گسل‌ها کرمان را تهدید می‌کنند

این در حالی است که به گفته معاون سازمان زمین‌شناسی جنوب خاوری کشور، تمام نقاط تمرکز جمعیتی استان کرمان در مجاورت گسل‌های فعال و لرزه زا هستند به طوری که از ابتدای سال جاری تاکنون 393 زمین لرزه ثبت شده در استان کرمان رخ داده که بیشترین شدت آنها 5 ریشتر بوده است.

گسل‌های داوران، رفسنجان، باغین، سبزه واران، سیرچ و انار از فعال‌ترین گسل‌هایی هستند که تاکنون باعث وقوع زمین لرزه‌هایی در مناطق مختلف کرمان شده‌ است.

گسل کوهبنان

این گسل از جمله فعال ترین و خطرناک ترین گسل‌های حال حاضر ایران است که به طول 300 کیلومتر از شمال غرب شهر بهاباد در استان یزد شروع و تا جنوب شرق شهر کرمان امتداد می‌یابد و در طول 150 سال اخیر بخش‌های مختلف آن زمین لرزه‌های ویرانگری را باعث شده است. این گسل از آنجایی که در شهر کوهبنان و اطراف آن به خوبی قابل پیگیری است و اولین بار در این منطقه شناسایی شده، به گسل کوهبنان معروف می‌باشد. روایات زیادی از زلزله‌های ویرانگری که در گذشته بر اثر فعالیت این گسل به وقوع پیوسته، بیان شده است. یکی از روایات به زلزله ویرانگری اشاره می‌کند که در قرن دوازدهم میلادی شهر کوهبنان را لرزاند و در محلی واقع در 12 کیلومتر مربع آن که هنوز به گود زلزله معروف است سبب ایجاد تغییر شکل‌هایی در زمین شده است.

معاون سازمان زمین‌شناسی جنوب خاوری کشور در گفتگو با خبرنگا ما با اشاره به این‌که تاکنون کارهای مطالعاتی و تحقیقاتی بسیاری بر روی این گسل صورت گرفته است، گفت: این گسل به 40 قطعه تقسیم شده که فعالیت لرزه‌ای آنها متفاوت است؛ ولی آنچه مسلم است قطعاتی از این گسل که در منطقه زرند واقع شده جزو فعال‌ترین بخش‌های آن بوده که زمین لرزه‌های بسیاری همچون زلزله ویرانگر سال 1356 مناطق گیسک و باب تنگل و زلزله‌های داهوئیه، زرند و خانوک را طی چند سال اخیر به همراه داشته است.

علی رشیدی همچنین با اشاره به این‌که مقاوم بودن ساخت و سازها و فاصله آنها با کانون زمین لرزه در میزان خطرپذیری و خسارات وارده از وقوع زلزله مؤثر است، افزود: هرچه ضخامت آبرفت زمین بیشتر باشد، امکان پدیده تشدید موج زمین لرزه بیشتر است به همین دلیل مناطق شمالی شهر کرمان به دلیل این‌که ضخامت آبرفت کمتر از مناطق غربی و جنوب غربی است، کمتر در معرض تخریب زلزله قرار دارند.

وی با اشاره به تمرکز گسل‌ها در جنوب استان کرمان افزود: ویژگی‌های زمین شناختی و فعالیت‌های لرزه‌ای باعث شده شهرستان‌های واقع در این مناطق بیشتر در معرض خطر زمین لرزه قرار گیرد.

اطلا‌عات ناکافی

رشیدی یکی از منابع کارهای مطالعاتی زلزله و برآورد خسارات احتمالی آن را اطلاعات زلزله‌های رخ داده در گذشته عنوان کرد و گفت: متأسفانه اطلاعات زلزله‌های رخ داده سالیان گذشته در استان کرمان خیلی محدود بوده و اکنون به دلیل نبود شبکه لرزه‌نگاری، اطلاعات زمین لرزه‌های استان توسط شبکه‌های لرزه‌نگاری یزد ثبت می‌شود.

