در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
رفتهایم سراغ سهگانههای سینمایی ایران
تا سه نشه بازی نشه
چند روز پیش، مراسم جشن اخراجیها و رونمایی از فیلمنامه اخراجیها 3 برگزار شد. در سینمای ایران بودهاند کارگردانهایی که 3 فیلم را در قالب یک سهگانه جلوی دوربین بردهاند، اما این نخستین بار است که یک فیلم دنبالهدار در سینمای ایران ساخته میشود و تا نسخه سوم پیش میرود.
به بهانه برگزاری این جشن، مروری داشتهایم بر سهگانههای سینمای ایران و حاشیههای فیلمی که هنوز ساخته نشده و کلی سر و صدا به پا کرده است!
تریلوژی با چاشنی درخت و عشق و جنگل
وجه مشترک سهگانههای کاظم معصومی (رسم عاشقکشی، جایی در دوردست و باد در علفزار میپیچد)، نمایش تصاویر و داستانهایی از روستا و جنگل و جدال انسان و طبیعت است. در این سه داستان درختان نقش مهمی را ایفا میکنند. یک عده به شوخی میگفتند این فیلم یک تری (به معنای درخت) لوژی واقعی است! کاظم معصومی، کارگردان این 3 فیلم بیان کرده که قصد داشته با ساخت این فیلمها به نظام پدرسالاری در منطقه مازندران بپردازد. او همچنین در این فیلم زندگی 3 شخصیت زن مورد ظلم واقع شده را نشان میدهد.
به گفته معصومی، به دخترانی که در این روستاها زندگی میکنند اجحاف شده است. معصومی میگوید: «این دختران اگر در شهر بودند، شاید توقع خیلی زیادی نداشتند، اما آنجا توقعشان کار است و زندگی کردن و زنده ماندن و این مسالهای بود که مرا اذیت می کرد.»
سهگانه دخترانه صدر عاملی
رسول صدر عاملی در یک سهگانه دخترانه، نگاهش را بر پیچیدگیها و معضلات زندگی دختران نوجوان امروزی متمرکز میکند. تداعی «دختری با کفشهای کتانی»، یک دختر دبیرستانی است که محیط خانواده را تاب نمیآورد و از خانه فرار میکند. ترانه «منترانه پانزده سال دارم»، دختر نوجوانی است که به یک تجربه زودرس از مادر شدن میرسد. «دیشب باباتو دیدم آیدا» ادامه منطقی 2فیلم قبلی است که شخصیت اصلیاش میخواهد از روابط رازگونه اعضای خانواده سر دربیاورد. صدر عاملی در این سهگانه در پی آشتی دادن نوجوانان نسل سومی با آدمهای نسل قدیم است. فیلمساز نماهایی از یک شهر خشن و پرهیاهو را به مخاطبش نشان میدهد و از سردرگمی شخصیتهای نوجوانش در دل چنین شهری سخن میگوید. صدر عاملی یک سهگانه دیگر را هم در دستور کارش قرار داده است؛ سهگانهای درباره امام رضا(ع) که تا به حال 2 تایش (هر شب تنهایی و شب) ساخته شده است. اولی درباره رابطه زن و شوهری است که با هم به زیارت امام رضا(ع) میآیند. دومی هم درباره گروهبانی است که قرار است یک مجرم سابقهدار را به مشهد برساند و در این مسیر گذرش به شهر مشهد میافتد و...
سومین بخش سهگانه صدر عامی یعنی «در انتظار معجزه» هم اکنون مراحل پیش تولید را میگذراند.
از ستاره بودن تا ستاره شدن
خوبی سهگانه «ستارههای جیرانی» در این است که داستان تقریبی فیلم را میشود از روی اسم آن فهمید.
«ستاره میشود» درباره دختری است که برای بازیگر شدن و ورود به دنیای حرفهای سینما، خودش را به آب و آتش میزند. «ستاره است» به مشکلات یک بازیگر حرفهای میپردازد. «ستاره بود» هم داستان بازیگر ستارهای را روایت میکند که پس از سالها کار و تلاش حرفهای فراموش شده است. مضمون مشترک سهگانه جیرانی، مناسبات و روابط افراد پشت صحنه سینماست و امین حیایی تنها بازیگری است که در هر 3 فیلم بازی کرده است. تفاوت سهگانه جیرانی با سهگانههای قبلی این است که کارگردان از اول خودش هم میدانست قرار است 3 فیلم مختلف با یک موضوع بسازد. البته بعضیها 3 فیلم «قرمز»، «شام آخر» و «آب و آتش» را هم در کنار هم یک سهگانه میدانند. بعضیها هم میگویند جیرانی در فیلم «صورتی( »یعنی قرمز کمرنگ)! به نوعی با فیلم خودش شوخی کرده و در فیلم «پارک وی» داستان امروزیتری از «قرمز» ارائه داده است. پس میتوان این 3 فیلم را هم در کنار هم در خانواده سهگانهها قرار داد. با این حال مشهورترین سهگانه جیرانی همان 3 فیلمی است که درباره سینما ساخته است.
