نیاسای از اشتغال یک زمان

اما تعداد کثیری از سالمندانی که به دنبال کاری پس از بازنشستگی می‌گردند، اسیر کسانی می‌شوند که یک نیروی کار با تجربه اما ارزان می‌خواهند و پول کمی نیز می‌پردازند؛ کسانی که از نیاز به کار کردن سالمندان بهره‌جویی می‌کنند.

حمید آقابیگی نیز کارگر بازنشسته‌ای است که امروز مسافرکشی می‌کند. کار سخت و طاقت‌فرسایی است، اما بهتر از با زن نشستگی است! این اصطلاحی است که او به کار می‌برد و می‌افزاید: «خانم خانه یک عمر به نبودن ما عادت کرده است و دوست دارد کارهایش را به هر ترتیب که دلش می‌خواهد، دور از چشم ما انجام دهد. ما هم یک عمر یک کاری کرده‌ایم که بابت آن وقتی می‌آییم خانه، بگوییم خسته‌ایم. اما وقتی کاری نیست دیگر این ناز کردن هم بی معنی می‌شود. آن وقت باید برویم کارفرمای زن خانه شویم یا کمک‌کارش. خیلی از وقت‌ها هم کاری که می‌کنیم منجر به عصبانیت خانم خانه می‌شود، آن را توهین و ایرادگیری و تغییر سبک خانه‌داری تلقی می‌کند و خیلی محترمانه دوست دارد ما را از آشپزخانه و قلمرو خودش خارج کند. این است که فکر می‌کنم اگر دوباره سر کار برگردم، هم دوباره احترامم حفظ می‌شود و هم نظم زندگی تغییر نمی‌کند. حالا مدتی است که بعد از بازنشستگی دارم کار می‌کنم و شکر خدا راضی هستم. هم درآمدش خوب است و هم سرم گرم می‌شود.»

آغاز بازنشستگی

بازنشستگانی که پس از دوره بازنشستگی مجددا مشغول به کار می‌شوند، سالم‌تر از سالمندان خانه‌نشین هستند.

دکتر مجید ابهری در گفتگویی اظهار داشته است براساس مطالعات انجام شده روی گروهی از سالمندان، بازنشستگانی که پس از دوران فعالیت کاری خود و بازنشستگی مسوولیت کار پاره‌وقت و یا مشاغل مناسب خود را برعهده می‌گیرند، از نظر روحی و جسمی سالم‌تر از آنانی که بعد از بازنشستگی خانه‌نشین می‌شوند هستند.

او مطالعات رفتاری بازنشستگان خانه‌نشین را ملاک قرار می‌دهد و می‌گوید:‌ «نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد سالمندانی که بعد از سال‌ها تلاش و اشتغال به یکباره بیکار می‌شوند و برنامه معینی برای خود ندارند و تمام وقت خود را با نشستن در پارک یا ماندن در خانه سپری می‌کنند، به نوعی انزوا و افسردگی دچار می‌شوند و احساس بی‌فایده بودن می‌کنند.»

برخی از افراد سالمند، دچار نوعی بیمارپنداری شده و برای پایان یافتن عمر انتظار می‌کشند، در حالی که عده دیگری از سالمندان خانه نشینی پس از بازنشستگی را امری عادی و طبیعی می‌پندارند.

ناگفته پیداست که بسیاری از بازنشستگان به خاطر تجارب ارزشمند و توانایی‌های جسمی و فکری قادر به انجام کارهای مفید و ارزشمند فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی هستند و داشتن برنامه‌ای برای به کار گماردن آنان در مشاغل مناسب به سلامت روحی و جسمانی‌شان کمک می‌کند.

کارشناسان معتقدند اگر اشتغال بعد از بازنشستگی به صورت یک فرهنگ در جامعه نهادینه شود، سالمندان در شرایط بهتری به سر خواهند برد.

نادر نظری، بازنشسته آموزش و پرورش می‌گوید:‌ «چرا تصور می‌کنند آدم وقتی پیر می‌شود خرج ندارد؟ هزینه‌های بازنشستگان چه از نظر درمان و چه از نظر رفت و آمدهای خانوادگی به لحاظ آن‌که بزرگ خانواده هستند، بیشتر می‌شود و ضمنا فرزندان از بزرگ‌تر خود برای استقلال یافتن توقع کمک دارند. در حالی که سالمندان ما خیلی زود از چرخه کار حذف می‌شوند و ناچارند به حقوقی کمتر از سابق اکتفا کنند.»

تجربه‌ای از آسیا

ژاپن جمعیتی سالمند دارد. اما این کشور امور پس از بازنشستگی سالمندان را چطور مدیریت می‌کند؟ رویه‌های مطلوب این کشور می‌تواند الگوی مناسبی برای دهه‌های آینده ما باشد که با رشد قابل توجه جمعیت سالمند روبه‌رو خواهیم بود. دولت ژاپن از مردم این کشور با پافشاری خواسته است تا با سختکوشی بیشتر زمینه را برای تشویق و ترغیب سالمندان به ادامه کار و اشتغال فراهم سازند.دولت ژاپن به مردم این کشور تاکید می‌کند سالمندان نیاز دارند که به آنان به چشم افرادی که محتاج حمایت و مواظبت دیگران می‌باشند نگاه نکنند و در عوض آنان را افرادی واجد شرایط یک نیروی انسانی کارآمد بدانند. جامعه ژاپن اکنون در مسیر پیر شدن گام نهاده و در حال تبدیل به یک جامعه پیر است. پیشرفت‌هایی که نصیب ژاپن شده باعث افزایش سطح رفاه و امید به زندگی مردم این کشور شده و پیش‌بینی می‌شود که ظرف 50 سال آینده بیش از دوپنجم مردم ژاپن بالاتر از 65 سال سن خواهند داشت که این رقم 2 برابر میزان کنونی است. نتایج این تحول باعث شده که مسائلی مانند بازنشستگی و رسیدگی به سالمندان، بیش از هر چیز دیگری ذهن سیاستمداران و دولتمردان ژاپنی را به خود مشغول دارد. در حال حاضر حمایت از یک ژاپنی بالای 65 سال به عهده بیش از 3 نفر از گروه سنی فعال یا نیروی کاری است اما پیش‌بینی شده که در سال 2055 این رقم بشدت نزول خواهد کرد و احتمال می‌رود که یک نیروی کاری حمایت از یک 65 سال به بالا را به عهده گیرد.

این وضعیت در ایران چگونه خواهد بود؟ آیا صندوق‌های ناتوان بازنشستگی تاب تحمل حمایت از جمعیت رو به فزونی سالمندان را خواهند داشت؟

امروز زمان آن است که برای این سیل جمعیتی که در هر مقطع سنی تنگناهای خاصی را پدید آورده است، برنامه‌ریزی و برای دوران میانسالی و سالمندی آنان از هم‌اکنون سرمایه‌گذاری شود.