غروبی دل‌انگیز در هوایی آلوده

در حقیقت گازهای آلاینده موجود در هوا می‌‌تواند منظره غروب خورشید را تحت‌تاثیر خود قرار دهد، اما این که بتوانیم بگوییم سبب زیباتر شدن این تصویر می‌شود از دیدگاه افراد مختلف متفاوت است. رنگ آسمان ناشی از تاثیر متقابل نور خورشید و مولکول‌های موجود در هوا و بویژه اکسیژن و نیتروژن موجود در هوا مشخص می‌شود که این مولکول‌ها سبب انعکاس نور تابیده شده در جهات مختلف می‌شوند. این پدیده تفرق‌ عادی تابش‌ها نامگذاری شده است. طول موج‌های مختلف پس از برخورد با مولکول‌های هوا به یک اندازه پراکنده نخواهند شد. در طول روز که خورشید به طور مستقیم بالای سر قرار می‌گیرد، نورخورشید مسافت کوتاهی را از بخش نسبتا باریک‌تری از اتمسفر طی می‌کند تا به زمین برسد. اما وقتی خورشید به افق نزدیک می‌شود، نورخورشید برای رسیدن به سطح زمین باید از مسیر طولانی‌تری عبور کند که در نتیجه، با مولکول‌های بیشتری از هوا مواجه می‌شود و نور بیشتر پراکنده خواهد شد. وقتی در این هنگام نور خورشید را می‌بینیم، رنگ آبی که طول موج کوتاه‌تری دارد بیشتر متفرق ‌می‌شود و به همین دلیل غروب خورشید به رنگ زرد متمایل به نارنجی خواهد بود. هرچه گازهای آلاینده موجود در مسیر حرکت نور خورشید بیشتر باشد، میزان تفرق امواج با طول موج کوتاه نیز افزایش خواهد یافت که در نتیجه غروب خورشید به رنگ قرمز نزدیک‌تر می‌شود. علاوه بر وقوع آتشفشان، آتش‌سوزی جنگل‌ها، وزش توفان شن و امواج سهمگین دریا، فعالیت‌های انسان‌ها در سطح این کره خاکی نیز می‌تواند میزان گرد و غبار و ذرات و آلاینده‌های موجود در هوا را افزایش دهند. این ذرات در هوا معلق می‌شوند و با تفرق و پراکندگی امواجی با طول موج کوتاه که معمولا به رنگ بنفش، نیلی یا آبی هستند، مناظری ایجاد می‌کنند که رنگ آنها اغلب قرمز است که در طیف رنگ، بلندترین طول موج و در نتیجه کمترین میزان تفرق و پراکندگی دارد. وقتی حجم آلاینده‌های موجود در هوا افزایش می‌یابد، خورشید به وضوح قابل رویت نخواهد بود. به طور کلی می‌توان گفت که وجود آلاینده‌ها در ترسیم تصویری زیبا از غروب خورشید موثر است اما اگر میزان آلاینده‌ها از حد معینی بیشتر باشد دیگر قادر به تماشای این تصویر زیبا نخواهیم بود.

فرانک فراهانی