سهگانهای با موضوع زنان ستمدیده
3 فیلم «دو زن»، «نیمه پنهان» و «واکنش پنجم» هم در کنار هم یک سهگانه را تشکیل میدهند. نیکی کریمی بازیگر مشترک این فیلمهاست که در هر 3، در جایگاه یک زن ستمدیده و بنبست رسیده قرار میگیرد. هر 3 فیلم پشت سر هم ساخته شدهاند و کارگردان در هر 3 تلاش کرده از «حقوق بر باد رفته زنان» سخن بگوید. در بین این سه فیلم، دو زن هم موفقیت جشنوارهای بهتری داشت و هم گیشهاش داغتر و پر رونقتر بود. 2 فیلم بعدی به نوعی بر موجی که دو زن به راهانداخته بود، سوار شدند.
حاج کاظم به توان 3
ساخت فیلم «آژانس شیشهای» برای ابراهیم حاتمیکیا آنقدر موفقیت و اعتبار در پی داشت که او تصمیم گرفت 2 فیلم دیگر در همین حال و هوا بسازد. او در 2 فیلم بعدی هم به مساله تقابل آدمهای جنگ و شخصیتهای امروزی بعد از جنگ پرداخت و مفاهیمی چون اخلاق و قانون و حق و وظیفه را به چالش کشید. پرویز پرستویی در هر 3 فیلم حضور داشت و در 2 فیلم «روبان قرمز» و «موج مرده» در قالبی شخصیتی فرو رفت که شباهتهای زیادی با حاج کاظم آژانس شیشهای داشت.
سایه روشنهای اخراجیها 3
داغترین خبر نشست رسانهای اخراجیها 2 در جشنواره فیلم فجر این بود که دهنمکی اعلام کرد میخواهد اخراجیها 3 را بسازد. او در آن جلسه اعلام کرد که ساخت 10 فیلم را در دستورکار دارد.
طرفداران قسمت اول و دوم اخراجیها دوست دارند بدانند داستان «اخراجیها 3» درباره چیست. به گفته دهنمکی، اخراجیها 3 یک فیلم شهری است و 80 درصد داستان آن در شهر میگذرد. در این فیلم داستان درگیری رزمندههای 2 قسمت پیش با مسائل اجتماعی پس از جنگ روایت میشود؛ یعنی امروز جامعه را به تصویر میکشد. با این حساب این فیلم حال و هوای جنگی ندارد و در آن خبری از توپ و تانک وترکش نیست. مگر در فلاشبکها و لحظاتی که قرار است خاطرات اخراجیها مرور شود.
هنوز 40 دقیقه از فیلم اخراجیها نمایش داده نشده باقیمانده است. همان 40 دقیقهای که مریلا زارعی در آن نقش یک خبرنگار را دارد و به سراغ دار و دسته اخراجیها میرود و با آنها مصاحبه میکند. نسخه اولیه فیلم اخراجیها 140 دقیقه بود. اما 40 دقیقهاش به خاطر مشکلاتی که سینماداران با زمان نمایش فیلم داشتند، حذف شد. بعدها اعلام شد که این 40 دقیقه در نسخه اخراجیها یکونیم! در قالب سیدی توزیع میشود. اما این وعده عملی نشد. آیا ممکن است دهنمکی در اخراجیها 3 از این 40 دقیقه استفاده کند؟
واکنش بیشتر منتقدان به 2 نسخه اخراجیها، واکنش مثبتی نبود. آنها این 2 فیلم را به خاطر ضعفهای ساختاری و محتواییاش زیر سوال بردند. جنگ سرد دهنمکی و مخالفان فیلمش کمک زیادی به فروش این 2 فیلم کرد؛ چرا که فیلم را در معرض توجه قرار داد و تنور گیشهاش را داغ کرد. احتمالا این جنگ رسانهای همچنان ادامه داشته باشد. چون هنوز هیچ چیزی نشده، آقای کارگردان در وبلاگش مطلبی با عنوان «ناراحتی عقدهایها از جشن اخراجیها» نوشته و در آن تاکید کرده است: همانطور که استقبال بینظیر مردم از فیلم برای این عقدهایها قابل تحلیل نبود، این مراسم و استقبال از آن و کیفیت برگزاری نیز برایشان دردآور است... .»
اشاره دهنمکی به مطالب سایتهایی بود که اخراجیها را نخستین فشن شوی ارزشی سینمای ایران خوانده بودند و مدعی بودند که برگزاری چنین جشنی گلایه بسیاری از خانوادههای شهدا بخصوص خانواده محور اصلی داستان را به همراه داشته است.
در عکسهای یادگاری جشن اخراجیها هر چه بگردید بازیگری به نام اکبر عبدی را پیدا نمیکنید.
احتمالا او جزو غایبان اخراجیها 3 خواهد بود؛ چراکه چندی پیش از برخی عوامل فیلم گلایه کرده بود و گفته بود حاضر نیست در نسخه سوم این فیلم بازی کند. جالب است که اکبر عبدی به انتخاب مردم به عنوان بهترین بازیگر مرد این فیلم شناخته شد و مسعود دهنمکی هم او را به سفر حج عمره مهمان کرد.
در حال حاضر، داغترین خبر درباره پروژه اخراجیها این است که سرمایهگذار فیلم سینمایی «اخراجیها2» از حبیبالله کاسهساز، تهیهکننده و محمدرضا شریفینیا، مدیرتولید این فیلم سینمایی به اتهام عدول از قرارداد حقوقی فیمابین شکایت کرده است.
احسان رحیمزاده
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
