ضرورت باز تعریف هنر دینی

ایرج اسکندری، نقاش و استاد نقاشی در پاسخ به این پرسش که آیا اصولا جداسازی هنری به نام هنر جهان اسلام از هنرهای دیگر برای برپایی نمایشگاهی با این نام منطقی به شمار می‌رود، می‌گوید: در تاریخ هنر ما شاهد هنرهای مختلفی از جمله هنر مسیحیت در کنار هنر اسلامی هستیم که هر یک ذهنیت و تفکر و حتی ویژگی‌های خاص خود را نشان می‌دهد و ضروری است که هنر اسلامی با خط‌بندی جدایی برای شناسایی و تحقیق بیشتر در این زمینه مورد بررسی قرار بگیرد.

وی درخصوص به نمایش درآمدن آثاری که باید در نمایشگاهی به عنوان هنر جهان اسلام به نمایش در آید با صراحت می‌گوید: صرف برگزاری نمایشگاهی با عنوان جهان اسلام نمی‌تواند به ضرورت آن نیز پاسخ دهد زیرا باید قبل از برگزاری آن نمایشگاه مشخص کرد که نمایشگاه ما آثار هنرمندان کشورهای اسلامی را در برمی‌گیرد یا می‌تواند نمایشگاهی از هنرمندان مسلمان دیگر کشورهای جهان باشد.

اسکندری استفاده از عنصر اسلیمی را که برخی از هنرمندان برای توجیه حضور آثارشان در این نمایشگاه‌ها استفاده می‌کنند، سطحی عنوان کرده و معتقد است: این موضوع توانایی هنرمندان را نشان می‌دهد که چه برداشتی از تفکر اسلامی دارند. او می‌افزاید: گاهی اوقات تنها به یک عنصر کوچک مثل اسلیمی بسنده می‌شود و هنرمندان از مضمون اصلی غافل می‌مانند.

وی می‌گوید: سطحی‌نگری در این حوزه شاید این‌طور نمود پیدا کند که ما با توجه به تمام محورهایی که این حوزه دارد، تنها به نمایش چند عنصر کوچک اسلامی برای حضور اثرمان در حوزه آثار اسلامی بسنده کنیم.

صحبت‌های وی در حالی است که حدود 6 سال از برگزاری نخستین دوره دوسالانه گرافیک جهان اسلام از سوی فرهنگستان هنر می‌گذرد و نگاه صاحبنظران در این حوزه بر ضرورت تقویت هرچه بیشتر برگزاری این دوسالانه هنری البته با نگاه کارشناسانه است.

حرف‌های استاد غلامعلی طاهری، نقاش و استاد دانشگاه نیز در این زمینه شنیدنی است. وی عقیده دارد که اساسا از اولین دوره دوسالانه جهان اسلام این موضوع دغدغه برگزارکنندگان بود آثاری که به نمایشگاه ارسال شده و در نهایت انتخاب می‌شوند باید دارای چه ویژگی‌هایی باشند.

طاهری برای روشن شدن این ابهام می‌گوید در آن زمان ما فکر کردیم که برای نمایش آثاری در نمایشگاه جهان اسلام یا باید هنرمند مسلمان باشد یا آن که اثر هنری از جغرافیا و کشور اسلامی به دبیرخانه ارسال شود تا نام اثر جهان اسلام را به خود بگیرد.

وی می‌افزاید: در آن زمان حتی به این نکته نیز فکر شد که باید در نمایشگاهی که با پسوند اسلامی برگزار می‌شود آثار مضمون و مفهوم اسلامی و قرآنی داشته باشند یا نه صرف این که هنرمند آن مسلمان باشد، کافی است.

او می‌گوید مطمئنا اثری که فاقد عناصر تصویری اسلامی یا مضامین و موضوعات برگرفته از معانی قرآنی است، نباید در این حوزه قرار بگیرد.

او ادامه می‌دهد :اکنون بسیاری از نمایشگاه‌های بین‌المللی در داخل و خارج از ایران برگزار می‌شود که عنوان اسلامی را به دنبال می‌کشند، اما موضوع آثار شرکت‌کننده در آن غیراسلامی است.

وی تصریح می‌کنند: غیر اسلامی بودن این نمایشگاه‌ها دلیلی بر ضد دینی بودن آنها نیست، بلکه تنها به موضوعات دینی اسلامی در آنها پرداخته نمی‌شود.

او برای روشن شدن این مفهوم مثالی را طرح می‌کند که پاسخگوی پرسشی باشد که بسیاری از منتقدان آن را مطرح می‌کنند.

او می‌گوید: چندی پیش نمایشگاهی از سوی انستیتو عرب با موضوع فلسطین در پاریس برگزار شد که بیشتر هنرمندان آن را نیز هنرمندان مسلمان تشکیل می‌دادند، با این حال بسیاری از هنرمندان غیر مسلمان نیز آثارشان در این نمایشگاه شرکت داشت. همه آثار هم مرتبط با موضوع نمایشگاه بود، به همین خاطر است که معتقدم وقتی می‌گوییم جهان اسلام باید آثاری که در این زمینه نمایش داده می شوند صرفا آثاری با رویکرد دینی باشند و بس.

بسیاری برگزاری دوسالانه‌های هنری جهان اسلام را که به ابتکار فرهنگستان هنر برای نخستین بار در جهان اسلام برگزار شد زمینه‌ای برای رشد و توسعه هنر اسلامی در جهان امروز می‌دانند، اما کارشناسان معتقدند که هنوز تعریف صحیحی از اثری که باید در دوسالانه‌ای با نام جهان اسلام به نمایش در آید به وجود نیامده است.