تولد موزه از بطن مدرسه

سال 1308 خورشیدی، ساختمان مدرسه، تکافوی انبوه شاگردان را نمی‌داد و از این رو دولت دست به کار توسعه ساختمان شد و برای این کار بنای قدیمی مدرسه را که اتاق‌هایش مذهب و منقش بود، درهم کوبیدند و بالکل مدرسه جدیدی ساختند. چیزی که از قدیم ماند، همان حیاط و آب نمای وسط حیاط بود.

طبق یک روایت تاریخی در یکی از روزهای سال 1305 وزیر معارف، برای سرکشی به دارالفنون آمد. آن موقع مدرسه 75 ساله بود و کلاس‌های فرسوده‌اش بوی نم می‌داد.

یکی از دانش‌آموزان که نصرت‌الله کاسمی نام داشت و بعدها پزشک شد، به نمایندگی از دیگران بلند شد و از وضع بد ساختمان گلایه کرد. گفت که او و همکلاسی‌هایش از درس خواندن در این اتاق‌های قدیمی و نمور خسته شده‌اند و دولت باید دستی به سر و صورت مدرسه بکشد.

وزیر هم قول داد که بنا تعمیر شود، اما قول او 3 سال بعد در سال 1308عملی شد. 5 سال هم طول کشید تا کار تمام شود. این بازسازی را مهندس مارکف گرجستانی الاصل انجام داد و حسین لرزاده، معمار کهنه کار ایرانی سردر چشمنواز و شکوهمند فعلی را رو به خیابان ناصر خسرو برافراشت. همچنین دورتادور حیاط را با کتیبه‌هایی از کاشی آراستند و روی آنها، دو آیه از قرآن و چهار بیت از فردوسی و سخن بزرگانی چون رودکی، سنایی، عطار، حافظ، مولوی و... را نگاشتند.

دارالفنون با همین شکل و شمایل و با همان اعتباری که به عنوان یک دبیرستان ممتاز داشت، دوره پهلوی را از سر گذراند و به دوران انقلاب رسید.

پس از انقلاب مدتی مرکز تربیت معلم بود و مدتی هم مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان. سال 1367 با شماره 1748 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و از ابتدای دهه 70 تمام فعالیت‌هایش شاید به سبب فرسودگی ساختمان متوقف شد.

سال 1378 وزارت آموزش و پرورش تصمیم گرفت این نهاد تاریخی و این بنای کهن را به موزه و مرکز اسناد آموزش و پرورش بدل کند تا خاطره پیشگامی‌اش در بیداری ایرانیان برای همیشه زنده بماند. این کار اگرچه به تازگی شتاب گرفته، اما به سرانجام نرسیده است.

ندا حبیب‌اله