاری آثار مربوط می‌شود بیشتر مناسب فیلم کوتاه است که به دلیل اقتضائات بخصوصی که دارد کار تجربی و آوانگارد در آن پذیرفته‌تر است و کمتر مناقشه‌برانگیز.

جشنواره فیلم کوتاه بهترین عرصه کشف فیلمسازان ناشناخته فیلم کوتاه و تشویق و حمایت از آنهاست. و نیز بهترین عرصه برای پرورش استعدادهای بالقوه فیلمسازان جوانی که تازه به دنیای فیلم و سینما قدم گذاشته‌اند و اگرچه امروز مبتدی و تازه‌کارند اما همین‌ها می‌توانند حرفه‌ای‌های آینده این رشته و اساتید باتجربه این فن باشند؛ از این‌رو سیاست‌های حمایتی در جشنواره‌ها می‌بایست با توجه به این مهم شکل بگیرد و همان‌طور که به عنوان نمونه در جشنواره فجر خودمان در بخش مسابقه فیلم‌های بلند، فیلم‌های اول و دوم، رقابتی مجزا به خود اختصاص داده‌اند در بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه نیز چنین سیاستی اعمال شود تا هم فیلمسازان حرفه‌ای انگیزه شرکت در این بخش از جشنواره را پیدا کنند و این تصور غلط وجود نداشته باشد که بخش فیلم کوتاه بخشی غیرحرفه‌ای و مخصوص تازه‌کارهای رشته فیلمسازی است و هم جوان‌های تازه‌کار بتوانند از مزایای شرکت در جشنواره که تحسین و تقدیر و شناخته شدن است بهره‌مند شوند و کارشان تحت‌الشعاع آثار فیلمسازان باسابقه و شناخته‌شده‌ای که چه‌بسا پیشتر به کرات در جشنواره‌های گوناگون شرکت کرده و ممتاز شده‌اند قرار نگیرد.

آگاهی از جشنواره‌های مختلف جهانی برای فیلمسازان فیلم کوتاه که علاقه‌مند به دیده شدن آثارشان در همه جای دنیا و نه فقط در کشور خود هستند ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است بخصوص به این دلیل که اگر فیلم بلند به خاطر بازخوردهای ناشی از اکران، می‌تواند راه خود را به سایر کشورها باز کند و در اختیار همه علاقه‌مندان قرار بگیرد فیلم کوتاه اساسا از داشتن چنین امتیازی محروم است و تنها راه معرفی آن به مجامع جهانی شرکت دادن آن در جشنواره‌هاست. برخی از جشنواره‌های جهانی فیلم کوتاه عبارتند از: جشنواره فیلم مستند هلسینکی (فنلاند)، جشنواره فیلم کوتاه پاریس (فرانسه)، جشنواره فیلم کوتاه هالووین (انگلستان)، جشنواره فیلم کوتاه فلیکرفست (استرالیا)، جشنواره فیلم برلین (آلمان)، جشنواره فیلم کوتاه اسپن (آمریکا)، جشنواره فیلم کوتاه و رسانه جدید کورتیزان (بلژیک)، جشنواره فیلم کوتاه ویناس (اتریش)، جشنواره فیلم کوتاه یورکتون (کانادا)، جشنواره فیلم کوتاه پورتو (پرتغال)، جشنواره فیلم کوتاه کراکوو (لهستان)، جشنواره فیلم کوتاه آرچیپلاجو (ایتالیا)، جشنواره فیلم کوتاه کوتاه (ژاپن)، جشنواره فیلم کوتاه هوئسکا (اسپانیا)، جشنواره فیلم کارلووی واری (جمهوری چک)، جشنواره فیلم بیان کوتاه (مکزیک)، جشنواره فیلم کوتاه بلو هوریزنته (برزیل)، جشنواره فیلم کوتاه دراما (یونان)‌.

و اما کشور خودمان ایران و جشنواره بین‌المللی فیلم فجر. چند سالی است که به این جشنواره ملی پرسروصدا بخش فیلم کوتاه نیز اضافه شده و انجمن سینمای جوانان هم در آن حضوری شایسته از خود نشان داده است. حتی از فیلم‌های خارجی هم در این بخش دعوت به عمل می‌آید و بازار رقابت در این بخش هم بین‌المللی است (البته با چشم‌پوشی از اشکالات مربوط به عدم مراعات اقتضائات برگزاری رقابت بین‌المللی واقعی از جانب برگزارکنندگان جشنواره فجر؛ مساله‌ای که بارها مورد انتقاد صاحبنظران سینمای کشور قرار گرفته و هنوز اما نقص‌ها اصلاح نشده‌اند.)

در پایان به منظور ارائه شمایی کلی از رقابت امسال آثار بخش فیلم کوتاه جشنواره فجر، فیلم‌های منتخب در این بخش را با ذکر نام سازندگان آنها برمی‌شمریم. اگر تغییری در گزینش فیلم‌ها رخ نداده باشد بنا به گزارش قبلی روابط عمومی جشنواره فیلم فجر، فیلم‌های کوتاه داستانی ایرانی برگزیده برای شرکت در این بخش عبارتند از: «آگهی‌های خط خورده» الهام آقالری، «آن دو» نقی نعمتی، «به ارتفاع پنجره» حمید دلربا، «بچه مرز» رضا جمالی، «تالار عروسی بوف کور» فرشید اخلاقی‌پور، «ترانه‌ای برای لوبا» طوفان نهان‌قدرتی، «دایو» امید وفائی، «درخت شب» فرود عوض‌پور، «رادیولوژی یک پرتره» امیر توده‌روستا، «زمین فوتبال» جلال نصیری‌هانیس، «قرعه» حسن قهرمانی، «ما در راهیم» عارف نامور، «مرثیه‌ای برای ژاله و قاتلش» امیراطهر سهیلی، «نجات» نوید ایران‌بهار، «نور آسمانی» پناه‌بر‌خدا رضایی، «وقتی همه چیز تمام می‌شود» شهرام میراب‌اقدم، «هیس! خدا داره عاشق شوالیه‌های کوچولوش میشه»! محمد رشیدی، «یک بار دیگر» مجید شتی و «یک جرعه» عاطفه یزدان کیانی.

و فیلم‌های خارجی این بخش، 11 فیلم از 9 کشور جهان و به این قرار است:

«پس از فردا» ساخته اما سالیوان از انگلیس، «باغ احمد» ساخته آرون ویلسون از استرالیا، «صحنه» ساخته ژآئو سالویزا از پرتغال، «یورش ربات‌ها از میان غبار» ساخته چنا گارسیا ایبانا از اسپانیا، «رویا 2: او زیاد خوابید» ساخته تان چوی موی از مالزی، «رویاهای از دست رفته» ساخته فیصل سایسال از ترکیه و ایران، «برای ماتیلد» ساخته الا چورکوا از آلمان، «گوری گورسین و گورسیان گرو» ساخته اریک ائوره و جاکوب آندا از نروژ، «گمشده» ساخته جاکوب دی ورایس از هلند، «گروه یک نفره» ساخته لوئیس آنخل پرس و مارتین روست از اسپانیا و «سایه‌های صوت» ساخته جولی انگاس از نروژ.

آزاد جعفری