وی گفت: یکی از راه‌های بررسی تعداد زلزله‌های رخ داده، تکنیک جدید دیرینه لرزه شناسی است که طی آن با شناسایی و انتخاب گسل یک ترانشه عمودی به طول 40 متر و عرض 120 سانتی متر و عمق 5 متر بر روی آن حفر می‌شود تا با بررسی شکستگی‌های گسل به تعداد زلزله‌های رخ داده در گذشته توسط آن پی برد و اطلاعات میزان خطر زلزله در هر منطقه استان را افزایش داد و به روز کرد. این کارشناس زمین شناسی افزود: برای اولین بار در استان کرمان این تکنیک با همکاری یک هیأت تحقیقاتی فرانسوی بر روی گسل انار انجام شد که اطلاعات ارزشمندی را از زلزله‌های گذشته به ما نشان داد.

طرح زیرپهنه بندی لرزه‌ای

زیرپهنه بندی لرزه‌ای یکی از مهم‌ترین طرح‌هایی است که برای بررسی وضعیت زمین‌هایی که بر روی آنها ساخت و ساز شهری صورت می‌گیرد، ارائه شده است.

طرحی که به گفته معاون سازمان زمین شناسی جنوب خاوری کشور بعد از وقوع زلزله در شهرستان بم اجرا شده و نتایج مثبتی را به همراه داشته است.

علی رشیدی درباره این طرح گفت: بر اساس این طرح در سطح شهر یک سری گمانه‌هایی برای بررسی وضعیت زمین و برداشت اطلاعاتی از عمق آبرفت، ضخامت لایه‌های مختلف و جنس آنها و ویژگی‌های سرعت موج در آنها حفر می‌شود تا به همراه اطلاعات لرزه شناختی، دیرینه لرزه شناسی و اطلاعات تراکم جمعیت، نوع سازه‌ها و مقاوم و غیرمقاوم بودن آنها یک مجموعه اطلاعاتی شکل بگیرد که به آن زیرپهنه بندی لرزه‌ای می‌گویند.

وی با اشاره به لزوم معرفی گسل‌های فعال در محدوده شهر به مردم، افزود: در حریم دو کیلومتری گسل‌ها هیچ‌گونه ساخت و ساز مسکونی و تجاری نباید انجام شود .

آمادگی مدیریت بحران

محسن صالحی، مدیر کل ستاد حوادث غیرمترقبه‌ استان کرمان با اشاره به احداث پایگاه امدادی جنوب شرق کشور در کرمان نیز گفت: این پایگاه به هلیکوپتر و بسیاری از تجهیزات و امکانات پیشرفته امدادرسانی مجهز می‌باشد که در دیگر پایگاه‌های امدادی کشور وجود ندارد.

صالحی با اشاره به طرح احداث مرکز مدیریت بحران شهر کرمان گفت: این مرکز در زمینی به مساحت 3 هکتار و اعتبار اولیه 1 میلیارد و 200 میلیون تومان ساخته می‌شود .

شهردار کرمان نیز گفت: این سازمان برای آمادگی در برابر وقوع هرگونه زلزله به نرم افزار کارمانیا ریسک مجهز شده تا در صورتی که در فاصله 15 کیلومتری شهر کرمان زلزله‌ای به قدرت بیش از 6 ریشتر رخ دهد، این نرم افزار بلافاصله تعداد خانه‌ها و مکان‌هایی که در شهر کرمان تخریب یا در معرض خطر قرار دارند شناسایی و مشخص می‌کند تا بر اساس آن نیازهای زلزله و امدادرسانی برنامه‌ریزی شود. ابوالقاسم سیف‌اللهی با اشاره به این‌که به غیر از خانه‌های حاشیه شهر و بافت قدیم بیش از 90 درصد خانه‌های شهر کرمان که پروانه ساخت از شهرداری دریافت کرده‌اند، مقاوم هستند، افزود: شهرداری برای صدور پروانه ساخت واحدهای مسکونی، دریافت تأییدیه مقاومت از سازمان نظام مهندسی را الزامی کرده است.

به گفته مدیرکل ستاد حوادث غیرمترقبه استان کرمان، بزودی در54 نقطه استان دستگاه‌های لرزه‌نگار برای کارهای پژوهشی زلزله نصب می‌شود.